Zachylnik błotny, nerecznica błotna (Thelypteris palustris) – gatunek paproci z rodziny zachylnikowatych. Jest szeroko rozprzestrzeniony w strefie umiarkowanej półkuli północnej, sięga też strefy międzyzwrotnikowej. Występuje we wschodniej Ameryce Północnej na południu po Meksyk i Kubę, niemal w całej Europie (bez Islandii), w północno-zachodniej Afryce oraz dużej części Azji, na jej południu po Iran, Himalaje i południowe Chiny. W Polsce gatunek pospolity na niżu, rzadki na obszarach górskich.
Morfologia thumb|left|200px|Górna część blaszki liściowej thumb|left|200px|Odcinki II rzędu liścia asymilacyjnego thumb|left|200px|Dojrzałe zarodnie na spodniej stronie liścia płodnego Pokrój Z powodu rozrastania się cienkich kłączy, z których liście wyrastają pojedynczo w odstępach, roślina tworzy często rozległe łany. Kłącze Czołgające się, cienkie i czarne. Pokryte jest za młodu bezbarwnymi łuskami. Liście Wyrastają pojedynczo wzdłuż kłącza i osiągają do 1 m wysokości, najczęściej jednak od 45 do 75 cm. Ogonek liściowy jest podobnej długości jak blaszka lub od niej dłuższy. U jego nasady w przypadku młodych liści występują bezbarwne, ogruczolone łuski kształtu jajowatego i długości do 1,5 mm. Blaszka liściowa jest jasnozielona, podwójnie pierzasta, zaostrzona na szczycie i tylko nieznacznie zwężona u dołu. Na brzegu blaszki młodych liści występują jednokomórkowe włoski gruczołowate, proste włoski obecne są także od spodu na nerwach młodych liści. Odcinki pierwszego rzędu wyrastają naprzeciwlegle, są lancetowate, zaostrzone na wierzchołku. Odcinki drugiego rzędu są podługowate, całobrzegie lub płytko karbowane i zaokrąglone na wierzchołku. Liście płonne są delikatniejsze, mają blaszkę prześwitującą, odcinki liści mają płaskie brzegi. Liście zarodnionośne mają blaszki nieprześwitujące, na brzegach podwinięte, stąd odcinki I i II rzędu są u nich węższe. Zarodnie Zebrane w okrągławe kupki powstające między nerwem głównym i brzegiem blaszki odcinków II rzędu, w miejscach rozwidlania się nerwów. Zawijki są drobne i szybko odpadają. Dojrzałe zarodnie są czarnobrunatne i wówczas kupki zlewają się, pokrywając od spodu całe odcinki liści II rzędu. Zarodniki Fasolowate, żółte, pokryte brunatnymi kolcami, z delikatnym, siateczkowatym wzorem na egzynie. Osiągają 45–55 μm długości i 30–43 μm szerokości.
Biologia i ekologia thumb|Łan zachylnika błotnego w lesie bagiennym Jest to bylina. Zarodnikuje w lipcu, sierpniu i wrześniu. Zarodniki kiełkują po ok. 15 dniach. Rozwija się z nich gametofit najpierw w formie nitki, później łopatki i następnie sercowatego kształtu przedrośle o zaokrąglonych płatach i żółtawopomarańczowych chwytnikach. Plemnie pojawiać się mogą już w fazie nitki i łopatki, po 32 dniach od rozsiania zarodników, natomiast rodnie powstają na przedroślu po 60 dniach.
Rośnie na torfowiskach niskich, na bagnistych łąkach, w takich też zaroślach i lasach, zwłaszcza w olszynach, także na brzegach zbiorników wodnych. Jest gatunkiem charakterystycznym zespołu szuwaru paprociowego (pła nerecznicowego) Thelypteridi-Phragmitetum oraz klasy olszyn bagiennych Alnetea glutinosae.
Zmienność Wyróżniane są dwa podgatunki: Thelypteris palustris subsp. palustris – występuje w Starym Świecie; Thelypteris palustris subsp. pubescens (G.Lawson) Holub – występuje w Ameryce Północnej
Przypisy
Kategoria:Zachylnikowate