thumb|Zasięg kultury pucharów lejkowatych (TRB) thumb|250px|Naczynia kultury pucharów lejkowych znalezione w Pełczyskach, eksponowane w Pałacu Wielopolskich w Chrobrzu thumb|Poglądowa mapa głównych kultur schyłku 4. tysiąclecia p.n.e. Kultura pucharów lejkowatych (KPL, TRB) – jedna z kultur neolitu z kręgu kultur naddunajskich, występująca w Europie między 3800–2700 p.n.e., na terenach Danii, północnych i wschodnich Niemiec, całych Czech, prawie całej Polski, wschodniej Holandii, północno-wschodniej Austrii, południowej części Gocji oraz części Wołynia i Podola.
Powstała na terenie Kujaw pod wpływem oddziaływania kultury lendzielskiej na lokalne podłoże mezolityczne. Nazwa pochodzi od charakterystycznego kształtu formy naczynia z brzuścem baniastym i szeroko rozchylonym kołnierzem.
W Polsce jej ślady odkryto w Łupawie, Mozgawie, Sarnowie, Włocławku, Wietrzychowicach, Gaju, Leśniczówce, Radziejowie, Krężnicy Jarej, Strzeszkowicach, Baniewicach, Zubrzycach i Słonowicach. Zajmowała się głównie hodowlą, łowiectwem i rybołówstwem, ale także uprawiała zboże, znała radło i zaprzęgała do jego ciągnięcia bydło. Jedna z największych osad tej kultury na ziemiach polskich została odkryta w Ćmielowie koło Ostrowca Świętokrzyskiego. Charakterystyczne dla niej były pochówki szkieletowe, w tym megalityczne grobowce zwane grobami kujawskimi.
Ludność tej kultury zajmowała się również eksploatowaniem krzemienia pasiastego z kopalni w Krzemionkach i szarego, biało nakrapianego w Świeciechowie-Lasku koło Annopola. Także pierwsze ślady zamieszkania na Ostrowie Lednickim zalicza się do tej właśnie kultury.
Do tego cyklu kulturowego zalicza się również następujące kultury: kultura ceramiki wstęgowej rytej kultura badeńska kultura lendzielska kultura amfor kulistych kultura ceramiki sznurowej kultura pucharów dzwonowatych
Zobacz też
Waza z Bronocic Figura barana z Jordanowa Śląskiego rodzaje budowli megalitycznych sztuka prehistoryczna
Publikacje Konrad Jażdżewski, Kultura pucharów lejkowatych w Polsce zachodniej i środkowej, 1936, Poznań. Tadeusz Wiślański, Kształtowanie się miejscowych kultur rolniczo-hodowlanych. Plemiona kultury pucharów lejkowatych, [w:] Prahistoria ziem polskich, t. II, Neolit, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1979, s. 165–260. Aleksandra Cofta-Broniewska, Aleksander Kośko, Historia pierwotna społeczeństw Kujaw, Warszawa – Poznań 1982. Janusz Ostoja-Zagórski, Najdawniejsze dzieje ziem polskich, Bydgoszcz 2005.
Przypisy
Pucharów lejkowatych Kategoria:Kultury archeologiczne Białorusi Kategoria:Kultury archeologiczne Czech Kategoria:Kultury archeologiczne Niemiec Kategoria:Kultury archeologiczne Polski Kategoria:Kultury archeologiczne Słowacji Kategoria:Kultury archeologiczne Ukrainy