Nasięźrzał pospolity (Ophioglossum vulgatum L.) – gatunek byliny z rodziny nasięźrzałowatych (Ophioglossaceae).
Rozmieszczenie geograficzne Gatunek szeroko rozprzestrzeniony. Występuje w Europie, Azji, Afryce i Ameryce Północnej. Zwarty zasięg gatunku obejmuje w Europie obszar od Wysp Brytyjskich i Francji po południową Skandynawię, Polskę i łuk Karpat, na południu obejmując Bułgarię, Serbię i środkowe Włochy. W rozproszeniu spotykany jest jednak poza tym na całym kontynencie. W Polsce rośnie w rozproszeniu na terenie całego kraju.
Morfologia i anatomia thumb|left|200px|Pokrój thumb|left|200px|Kłos zarodnionośny Gametofit Gametofit żyje pod ziemią, współżyje na zasadzie mykoryzy z grzybami, zachowując zdolności fotoautotroficzne w odsłoniętych częściach zawierających chlorofil.
Sporofit Pokrój Roślina o wysokości od 5 do 30 cm. Z krótkiego, bezzieleniowego i nierozgałęzionego kłącza wyrasta co roku jeden liść nadziemny, podzielony na część wegetatywną i kłos zarodnionośny. Liść płonny (asymilacyjny) Pojedynczy (bardzo rzadko dwa lub trzy), podłużnie jajowaty lub lancetowaty, nieco mięsisty i połyskujący, całobrzegi, tępy na wierzchołku, ku nasadzie klinowato zwężony i lekko zbiegający w ogonek, obejmujący część zarodnionośną liścia. Blaszka asymilacyjna osiąga zwykle do 10 cm długości i 4 cm szerokości. Kłos zarodnionośny Pojedynczy, z dwoma szeregami zarodni ułożonych po 10-35, na szczycie z płonnym kończykiem. Ścianka zarodni zbudowana jest z wielu warstw komórek i nie posiada żadnego mechanizmu otwierającego. Zarodniki produkowane są w dużej ilości (nawet do kilkunastu tysięcy). Są one jednakowe co oznacza że roślina jest paprocią jednakozarodnikową. Dojrzałe zarodnie mają kolor żółtawy. Gatunki podobne Blisko siebie rosnące okazy mogą być mylone z gatunkami o dwóch liściach. Ze Środkowej Europy podawany był w efekcie nasięźrzał azorski O. azoricum rosnący w Europie Zachodniej i Południowej, różniący się małymi rozmiarami blaszki asymilacyjnej (zwykle do 3 cm długości), krótkim jej ogonkiem i odgięciem liścia, krótkim kłosem zarodniowym (do 12 zarodni w szeregu). Także identyfikowanie tu odmiany var. polyphyllum jest problematyczne, ponieważ takson ten synonimizowany jest z nasięźrzałem wielolistnym Ophioglossum polyphyllum rosnącym tylko w strefie międzyzwrotnikowej i przyległych obszarach o ciepłym klimacie.
Biologia i ekologia Bylina. Pęd nadziemny widoczny jest od maja do sierpnia. Rozmnaża się za pomocą zarodników, ale też wegetatywnie poprzez pączki korzeniowe oddzielające się od roślin macierzystych jesienią, z których wyrastają kłącza potomne.
Rośnie na wilgotnych łąkach i śródleśnych polanach, na glebach wapiennych. Gatunek charakterystyczny łąk trzęślicowych ze związku Molinion caeruleae. Odnotowano występowanie tego gatunku także w lasach grądowych, w miejscach nasłonecznionych (np. po wyrębie drzew, w młodych lasach odradzających się po pożarze oraz lasach w fazie regeneracji).
Liczba chromosomów (w wersji diploidalnej) nasięźrzału pospolitego odnotowana dla roślin występujących w Indiach i Europie wynosi 480. Przy bazowej dla nasięźrzałów liczbie chromosomów n=120, gatunek ten jest tetraploidem.
Zagrożenia i ochrona W Polsce był gatunkiem częstym, ale jest coraz rzadziej spotykany z powodu degradacji siedlisk – osuszania i nawożenia. Umieszczony jest na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006, 2016) w grupie gatunków narażonych na wyginięcie (kategoria zagrożenia VU). Objęty jest ścisłą ochroną gatunkową od 2004.
Zobacz też kwiat paproci
Przypisy Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną (). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin ().
Kategoria:Psylotowe Kategoria:Rośliny chronione