Zbigniew Raj (ur. 6 listopada 1942 w Krakowie) – polski kompozytor muzyki filmowej i teatralnej, autor piosenek kabaretowych i estradowych, autor tekstów, monologów i scenariuszy programów telewizyjnych, artysta Piwnicy pod Baranami. Twórca kompozycji do tekstów między innymi: Stanisława Ignacego Witkiewicza, Tytusa Czyżewskiego, Wiesława Dymnego i Stanisława Barańczaka, a także własnych, zawierających często dużą dawkę absurdalnego humoru. Jego kompozycje zostały nagrane na płytach Piwnicy pod Baranami oraz zespołu Tropicale Thaitii Granda Banda. Członek Polskiej Akademii Filmowej.

Życiorys Urodził się i wychował w Krakowie, gdzie ukończył II LO im. Króla Jana III Sobieskiego i studiował w krakowskiej Akademii Muzycznej. Swoją drogę artystyczną zaczynał w krakowskich klubach jazzowych. Był jednym z założycieli i kierownikiem artystycznym zespołu Tropicale Thaiti Granda Banda, dla którego skomponował niemal wszystkie piosenki. Był szefem big-bandu, działającego w krakowskim Jazz Klubie „Helikon”.

W okresie stanu wojennego związał się z Piwnicą pod Baranami, dzięki Annie Klimas, dla której napisał muzykę do utworu „Niedziela”. W krakowskiej Piwnicy pod Baranami pełnił funkcję kompozytora, współtwórcy programu i pieśniarza ekspresyjnego. Wtedy też po raz pierwszy skomponował muzykę do twórczości Witkacego i stał się tym samym niedoścignionym interpretatorem jego twórczości. Z piosenek najbardziej znane to: „Taki kraj” (sł. Jan Pietrzak), „Kielce” (sł. Witkacy), „Matka Boska Częstochowska” (sł. Jan Lechoń), „A taki miał być przyjemny nastrój” (sł. Witkacy), „Koty za płoty” (sł. Zbigniew Raj) i „Na chorobowem” (sł. Ludwik Jerzy Kern), „Tarantula” (sł. Witkacy), „A taki miał być przyjemny nastrój” i „A revederci”. Brał udział w stworzonym przez Aleksandra Glondysa projekcie „Ellington po krakowsku”, a także w projektach telewizyjnych i estradowych. Brał udział w 8 Festiwalach Opolskich, a jako pieśniarz ekspresyjny nagrał dla TVP 3 swoje autorskie recitale. W 1992 r. na zamówienie TVP został nakręcony film krótkometrażowy, przedstawiający go jako ekscentrycznego kompozytora, zaś w 1998 r. w krakowskim teatrze STU odbył się jego uroczysty Telewizyjny Benefis.

W 1985 jako autor muzyki do filmu W starym dworku, czyli niepodległość trójkątów (1984) według Witkacego w reżyserii Andrzeja Kotkowskiego otrzymał Złote Lwy na X Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku. Był także autorem muzyki teatralnej do przedstawień: Rycerze (1983) Arystofanesa, Nowe Betlejem polskie (2001) Lucjana Rydla oraz Nienasyceni, czyli mowy żałobne z Witkacym w tle (2004) Wiesława Saniewskiego w Teatrze „Bagatela” (m.in. do utworu „I-lustracja”).

Skomponował ok. 200 piosenek kabaretowych i estradowych. Był autorem scenariuszy programów telewizyjnych do własnego, autorskiego programu cyklicznego Raj utrącony, a także twórcą licznych tekstów piosenek.

Pisał muzykę do filmów fabularnych, w tym Trzy stopy nad ziemią (1984), Dziewczęta z Nowolipek (1985), Rajska jabłoń (1985), Cyrk odjeżdża (1987), Męskie sprawy (1988), Piggate (1990) i Wirus (1996) oraz serialu Bao-Bab, czyli zielono mi (2003), a także do telewizyjnych widowisk poetycko-muzycznych, m.in. Wiersze i krajobrazy (1984) i Twarze Witkacego, czyli regulamin firmy portretowej (1986).

9 września 2016 Prezydent RP Andrzej Duda odznaczył go Złotym Krzyżem Zasługi za „wybitne zasługi w działalności na rzecz polskiej kultury, za osiągnięcia w pracy artystycznej i stworzenie ważnego ośrodka twórczości artystyczno-intelektualnej miasta Krakowa”.

mały|Zbigniew Raj

Filmografia + Rok Tytuł Reżyser 1984W starym dworku, czyli niepodległość trójkątówAndrzej KotkowskiTrzy stopy nad ziemiąJan Kidawa-Błoński 1985Dziewczęta z Nowolipek Barbara SassRajska jabłoń 1987Kredą rysowane (film krótkometrażowy)Lesław WilkCyrk odjeżdżaKrzysztof Wierzbiański1988Męskie sprawyJan Kidawa-Błoński1989Po upadkuAndrzej Trzos-Rastawiecki1990Piggate (Świnka)Krzysztof Magowski1995Wspomnienia o Janie Lechoniu (film dokumentalny)Tomasz Kamiński1996WirusJan Kidawa-Błoński2001 Ostatni blues (Az utolsó blues)Peter Gardos2003Bao-Bab, czyli zielono mi (serial TV)Jan Kidawa-Błoński, Krzysztof Lang Spektakle teatralne i widowiska telewizyjne(muzyka i piosenki):

„Rycerze” – 1983 r. Teatr Miniatura – Kraków. „Wiersze-Krajobrazy” – 1984 r. TVP 2. „Koty” – 1985 r. TVP 2. „Firma portretowa” (wg Witkacego) – 1986 r. TVP 2. „Księga absurdu” – 1987 r. TVP 2. „Hasior” (2 odc.) – 1990 r. TVP 2. „Kernalia” (2 odc.) – 1995 r. TVP 2. „Raj utrącony” (6 odc.) – telewizyjny program cykliczny wg własnego scenariusza 1996 – 97 r. TVP 2. „Nienasyceni” – 2005 r. Teatr „Bagatela”- Kraków (muzyka i scenariusz). „Szak, szak – Haj” – recital autorski wg własnego scenariusza, 1995 r. TVP 2. „Raj, czyli da – bap” – recital autorski wg własnego scenariusza, 1996 r. TVP 2. „Benefis Zbigniewa Raja” – 1998 r. TVP 2. „Hałas nocy” – recital autorski wg własnego scenariusza, 2000 r. TVP 2.

Ponadto udział w wielu telewizyjnych programach rozrywkowych.

Książki:

J.Olczak-Roniker „Piwnica pod Baranami” G.Tusiewicz „Jazz-klub Helikon” W.Krupiński „Głowy piwniczne”

Przypisy

Linki zewnętrzne

Strona osobista artysty (wersja archiwalna)

Kategoria:Polscy artyści kabaretowi Kategoria:Ludzie związani z Piwnicą pod Baranami Kategoria:Absolwenci Akademii Muzycznej w Krakowie Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Filmowej Kategoria:Laureaci Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Absolwenci II Liceum Ogólnokształcącego im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie