Mauzoleum Izraela Poznańskiego – secesyjne mauzoleum na nowym cmentarzu żydowskim w Łodzi.

Historia Wbrew wielu prawom religijnym, Izrael Poznański wybudował monumentalny grobowiec, sam zaaprobował projekt budowli, która powstała dopiero trzy lata po jego śmierci; co więcej – pochowany w mauzoleum jest wraz z żoną Leonią.

Architektura

Mauzoleum zbudowane zostało z szarego granitu i marmuru w latach 1901–1903, według projektu Adolfa Zeligsona (brak źródła potwierdzającego). Pewnym jest, że berlińska firma „Cremer & Wolffenstein” wygrała konkurs na projekt i jego realizację.

Mauzoleum w formie okrągłego tolosa z jasnoszarego granitu umieszczono na planie koła o średnicy podstawy 14,64 m i górnego podestu o średnicy 9,5 metra. Wysokość budowli do zwornika kopuły wynosi 15 m. Szeroki architraw, z posadowioną na nich kopułą o profilu schodkowym, oparty jest na ośmiu masywnych kolumnach o wysokości 5,25 m i czterech filarach oddzielających pary kolumn. Zdobiły go spiżowe girlandy w stylu secesyjnym, które w latach 80. XX w. zostały zdemontowane i przechowywane są w magazynie cmentarza. Pozostał tylko napis: Poznański. W grobowcu znajdują się dwa sarkofagi z czerwonego marmuru, a kopuła została udekorowana od wewnątrz szklaną mozaiką, składającą się z dwóch milionów różnokolorowych kawałków. Przedstawia symbolicznie cztery rajskie rzeki. Całość dzielą na cztery części przebite w kopule okna. W każdym z nich umieszczono palmę na złotym tle z hebrajskimi wersetami biblijnymi po bokach, w których powtarza się imię Izrael, co jest bezpośrednim nawiązaniem do postaci zmarłego, jak i do narodu żydowskiego: m.in. „I nadszedł czas śmierci Izraela. I westchnęli synowie Izraela”. Od sklepień okiennych wychodzą dekoracyjne pasy zbiegające się w centralnie położonym okręgu wypełnionym gwiazdą Dawida. Kompozycja ma ok. 100 m².

Autorstwo mozaikowej dekoracji przypisywano znanej włoskiej firmie sztukatorskiej z Wenecji „Compania Venezia Murano”, założoną w połowie XIX w. przez prawnika – Antonio SalviatiegoA. Salviati nie był twórcą tych dzieł (zmarł 25 I 1890 r. w Wenecji); w Łodzi mianem „mozaik Salviatiego” są nazywane prace, które powstały w firmie, którą założył (zob. też hasło Antonio Salviati)..

W rzeczywistości mozaikę zdobiącą mauzoleum Izraela Poznańskiego najprawdopodobniej wykonała niemiecka firma Johanna Odorico (mająca swoje oddziały w Berlinie i we Frankfurcie nad Menem). Wskazuje na to odnaleziona w niemieckiej prasie winieta reklamowa tej firmy, gdzie mowa jest o mozaice wykonanej w Łodzi w nieokreślonym mauzoleum – jedynym mauzoleum z tego okresu z dekoracją mozaikową jest opisywany monument. Biorąc pod uwagę, że obiekt budowała firma berlińska, powierzenie wykonania dekoracji berlińskiemu, cenionemu wówczas warsztatowi jest w pełni zrozumiałe.

W środku mauzoleum znajdują się sarkofagi Leonii zmarłej w 1914 i Izraela Poznańskich, wykonane one zostały przez Antoniego Urbanowskiego z czerwonego marmuru. Napisy na czołach sarkofagów są w języku polskim, a daty urodzenia i śmierci podane są według kalendarza żydowskiego. W 1993 wstawiono ozdobne kraty.

Mauzoleum Poznańskiego do dziś uznawane jest za największy grobowiec żydowski na świecie.

Grobowiec jest tak wielki, że nazywany jest ostatnim pałacem Poznańskiego.

Przypisy

Bibliografia K. Stefański, B. Ciarkowski, Modernizm w architekturze Łodzi XX wieku, Księży Młyn Dom Wydawniczy, Łódź 2018, s. 23-24.

Linki zewnętrzne Mauzoleum Poznańskiego

Kategoria:Nowy cmentarz żydowski w Łodzi Kategoria:Pomniki w Łodzi Poznańskiego Kategoria:Architektura secesyjna w Łodzi Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1903