prawo|500px Podział administracyjny Warszawy – podział Warszawy na jednostki administracyjne podległe władzom miasta. Pierwszy podział nastąpił po likwidacji odrębności warszawskich jurydyk na mocy Prawa o miastach włączonego do Konstytucji 3 maja w 1791 roku, kiedy zlikwidowano podział na Starą i Nową Warszawę, a zjednoczone miasto podzielono na siedem cyrkułów. Podział na cyrkuły obowiązywał do 1916 roku, przy czym ich układ i liczba zmieniały się. Przez większość tego czasu nie nosiły one nazw i były tylko numerowane. Od 2002 roku, zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy warszawskiej miasto stołeczne Warszawa jest gminą mającą status miasta na prawach powiatu w województwie mazowieckim. Warszawa podzielona jest na 18 dzielnic (pomocniczych jednostek administracyjnych).
Dzielnice Warszawy Dzielnica Liczba mieszkańców(1.01.2024) Gęstość zaludnienia[osób/km²] (1.01.2024) Powierzchnia[km²] (1.01.2024)Mokotów 226 519 6367 35,42Praga-Południe 185 810 8303 22,38Białołęka 158 749 2175 73,00Wola 150 319 7805 19,26Ursynów 149 775 3420 43,79Bielany 131 420 4064 32,34Bemowo 129 188 5178 24,95Targówek 123 067 5058 24,33Śródmieście 97 983 6293 15,57Wawer 88 512 1095 79,71Ochota 79 357 8164 9,72Ursus 69 574 7441 9,35Praga-Północ 59 632 5273 11,31Żoliborz 58 625 6921 8,47Wilanów 52 472 1429 36,73Włochy 50 143 1751 28,63Wesoła 26 632 1161 22,94Rembertów 24 822 1286 19,30
Powyższe dzielnice zostały utworzone w miejsce wcześniej istniejących gmin warszawskich, gminy Wesoła oraz dzielnic w gminie Warszawa-Centrum.
Podział dzielnic na jednostki pomocnicze niższego rzędu Zgodnie z § 48 Statutu m.st. Warszawy rada dzielnicy może tworzyć „jednostki pomocnicze niższego rzędu” z inicjatywy własnej lub na wniosek co najmniej 5 procent mieszkańców uprawnionych do głosowania, zamieszkałych na terenie projektowanej jednostkiStatut m.st. Warszawy..
Jednostki te, początkowo zwane „jednostkami niższego rzędu”, mogą być tworzone, w przypadku dzielnic z obszaru byłej gminy Warszawa-Centrum, dla obszarów zamieszkanych przez co najmniej 1000 osób – dla takich obszarów liczących do 3000 osób stosuje się nazwę „kolonia”, a dla liczących ponad 3000 osób nazwę „osiedle” (w wyjątkowych przypadkach rada dzielnicy może utworzyć jednostkę pomocniczą niższego rzędu dla obszarów liczących mniej niż 1000 osób, a dla obszarów liczących mniej niż 3000 osób przyjąć nazwę „osiedle”)Uchwała Nr 404/XXXVII/96 Rady Gminy Warszawa-Centrum z dnia 10 października 1996 r. zmieniająca uchwałę w sprawie nadania statutów dzielnicom w Gminie Warszawa-Centrum., w innych dzielnicach stosowana jest także nazwa „sołectwo”http://bip.warszawa.pl/NR/rdonlyres/43FB53BC-5A2A-4E48-AA04-A2D8034C4261/578259/uchwa%C5%82anrIV2404.gif.
Poniżej lista jednostek pomocniczych niższego rzędu:
Białołęka Osiedle Anecin Północny Osiedle Augustów Osiedle Białołęka Dworska Osiedle Buków Osiedle Choszczówka Osiedle Choszczówka-Kolonia Osiedle Ciupagi Osiedle Dąbrówka Szlachecka Osiedle Grodzisk-Kąty Grodziskie Osiedle Kamińskiego Osiedle Marywilska Osiedle Marcelin Osiedle Nowodworska Osiedle Nowodwory Osiedle Nowodwory I Osiedle Piekiełko Osiedle Tarchomin I Osiedle Tarchomin II Osiedle Tarchomin III Osiedle Tarchomin IV Osiedle Tarchomin Va Osiedle Wiśniewo-Henryków Osiedle Żerań Sołectwo Białołęka Sołectwo Brzeziny Sołectwo Kobiałka
MokotówUrząd Dzielnicy Mokotów – Serwis www (pl) – Osiedla. Osiedle Sadyba Osiedle Siekierki Osiedle Służewiec Południowy Osiedle Wierzbno
Praga Południe Osiedle Gocław Osiedle Grochów Centrum Osiedle Grochów – Kinowa Osiedle Grochów Południe Osiedle Grochów Północny Osiedle Kamionek Osiedle Przyczółek Grochowski Osiedle Saska Kępa
Rembertów Osiedle Mokry Ług i Magenta Osiedle Nowy Rembertów Osiedle Pocisk Osiedle Polanka Osiedle Rembertów Stary Osiedle Stary Rembertów-Kolonia Osiedle Kawęczyn-Wygoda
Śródmieście
Dzielnica od 2011 r. podzielona jest na 12 osiedli, którym nie nadano nazwy, tylko zastosowano ich numerację od I do XII.
UrsynówJednostki pomocnicze Dzielnicy Ursynów M.St. Warszawy, Oficjalna witryna dzielnicy Ursynów [dostęp 2017-06-10]. Osiedle Dąbrówka Osiedle Etap Osiedle Jeziorki Osiedle Prawdziwka Osiedle Pyry Osiedle Wyczółki
WawerDzielnica Wawer – Wstęp. Osiedle Aleksandrów Osiedle Anin Osiedle Falenica Osiedle Las Osiedle Marysin Wawerski Południowy Osiedle Marysin Wawerski Północny Osiedle Miedzeszyn Osiedle Międzylesie Osiedle Nadwiśle Osiedle Radość Osiedle Sadul Osiedle Wawer Osiedle Zerzeń
Podział dzielnic w ramach Miejskiego Systemu Informacji W Warszawie funkcjonuje Miejski System Informacji, który wyróżnia podział dzielnic na poszczególne obszary urbanistyczne, zwane potocznie rejonami (podział ten nie jest jednak podziałem administracyjnym ani podziałem na osiedla). Podobnie jak wcześniejsze podziały na jednostki administracyjne lub statystyczne podział na obszary Miejskiego Systemu Informacji nie zgadza się z niektórymi wcześniej stosowanymi podziałami, przez co bywa krytykowany.
Lista rejonów DzielnicaRejonyBemowoBemowo-Lotnisko, Boernerowo, Chrzanów, Fort Bema, Fort Radiowo, Górce, Groty, Jelonki Północne, Jelonki Południowe, LotniskoBiałołęka Białołęka Dworska, Brzeziny, Choszczówka, Dąbrówka Szlachecka, Grodzisk, Henryków, Kobiałka, Nowodwory, Szamocin, Tarchomin, ŻerańBielany Chomiczówka, Huta, Las Bielański, Młociny, Marymont-Kaskada, Marymont-Ruda, Piaski, Placówka, Radiowo, Słodowiec, Stare Bielany, Wólka Węglowa, Wawrzyszew, WrzecionoMokotów Augustówka, Czerniaków, Ksawerów, Służew, Służewiec, Sadyba, Siekierki, Sielce, Stary Mokotów, Stegny, Wierzbno, WyględówOchota Filtry, Rakowiec, Stara Ochota, SzczęśliwicePraga-Południe Gocław, Gocławek, Grochów, Kamionek, Olszynka Grochowska, Saska KępaPraga-Północ Nowa Praga, Pelcowizna, Stara Praga, SzmulowiznaRembertów Kawęczyn-Wygoda, Nowy Rembertów, Stary RembertówŚródmieście Muranów, Nowe Miasto, Powiśle, Solec, Stare Miasto, Śródmieście Północne, Śródmieście Południowe, UjazdówTargówek Elsnerów, Bródno, Bródno-Podgrodzie, Targówek Fabryczny, Targówek Mieszkaniowy, Zacisze, UtrataUrsus Czechowice, Gołąbki, Niedźwiadek, Skorosze, SzamotyUrsynów Dąbrówka, Grabów, Jeziorki Północne, Jeziorki Południowe, Kabaty, Natolin, Pyry, Skarpa Powsińska, Stary Służew, Stary Imielin, Teren Wydzielony Rezerwat „Las Kabacki”, Ursynów-Centrum, Ursynów Północny, WyczółkiWawer Aleksandrów, Anin, Falenica, Las, Marysin Wawerski, Miedzeszyn, Międzylesie, Nadwiśle, Radość, Sadul, Wawer, ZerzeńWesoła Groszówka, Plac Wojska Polskiego, Stara Miłosna, Wesoła-Centrum, Wola Grzybowska, Zielona-GrzybowaWilanów Wilanów Wysoki, Wilanów Niski, Wilanów Królewski, Błonia Wilanowskie, Powsinek, Zawady, Kępa Zawadowska, PowsinWłochy Nowe Włochy, Okęcie, Opacz Wielka, Paluch, Raków, Salomea, Stare Włochy, ZałuskiWola Czyste, Koło, Młynów, Mirów, Nowolipki, Odolany, Powązki, UlrychówŻoliborz Marymont-Potok, Stary Żoliborz, Sady Żoliborskie
1792–1808 Pierwszy podział na cyrkuły, przejściowo zwane wydziałami, mimo pewnych zawirowań związanych z częstymi zmianami władzy wyglądał następująco: Lp. Nazwa cyrkułu1 Staromiejski2 Nowomiejski3 Krakowsko-przedmiejski4 Lesznieński5 Grzybowski6 Nowoświecki7 Praski
1808–1832 W czasach Księstwa Warszawskiego i konstytucyjnego Królestwa Kongresowego obowiązywał podział na osiem cyrkułów bez nazwy:
Lp. Przybliżony zakres1 Stare Miasto2 Północ (Nowe Miasto i Fawory)3 Północny zachód (Muranów)4 Środkowy zachód (Leszno)5 Południowy zachód (Grzybów)6 Południe (południowe Śródmieście i Powiśle)7 Centrum (północne Śródmieście i Powiśle)8 Praga
1832–1908 Po upadku powstania listopadowego zmieniono podział Warszawy, ustanawiając 12 cyrkułów wyłącznie numerowanych. W tym okresie następowały drobne zmiany w granicach między cyrkułami, a ponadto rozszerzano ich zakres o nowo przyłączane do miasta tereny. Pewne różnice wprowadzono w roku 1857. Dotychczasowy cyrkuł V podzielono, włączając część wschodnią do cyrkułu III, a zachodnią do IV. Formalnie cyrkuł V był połączony z VI. W kolejnych latach połączono cyrkuły I i XI oraz II i III.
Lp. Przybliżony zakres1 Stare Miasto2 Nowe Miasto3 Na zachód od Starego Miasta4 Na zachód od Starego Miasta (dzielnica żydowska)5 Fawory i Żoliborz (po rozpoczęciu budowy Cytadeli i częściowym wyburzeniu, praktycznie połączony z cyrkułem 6.)6 Północny zachód7 Środkowy zachód8 Południowy zachód9 Południe (południowe Śródmieście)10 Środkowe Śródmieście11 Północne Śródmieście12 Praga
1908–1916 W 1908 roku wprowadzono nowy podział na 15 cyrkułów, przy czym w niektórych przypadkach właściwie nie było zmian.
Lp. Przybliżony zakres1 Południowe Stare Miasto, północne Śródmieście, Powiśle2 Północne Stare Miasto, Nowe Miasto3 Młynów, Nowolipie4 Nalewki, Żoliborz5 Powązki, Nowolipki6 Południowy Mirów7 Północny Mirów, Wola8 Grzybów9 Ujazdów, północny Czerniaków10 Okolice Nowego Światu11 Pogranicze Śródmieścia i Ochoty12 „Centralny”, okolice ulicy Senatorskiej13 „Aleksandryjski”, na południe od Al. Jerozolimskich, Solec14 „Nowo-Praski”, Praga15 „Staro-Praski”, Kamionek, Grochów
1916–1945 W okresie istnienia Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego nastąpiły znaczne zmiany administracyjne, obejmujące również Warszawę. W 1916 roku włączono do niej przedmieścia o powierzchni ponad 8 tysięcy hektarów. Dotychczasowe 15 cyrkułów przemianowano na komisariaty, a nowo przyłączone dzielnice podzielono na 11 komisariatów. Po odzyskaniu niepodległości zachowano numerację komisariatów, nadając im również nazwy. Zasięg tak nazwanych komisariatów w szczegółach różnił się od później wytyczanych dzielnic, osiedli czy obszarów MSI. Przykładowo komisariat XXIII Ochota obejmował głównie obszar dawnej wschodniej części Czystego i część Rakowca. Okolice Filtrów czy późniejszej Ochoty Wojskowej należały do komisariatu XI Koszyki. Zachodnia część nowo powstałej Kolonii Lubeckiego, współcześnie część Starej Ochoty, została włączona do Ochoty dopiero pod koniec lat 30., a wschodnia pozostała w obrębie Koszyków. Również Pole Mokotowskie wówczas pozostawało poza komisariatem ochockim.
Oprócz podziału na policyjne komisariaty będące podstawową jednostką podziału administracyjnego Warszawy, początkowo również pełniące funkcje statystyczne, jako dzielnice spisowe, utworzono obwody statystyczne grupujące komisariaty.
W 1929 komisariaty zaczęto określać jako okręgi. W 1928 roku w wyniku kolejnej reformy administracji ustanowiono powiaty grodzkie. W Warszawie utworzono ich 3, a następnie 4.
W 1938 r. uchwalono ustawę z dnia 16 sierpnia 1938 r. o samorządzie gminy m. st. Warszawy, na mocy której zniesiono warszawskie powiaty grodzkie, a Warszawa przybrała formę pojedynczej gminy miejskiej i powiatu grodzkiego o statusie województwa. Z kolei nowe dzielnice miały być utworzone przez radę miejską i zatwierdzone przez ministra spraw wewnętrznych, jednak ustawy w tym ostatnim zakresie nie zdążono zrealizowaćUstawa z dnia 16 sierpnia 1938 r. o samorządzie gminy m. st. Warszawy . W okresie okupacji niemieckiej Warszawa utraciła status miasta wydzielonego o statusie województwa i stała się częścią dystryktu warszawskiego, ale po zakończeniu wojny status ten przywrócono i utrzymano aż do 1975 r. Władze okupacyjne zachowały dotychczasowy podział na okręgi, przystępując jednocześnie do wydzielenia gettaVerordnungsblatt des Generalgouverneurs für die Besetzten Polnischen Gebiete = Dziennik Rozporządzeń Generalnego Gubernatora dla Okupowanych Polskich Obszarów / hrsg. vom Amt des Generalgouverneurs. 1939, Nr 1 (26 October) – Nr 15 (31 Dezember).