Carole Lombard (wym. [], właśc. Jane Alice Peters; ur. 6 października 1908 w Fort Wayne, zm. 16 stycznia 1942 pod Potosi Mountain) – amerykańska aktorka filmowa, ikona i jedna z największych gwiazd kina lat 30. XX wieku. Szczególnie ceniona przez krytyków za energiczne, często niecodzienne role w produkcjach z gatunku screwball comedy.
W wieku 12 lat, za sprawą reżysera Allana Dwana, zadebiutowała w filmie A Perfect Crime (1921). Z chęci zostania profesjonalną aktorką, w październiku 1924 podpisała kontrakt z wytwórnią Fox Film Corporation, występując w rolach epizodycznych. W latach 1927−1929 współpracowała z producentem Mackiem Sennettem, grając w wielu produkcjach krótkometrażowych. Następnie zaczęła regularnie występować w filmach pełnometrażowych, takich jak High Voltage (1929) oraz The Racketeer (1929). Po udanym występie w westernie The Arizona Kid (1930), podpisała kontrakt ze studiem Paramount Pictures, które zaczęło obsadzać ją w pierwszoplanowych kreacjach. Punktem zwrotnym w jej karierze był udział w screwball comedy Napoleon na Broadwayu (1934). Lombard stała się jedną z głównych aktorek wspomnianego gatunku, pojawiając się m.in. w Hands Across the Table (1935) oraz Moim panie mężu (1936). Za udział w drugiej z wymienionych produkcji uzyskała nominację do nagrody Akademii Filmowej w kategorii dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej. W drugiej połowie lat 30. należała do grona najlepiej opłacanych aktorek w Hollywood. Do późniejszych ważnych produkcji w jej filmografii zalicza się takie tytuły, jak: True Confession (1937), Pan i pani Smith (1941) oraz Być albo nie być (1942).
Po przystąpieniu Stanów Zjednoczonych do udziału w II wojnie światowej, w 1942 zaangażowała się w promocję i sprzedaż bonów wojennych. Jej aktywność przerwała śmierć poniesiona w katastrofie lotniczej. Pośmiertnie została odznaczona przez prezydenta Franklina Delano Roosevelta Medalem Wolności jako pierwsza kobieta, która zginęła na służbie podczas wojny. W 1999 została sklasyfikowana przez American Film Institute (AFI) na 23. miejscu w rankingu „50 największych legend amerykańskiego ekranu”.
Życiorys Rodzina i młodość left|mały|Kilkuletnia Lombard (z prawej) z matką i dwoma braćmi Jane Alice Peters urodziła się 6 października 1908 w Fort Wayne w stanie Indiana w dwupiętrowym domu przy 704 Rockhill Street. Była trzecim dzieckiem i jedyną córką Fredericka Christiana Petersa (1875–1935) oraz Elizabeth Jayne „Bessie” Peters (z domu Knight; 1876–1942). Jej dziadek – John Claus Peters (1848−1922), przybył do Fort Wayne tuż po zakończeniu wojny secesyjnej i razem z Henrym C. Paulem utworzył koncern Horton Manufacturing Company w 1871. Firma ta opracowała i wyprodukowała pierwszą pralkę.
Peters miała dwóch starszych braci – Fredericka Charlesa (1902–1979) oraz Johna Stuarta (1906–1956) – z którymi łączyła ją silna więź. Jej rodzice wywodzili się z zamożnych sfer, a ona sama do 5. roku życia wychowywała się w komfortowych warunkach. Robert D. Matzen opisywał lata młodości Peters jako „okres dobrobytu”, mimo że stosunki pomiędzy jej rodzicami były napięte. W październiku 1914 matka zabrała trójkę dzieci i przeniosła się do Los Angeles w Kalifornii, gdzie zamieszkali przy Venice Boulevard. Ich przeprowadzka zbiegła się z czasem, w którym lokalny przemysł filmowy coraz aktywniej rozwijał się w południowej Kalifornii, po przenosinach z Nowego Jorku. Rodzice Peters nie zdecydowali się na rozwód, pozostając w separacji. Mimo to Frederick Christian Peters wspomagał finansowo żonę oraz dzieci, dzięki czemu mogli wieść spokojne życie, choć nie tak dostatnie jak w rodzinnym Fort Wayne.
mały|12-letnia Lombard i Monte Blue w kadrze z filmu A Perfect Crime (1921) Opisana przez Wesa D. Gehringa jako „beztroska chłopczyca”, Peters w latach młodości z zaangażowaniem uprawiała sport, a także lubiła oglądać filmy. W okresie nauki w Virgil Junior High School grała w tenisa, siatkówkę, pływała oraz zdobywała trofea w lekkiej atletyce. W wieku 12 lat, grając z przyjaciółmi w baseball, zwróciła na siebie uwagę reżysera Allana Dwana, który po latach twierdził, że ujrzał „uroczo wyglądającego chłopczyka… który znokautował inne dzieci, grając w lepszego baseballa niż oni. Potrzebowałem kogoś w jej typie do tych zdjęć”. Zachęcona przez matkę, z entuzjazmem przyjęła niewielką rolę w niemym komediodramacie A Perfect Crime (1921, reż. Allan Dwan), wcielając się w siostrę Wally’ego Griggsa, bohatera kreowanego przez Monte Blue’a; .. Spędziła na planie zdjęciowym dwa dni. Dwan w późniejszych latach wyrażał pochlebną opinię na temat jej debiutu na dużym ekranie.
Lata 20. Aspirująca aktorka (1921–1926) A Perfect Crime nie był szeroko dystrybuowany, jednak krótkie doświadczenie na planie zachęciło Peters i jej matkę do poszukiwania większej ilości pracy przy produkcjach filmowych. Jako nastolatka uczestniczyła w kilku castingach, ale żaden z nich nie zakończył się angażem. W wieku 15 lat wystąpiła jako królowa podczas majowego karnawału w Fairfax High School w Los Angeles. Jej kreację dostrzegł jeden ze współpracowników Charliego Chaplina, który przedłożył nastolatce propozycję udziału w zdjęciach próbnych do komedii Gorączka złota (1925, reż. Charlie Chaplin). Mimo że nie otrzymała roli Georgii (dostała ją Georgia Hale), to wykonany przez nią test w znacznym stopniu podniósł świadomość jej obiecującego talentu w Hollywood. Testy próbne Peters obejrzeli przedstawiciele Vitagraph Film Company, którzy wyrazili zainteresowanie podpisaniem z nią umowy. Do jej finalizacji nie doszło, lecz Peters zdecydowała się na zmianę imienia (Jane uznano za zbyt nudne). Wybrała imię Carol, po dziewczynie z którą grała w tenisa w gimnazjum.
W październiku 1924, po kilku zawodowych niepowodzeniach, 16-letnia Peters podpisała kontrakt z wytwórnią Fox Film Corporation. Według Larry’ego Swindella uroda nastolatki przekonała szefa studia Winfielda Sheehana do podpisania z nią kontraktu, opiewającego o zarobki rzędu 75 dolarów tygodniowo. Zdecydowała się na porzucenie edukacji, by móc rozwijać karierę aktorską. Fox Film Corporation chętnie używał jej nowego imienia Carol, ale w przeciwieństwie do Vitagraph nie był zadowolony z nazwiska. Postanowiła zmienić je na Lombard, które pochodziło od przyjaciela rodziny.
Większość jej występów dla Fox Film Corporation stanowiły role epizodyczne, głównie w westernach oraz w produkcjach przygodowych. W późniejszych latach wyrażała niezadowolenie z początkowych ról, przyznając, że „wszystko co musiałam zrobić, to po prostu mizdrzyć się pięknie do bohatera i krzyczeć z przerażenia, gdy walczył z czarnym charakterem”. Przyjemność czerpała z innych aspektów pracy nad filmem, w tym z sesji zdjęciowych, przymierzania kostiumów i spotkań towarzyskich z aktorami na planie studia. Przyjęła styl chłopczycy i stała się regularnym gościem w nocnym klubie Coconut Grove, gdzie wygrała kilka konkursów tańca towarzyskiego charleston.
W marcu 1925 wytwórnia obsadziła ją w pierwszoplanowej roli Celii Hathaway w komedii Marriage in Transit (reż. Roy William Neill). Partnerował jej Edmund Lowe. Występ Lombard spotkał się z pozytywnym odbiorem krytyków, a jeden z nich – piszący dla branżowego „Motion Picture News” – wyróżniał jej „dobrą równowagę i znaczny urok”. Mimo przychylnych ocen, szefowie Fox Film Corporation nie byli przekonani do jej zdolności w odgrywaniu pierwszoplanowej roli, wobec czego nie przedłużyli z nią rocznej umowy. Według Gehringa bezpośrednią przyczyną takiej decyzji była widoczna blizna na twarzy, jaką Lombard miała od czasu wypadku samochodowego. Obawiając się, że wspomniana blizna, przebiegająca przez cały policzek, wpłynie na zahamowanie jej kariery, przeszła operację rekonstrukcyjną, dzięki której blizna była mniej widoczna, oraz długi okres rekonwalescencji. Przez resztę kariery nauczyła się umiejętnie ją markować, używając makijażu i starannego oświetlenia.
Przełom filmowy (1927–1929) mały|left|William Boyd, Lombard i Owen Moore w filmie High Voltage (1929) Po roku bez angażu, wiosną 1927 otrzymała możliwość udziału w zdjęciach próbnych reżyserowanych przez producenta filmowego Macka Sennetta, nazywanego „królem komedii”. Zaproponowano jej kontrakt, choć początkowo była ona sceptycznie nastawiona do występów w slapstickowych komediach. Wkrótce dołączyła do grupy młodych statystek nazywanych potocznie Bathing Beauties; ., których zadaniem było występować w kostiumach kąpielowych, aby w ten sposób uczynić film atrakcyjniejszym dla męskiej części widowni. Od września 1927 do marca 1929 zagrała w osiemnastu krótkometrażowych produkcjach, w tym m.in. w Gold Digger of Weepah, Run, Girl, Run i w The Campus Vamp. Spędziła także w studiu dużo miłego czasu i dobrze się bawiła. Intensywna praca pozwoliła jej nabyć pierwsze doświadczenie w gatunku komediowym oraz w znacznym stopniu przyczyniła się do rozwoju umiejętności, wykorzystywanych w późniejszym etapie kariery. W 1940, opisując lata spędzone na współpracy z Sennettem, przyznawała, że były one „punktem zwrotnym w [mojej] karierze aktorskiej”.
mały|Carole Lombard i Robert Armstrong w filmie The Racketeer (1929) Produkcje Sennetta były dystrybuowane przez niezależną nowojorską firmę Pathé Exchange, która wkrótce zaczęła obsadzać ją w swych filmach fabularnych. Odegrała ona znaczące kreacje w komediodramacie Show Folks (1928, reż. Paul L. Stein) i dramacie Ned McCobb’s Daughter (1928, reż. William J. Cowen). Krytycy zwracali uwagę na „dobre wrażenie” oraz twierdzili, że była „warta obejrzenia”. Pozytywnie odebrany przez recenzentów jej udział w kryminale gangsterskim Me, Gangster (1928, reż. Raoul Walsh) u boku June Collyer i Dona Terry’ego (dla którego był to debiut na dużym ekranie), złagodził presję, jaką jej rodzina wywierała na nią, by odniosła sukces. Zdaniem Gehringa krytycy poświęcali Lombard od tej pory znacznie więcej miejsca w swoich recenzjach.
High Voltage, The Racketeer W 1929 Pathé Exchange angażowało ją do odgrywania ról pierwszoplanowych. W zrealizowanym w okresie ery Pre-Code dramacie High Voltage (1929, reż. Howard Higgin), będącym pierwszym filmem dźwiękowym w dorobku Lombard, wcieliła się w Billie Davis, kryminalistkę znajdującą się pod dozorem zastępcy szeryfa Dana Egana (Owen Moore), która wraz z mężczyzną i czterema innymi pasażerami, z uwagi na obfite opady śniegu, zostaje uwięziona w autobusie. Jej kolejna produkcja – komedia Wielkie nowości (1929, reż. Gregory La Cava) – okazała się sukcesem komercyjnym i uzyskała entuzjastyczne recenzje prasowe. Podobne opinie otrzymał dramat kryminalny The Racketeer (1929, reż. Howard Higgin), gdzie jeden z recenzentów magazynu „The Film Daily” napisał: „Carol Lombard okazuje się prawdziwą niespodzianką i jak dotąd najlepiej wykonuje swoją pracę. W rzeczywistości jest to pierwsza okazja, przy której musiała udowodnić, że ma wszystko, na co ją stać”.
Lata 30. Kariera w Hollywood Paramount Pictures (1930–1937) mały|left|Carole Lombard i Josephine Dunn w filmie Safety in Numbers (1930) mały|Carole Lombard i Warner Baxter w westernie The Arizona Kid (1930)