thumb|upright=1.3|Procentowy udział ludności ukraińskiej według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021 thumb|upright=1.3|Procentowy udział ludności ukraińskiej według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2002 thumb|upright=1.3|Ludność Rzeczypospolitej z językiem ojczystym ukraińskim i ruskim, według spisu powszechnego 1931 roku mały|upright=1.3|Udział Ludności Ukraińskiej w gminach województwa Warmińsko-Mazurskiego Ukraińcy – jedna z dziewięciu ustawowo uznanych mniejszości narodowych w Rzeczypospolitej PolskiejUstawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym., żyjąca w diasporze na obszarze całego kraju, z większą koncentracją na Mazurach, Warmii, Pomorzu Zachodnim, Pomorzu Gdańskim oraz w południowo-wschodniej części województwa podkarpackiego i podlaskiego.
Odrębną od mniejszości narodowej grupą są obywatele Ukrainy mieszkający w Polsce jako migranci, w tym uchodźcy.
Historia Rusini w Królestwie Polskim i Rzeczypospolitej Obojga Narodów W wyniku wojny o księstwo halicko-włodzimierskie do Polski przyłączono Ruś Czerwoną, zamieszkaną w większości przez Rusinów.
W 1569 r. na sejmie w Lublinie do Korony Królestwa Polskiego włączono województwo podlaskie, województwo wołyńskie, województwo kijowskie oraz województwo bracławskie. Szlachcie ruskiej z tych województw pozwolono zachować swoje prawa i cieszyć się szerokimi wolnościami: językiem urzędowym na tych ziemiach miał być nadal język ruski, a szlachta ruska otrzymywała przywileje identyczne jak szlachta polskaKarol Grunberg, Bolesław Sprengel: Trudne sąsiedztwo, Warszawa 2005.. Status prawny ziem ukrainnych inkorporowanych zbliżony był do autonomii, a szlachta ruska uzyskała miejsca w polskim parlamencieHenryk Litwin: Od Unii Lubelskiej do III rozbioru Rzeczypospolitej. Rzeczpospolita–Ukraina. Szkic wydarzeń politycznych, [w:] Między sobą. Szkice historyczne polsko-ukraińskie, Lublin 2000, s. 85.. Mimo szerokich swobód przyznanych Rusinom na ziemiach ukrainnych doszło do niezadowolenia społecznego, które miało pewien wpływ na późniejsze powstania kozackie przeciw Rzeczypospolitej, z których największym było Powstanie Chmielnickiego.
Ukraińcy i Rusini w II Rzeczypospolitej thumb|upright=1.3|Język ukraiński i ruski według powiatów II RP w procentach populacji całkowitej
Pierwszy spis ludności w Polsce po I wojnie światowej został przeprowadzony w 1921. Nie objął on ziemi wileńskiej i polskiej części Górnego Śląska. Ponadto spis zbojkotowała znaczną część ludności ukraińskiej w Galicji Wschodniej. Według spisu Ukraińcy stanowili najliczniejszą grupę spośród niepolskich narodowości. Całkowita liczba ludności wynosiła 27,2 mln mieszkańców. Ukraińcy stanowili (3 898 431 osób) – 14,3 proc.
Według dr Alfonsa Krysińskiego, 1 stycznia 1928 liczba Ukraińców wynosiła ok. 4,9 mln, a na końcu 1929 r. ok. 5 mln. Krysiński pominął jednak mieszkańców Polesia (ok. 200 tys.), Chełmszczyzny i Podlasia (około 20 tys.) oraz Ukraińców wyznania rzymskokatolickiego. Tym samym maksymalna przybliżona liczba Ukraińców w Polsce na koniec 1929 wynosiłaby około 5,1–5,2 mln osób.
Według spisu powszechnego z 1931 r. jako Ukraińcy lub Rusini zadeklarowało się około 3 250 000 polskich obywateli, czyli 10% ludności całego kraju. Żyli oni głównie w województwach wołyńskim (68% ludności województwa), tarnopolskim (45%), stanisławowskim (68%) i lwowskim (33%).
II wojna światowa Okupacja sowiecka Kresów Wschodnich
Polska Rzeczpospolita Ludowa
W latach 1944–1945 w ramach repatriacji ludności ukraińskiej przesiedlono z Polski do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej około 480 tysięcy osób. Po przesiedleniach w granicach Polski pozostawało nadal ponad 140 tys. osób narodowości ukraińskiej. Zostali oni w większości deportowani z południowo-wschodniej Polski i osiedleni na Ziemiach Odzyskanych.
W 1956 r. Ukraińcom zezwolono na koncesjonowaną legalną działalność kulturalną i oświatową w ramach Ukraińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego oraz na wydawanie w języku ukraińskim tygodnika „Nasze Słowo”.
III Rzeczpospolita
Od 2014 r. zauważalne jest zwiększenie skali imigracji ukraińskiej do Polski i coraz częstszy pobyt długoterminowy.
Liczebność Mniejszość narodowa Według narodowego spisu powszechnego 2011 narodowość ukraińską zadeklarowało 51 001 osób, z czego 27 630 jako jedynąhttp://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LUD_ludnosc_stan_str_dem_spo_NSP2011.pdf.. Z tej grupy właściwa mniejszość ukraińska w Polsce (osoby posiadające polskie obywatelstwo) obejmuje 38 795 osób. Podczas narodowego spisu powszechnego ludności w 2002 narodowość ukraińską zadeklarowało 27 172 obywateli RP, w tym w poszczególnych województwach: warmińsko-mazurskim – 12 881 zachodniopomorskim – 3703 podkarpackim – 2984 pomorskim – 2831 dolnośląskim – 1422 podlaskim – 1366 lubuskim – 615 mazowieckim – 579 małopolskim – 472 lubelskim – 389 śląskim – 309.
Migranci Według pierwszego, eksperymentalnego opracowania GUS na temat cudzoziemców w Polsce, według stanu na 31 grudnia 2019, liczba cudzoziemców narodowości ukraińskiej wynosiła 1 351 418. W 2021 u liczba obywateli ukraińskich przebywających w Polsce i posiadających ważne zezwolenia na pobyt (nie licząc osób przebywających w ramach ruchu bezwizowego lub na podstawie wiz) przekroczyła 300 tysięcy. Najczęstszym celem pobytu była praca (77%), a kolejnym kwestie rodzinne (12%). Liczbę Ukraińców pracujących legalnie w Polsce szacowano w tym czasie na ok. 850 tysięcy, wskazując, że przy uwzględnieniu szarej strefy mogło to być nawet 1,5 miliona osób.
Stan na 2022 W 2022 r. po rosyjskiej inwazji Polska stała się jednym z państw przyjmujących uchodźców z Ukrainy. Od 24 lutego do 17 czerwca 2022 do Polski trafiło ponad 4,9 mln osób, głównie kobiety i dzieci. Większość z nich zamieszkała w dużych ośrodkach miejskich.
+ Liczba Ukraińców (w tym uchodźców) według obszarów metropolitalnych w 2022Obszar metropolitalny Stolica obszaru metropolitalnego Populacja obszaru metropolitalnego Liczba Ukraińców w obszarze metropolitalnym Procent Ukraińców wśród mieszkańców obszaru metropolitalnego Procent Ukraińców wśród mieszkańców centralnego miasta warszawski Warszawa3 254 474 469 6281413 górnośląski Katowice2 151 302 302 9631425 wrocławski Wrocław1 308 100 302 4672323 krakowski Kraków1 569 260 229 9381519 trójmiejski Gdańsk, Gdynia, Sopot1 393 981 223 9521625 rzeszowski Rzeszów646 792 152 2032435 łódzki Łódź1 052 221 114 1621111 poznański Poznań1 254 741 101 481814 lubelski Lublin705 352 87 0481217 szczeciński Szczecin897 538 84 489913 bydgosko-toruński Bydgoszcz, Toruń766 108 80 4471111 białostocki Białystok511 213 62 4451211
Stan na lata 2023–2024 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS), liczba Ukraińców przebywających w Polsce wzrosła z około 1,5 miliona w 2022 do około 1,8 miliona w 2024. Na początku 2023 kobiety i dzieci stanowiły ok. 87 proc. osób z Ukrainy z numerem PESEL, a dzieci i młodzież ok. 43%. Wśród osób pełnoletnich kobiety stanowiły natomiast 77% osób. Według danych Urzędu do Spraw Cudzoziemców, do końca września 2024 4,5 tysiące obywateli Ukrainy złożyło wnioski o ochronę międzynarodową w Polsce.
Według raportu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za 2023, obywatele i obywatelki Ukrainy stanowili w tamtym 67,3% wszystkich obcokrajowców zarejestrowanych w ZUS oraz 4,7% wszystkich ubezpieczonych. Ich liczba wyniosła 759,4 tys., tj. o 1,8% więcej niż na koniec 2022
Oświata Na terenie Polski działają m.in. szkoły z ukraińskim językiem nauczania jak np. IV Liceum Ogólnokształcące w Legnicy, Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 2 im. Markiana Szaszkewicza w Przemyślu, Zespół Szkół z Ukraińskim Językiem Nauczania w Górowie Iławeckim, czy też I Liceum Ogólnokształcące w Białym Borze. Powstają także inicjatywy edukacyjne takie jak Ukraińska Szkoła Sobotnia w Lublinie czy Sobotnia Szkoła Ukraińska w Gdyni.
Jeśli chodzi o dzieci z Ukrainy z doświadczeniem uchodźstwa w polskim systemie edukacji, to na 2024 Centrum Edukacji Obywatelskiej szacuje ich liczebność na 134 tysiące.
Kultura Organizacje Do stowarzyszeń mniejszości ukraińskiej w Polsce należą:
Stowarzyszenie Ukraińców Więźniów Politycznych i Represjonowanych w Polsce Stowarzyszenie „Ukraiński Dom Narodowy” Towarzystwo Ukraińców Podkarpacia Towarzystwo Ukraińskie Ukraińska Organizacja Skautowa „Płast”Działa przy Związku Ukraińców w Polsce jako organizacja nieformalna – niemająca odrębnej osobowości prawnej. Ukraińskie Towarzystwo Historyczne w Polsce Ukraińskie Towarzystwo Lekarskie Ukraińskie Towarzystwo Nauczycielskie w Polsce Związek Ukrainek Związek Ukraińców Podlasia Związek Ukraińców w Polsce Związek Ukraińskiej Młodzieży Niezależnej
Na rzecz stosunków polsko-ukraińskich działają liczne organizacje pozarządowe, w tym np. Fundacja Ukraiński Dom (do 2022 pod nazwą Fundacja Nasz Wybór).
Religia Ukraińcy są w większości wiernymi dwóch Kościołów: Kościoła Greckokatolickiego w Polsce i Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W Polsce działa również 8 zborów i 32 grupy języka ukraińskiego Świadków Jehowy.
Prasa Do najważniejszych tytułów prasowych zaliczają się: „Nasze Słowo” – tygodnik, „Svitanok” – dodatek do „Naszego Słowa” dla dzieci, „Nad Buhom i Narwoju” – dwumiesięcznik.
Radia nadające audycje po ukraińsku Polskie Radio Białystok nadaje trzy razy w tygodniu: w niedziele, poniedziałki i środy od 1991 audycje w języku ukraińskim pt. Ukraińska Dumka. Polskie Radio Olsztyn nadaje raz w tygodniu audyсję w języku ukraińskim pt. Od niedzieli do niedzieli (Од неділі до неділі) Radio Orthodoxia nadaje raz w tygodniu audycje w języku ukraińskim pt. Ukraińskie Słowo. Polskie Radio Rzeszów nadaje raz w tygodniu audycje w języku ukraińskim pt. Skrynia. Polskie Radio Szczecin nadaje raz w tygodniu w niedziele, audycje w języku ukraińskim pt. Posydeńki. Polskie Radio dla Ukrainy program specjalny Polskiego Radia, publiczna polska stacja radiowa nadająca w języku ukraińskim na falach średnich i krótkich, na multipleksie DAB+, na stronie internetowej i w aplikacji Polskiego Radia, a także satelitarnie przez całą dobę.
Telewizja Telenowyny/Теленовини w TVP Regionalnej. Ukraińskie Wieści / Український Βісник w TVP Olsztyn. Przegląd ukraiński / Український переглядDawniej w programie wszystkich mniejszości narodowych i etnicznych na Podlasiu pt. Sami o sobie. w TVP Białystok. Daleko od domu w TVP Katowice (program adresowany do imigrantów i uchodźców z Ukrainy) Pełnia wiary/ПОВНОТА ВІРИ w TVP1 i TVP Wrocław
Imprezy kulturalne „Festiwal Kultury Ukraińskiej” w Sopocie „Młodzieżowy Jarmark” w Gdańsku Festiwal Kultury Ukraińskiej „EKOŁOMYJA” w Górowie Iławeckim Festiwal Kultury Ukraińskiej UKRAINA VIVA we Wrocławiu „Święto Kultury Nad Osławą” Mokre „Na Iwana, na Kupała” w Dubiczach Cerkiewnych Festiwal Kultury Ukraińskiej na Podlasiu „Podlaska Jesień” „Dni Kultury Ukraińskiej” – Giżycko, Szczecin, Węgorzewo „Bytowska Watra” „Ukraińska wiosna” w Poznaniu „Ukraina w Centrum Lublina”
Ukraińcy w Polsce Lista wybranych przedstawicieli mniejszości ukraińskiej w Polsce: Andrij Mychalczuk Artem Putiwcew Bogdan Huk Bohdan Osadczuk Eugeniusz Misiło Irina Starzyńska Jurij Hładyr Julija Szełuchina Maria Liktoras Marina Łuczenko-Szczęsna Mirosław Czech Miron Kertyczak Miron Sycz Oksana Czerkaszyna Ołeksij Tereszczenko Ostap Steca Serhij Krykun Taras Romanczuk Weronika Marczuk
Dezinformacja Według oficjalnych komunikatów polskich służb specjalnych, Polska jest celem wielowymiarowych działań dezinformacyjnych pochodzących m.in. z Federacji Rosyjskiej, obejmujących fałszywe informacje (fake newsy), propagandę i ataki informacyjne. Przekazy te często wykorzystują kryzysy (np. pandemię COVID-19), starają się podsycać strach i chaos, podważać zaufanie do instytucji publicznych oraz wzmacniać podziały społeczno-polityczne.