Karta charakterystyki substancji (niebezpiecznej), karta charakterystyki preparatu (niebezpiecznego), MSDS (skrótowiec od ang. material safety data sheet), SDS (od ang. safety data sheet) – dokument zawierający opis zagrożeń, które może spowodować określona substancja lub mieszanina chemiczna (dawniej preparat), a także podstawowe dane fizykochemiczne na jej temat. Jej podstawowym celem jest informowanie o potencjalnych zagrożeniach związanych z daną substancją (mieszaniną), metodach ich zapobiegania oraz procedurach, które należy wykonać w razie skażenia opisywaną substancją (mieszaniną).
Status prawny Dokument ten w krajach Unii Europejskiej, NAFTA i wielu innych musi być obowiązkowo sporządzany przez producentów chemikaliów dla sprzedawanych przez nich niebezpiecznych substancji i preparatów i przekazywany każdemu nabywcy. Karta charakterystyki musi być zawsze dostępna podczas ich transportu, używania i przechowywania. Odbiorcy takich substancji i preparatów mają obowiązek przechowywać kartę w taki sposób, aby każda osoba mająca z nimi do czynienia mogła w dowolnej chwili zapoznać się z zagrożeniami opisanymi w karcie.
Zawartość i struktura kart charakterystyki jest normowana przepisami prawa, różnymi dla krajów UE i NAFTA.
Unia Europejska W Europejskim Obszarze Gospodarczym układ karty charakterystyki i jej niezbędną zawartość definiuje Rozporządzenie WE 1907/2006 REACH, paragraf 31, załącznik II, który został zmieniony Rozporządzeniem Komisji (UE) 2020/878 z dnia 18.06.2020 r. oraz rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) i utworzenia Europejskiej Agencji Chemikaliów, zmieniające dyrektywę 1999/45/WE oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 793/93 i rozporządzenie Komisji (WE) nr 1488/94, jak również dyrektywy Rady 76/769/EWG i dyrektywy Komisji 91/155/EWG, 93/67/EWG, 93/105/WE i 2000/21/WE z dnia 18 grudnia 2006 roku.
Karta charakterystyki zgodna z REACH zawiera datę sporządzenia, datę aktualizacji, numer wersji i następujące numerowane punkty:
Sekcja 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa
1.1. Identyfikator produktu 1.2. Istotne zidentyfikowane zastosowania substancji lub mieszaniny oraz zastosowania odradzane 1.3. Dane dotyczące dostawcy karty charakterystyki 1.4. Numer telefonu alarmowego
Sekcja 2: Identyfikacja zagrożeń
2.1. Klasyfikacja substancji lub mieszaniny 2.2. Elementy oznakowania 2.3. Inne zagrożenia
Sekcja 3: Skład / Informacje o składnikach
3.1. Substancje 3.2. Mieszaniny
Sekcja 4: Środki pierwszej pomocy
4.1. Opis środków pierwszej pomocy 4.2. Najważniejsze ostre i opóźnione objawy oraz skutki narażenia 4.3. Wskazania dotyczące wszelkiej natychmiastowej pomocy lekarskiej i szczególnego postępowania z poszkodowanym
Sekcja 5: Postępowanie w przypadku pożaru
5.1. Środki gaśnicze 5.2. Szczególne zagrożenia związane z substancją lub mieszaniną 5.3. Informacje dla straży pożarnej
Sekcja 6: Postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do środowiska
6.1. Indywidualne środki ostrożności, sprzęt ochronny i procedury w sytuacjach awaryjnych 6.2. Środki ostrożności w zakresie ochrony środowiska 6.3. Metody i materiały zapobiegające rozprzestrzenianiu się skażenia i służące do usuwania skażenia 6.4. Odniesienia do innych sekcji
Sekcja 7: Obsługa i przechowywanie
7.1. Środki ostrożności dotyczące bezpiecznej obsługi 7.2. Warunki bezpiecznego przechowywania, w tym informacje dotyczące wszelkich wzajemnych niezgodności 7.3. Szczególne zastosowanie(-a) końcowe
Sekcja 8: Kontrola narażenia / Ochrona indywidualna
8.1. Parametry dotyczące kontroli 8.2. Kontrola narażenia
Sekcja 9: Właściwości fizyczne i chemiczne
9.1. Informacje na temat podstawowych właściwości fizycznych i chemicznych 9.2. Inne informacje
Sekcja 10: Stabilność i reaktywność
10.1. Reaktywność 10.2. Stabilność chemiczna 10.3. Możliwość występowania niebezpiecznych reakcji 10.4. Warunki, których należy unikać 10.5. Materiały niezgodne 10.6. Niebezpieczne produkty rozkładu
Sekcja 11: Informacje toksykologiczne
11.1. Informacje na temat klas zagrożenia zdefiniowanych w rozporządzeniu (WE) nr 1272/2008 11.2. Informacje o innych zagrożeniach
Sekcja 12: Informacje ekologiczne
12.1. Toksyczność 12.2. Trwałość i zdolność do rozkładu 12.3. Zdolność do bioakumulacji 12.4. Mobilność w glebie 12.5. Wyniki oceny właściwości PBT i vPvB 12.6. Właściwości zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego 12.7. Inne szkodliwe skutki działania
Sekcja 13: Postępowanie z odpadami
13.1. Metody unieszkodliwiania odpadów
Sekcja 14: Informacje dotyczące transportu
14.1. Numer UN lub numer identyfikacyjny ID 14.2. Prawidłowa nazwa przewozowa ONZ 14.3. Klasa(-y) zagrożenia w transporcie 14.4. Grupa pakowania 14.5. Zagrożenia dla środowiska 14.6. Szczególne środki ostrożności dla użytkowników 14.7. Transport morski luzem zgodnie z instrumentami IMO
Sekcja 15: Informacje dotyczące przepisów prawnych
15.1. Przepisy prawne dotyczące bezpieczeństwa, zdrowia i ochrony środowiska specyficzne dla substancji lub mieszaniny 15.2. Ocena bezpieczeństwa chemicznego
Sekcja 16: Inne informacje Kraje NAFTA W krajach NAFTA (Stany Zjednoczone, Kanada, Meksyk) podstawowym dokumentem normującym zawartość MSDS-ów jest norma ANSI Z400.1-2004How do I write an MSDS?, Canadian Centre for Occupational Health & Safety, 2007 (ang.). W przypadku eksportu/importu chemikaliów z UE do krajów NAFTA i z krajów NAFTA do UE producenci są zmuszeni dołączać do nich dwa różne dokumenty MSDS, jeden zgodny z normami UE i drugi z normami NAFTA. Istnieje wprawdzie norma ISO definiująca międzynarodowy standard tych dokumentów, nie jest on jednak w pełni respektowany przez kraje NAFTA i UEMiędzynarodowa norma (ISO 11014:2009).
Zgodnie z normą ANSI karta charakterystyki powinna zawierać sekcje odpowiadające na następujące pytania: Co to za materiał? (skład chemiczny, prawidłowy wygląd, nazwa, producent, podstawowe dane fizyczne i chemiczne itp.) Co zrobić natychmiast po wystąpieniu zagrożenia? (krótki opis najpoważniejszych zagrożeń i opis jak sobie z nimi szybko poradzić + zwykle dane kontaktowe do osoby odpowiedzialnej) Co powinno się zrobić w razie wystąpienia zagrożenia? (szczegółowy opis działań, które należy podjąć w razie zatrucia/pożaru/skażenia) Jak uniknąć potencjalnych zagrożeń? (sposoby prawidłowego przechowywania i transportowania, lista potencjalnych czynników ryzyka) Inne pożyteczne informacje (zwroty ryzyka, szczegółowe dane fizyczne i chemiczne itp.)
Norma ISO 11014-1 definiuje układ karty charakterystyki w bardziej precyzyjny sposób. Zgodnie z tą normą powinna ona zawierać: nazwę produktu i dane jego producenta skład chemiczny zwroty ryzyka procedurę pierwszej pomocy procedurę gaszenia procedurę działania w razie wycieku i skażenia sposoby przechowywania i posługiwania się opis niezbędnych środków ostrożności przy kontakcie właściwości fizykochemiczne informacje o trwałości i reaktywności informacje o toksyczności informacje ekologiczne uwagi na temat utylizacji lub neutralizacji informacje o prawidłowym transporcie informacje na temat regulacji prawnych dotyczących substancji pozostałe informacje.
Przypisy
Kategoria:Bezpieczeństwo chemiczne