Ekofilozofia, Ekozofia, Filozofia ekologiczna – zbiór niejednorodnych nurtów i stanowisk filozoficznych łączących perspektywę ekologiczną i filozoficzną.
Szczególnie wyraźne różnice oddzielają ujęcia scjentystyczne, będące filozoficzną nadbudową (czy pogłębieniem) nauk o środowisku, i niescjentystyczne, rozwijane odrębnie w ramach filozofii.
Stanowiska ekofilozoficzne wpisywane są w szerszą gałąź filozofii: filozofię środowiska. Mają duże znaczenie dla ekoetyki (działu etyki zajmującego się środowiskiem), oraz pewnych nurtów filozofii społecznej i politycznej, w szczególności ekofeminizmu.
Ujęcia niescjentystyczne Ujęcia niescjentystyczne ekofilozofii nie tworzą stanowiska o jednolitych podstawach, oprócz ogólnej, dominującej perspektywy ekocentrycznej, biocentycznej lub holistycznej. Rozumienie i zakres ekofilozofii znacząco różni się u poszczególnych autorów. Najbardziej znane ujęcia zaproponowali: Arne Næss, norweski filozof i alpinista, twórca terminu ekozofia i , Félix Guattari, Henryk Skolimowski, którego koncepcję nazywa się dla odróżnienia eko-filozofią.
Eko-filozofia Henryka Skolimowskiego
Ujęcia scjentystyczne Ekofilozofia w ujęciu scjentystycznym zajmuje się badaniem istoty i natury środowiska społeczno-przyrodniczego wraz z jego właściwościami ilościowymi i jakościowymi oraz dwustronnymi związkami przyczyno-skutkowymi pomiędzy środowiskiem a antroposferą.
Zasadniczą strukturę przedmiotową tej nauki stanowią zagadnienia: ogólnofilozoficzne związane z istotą i naturą środowiska społeczno-przyrodniczego, jego właściwościami ilościowymi i jakościowymi wraz z zachodzącymi w nich zmianami. Pogłębione rozważania w tym ujęciu stają się podstawą do oceny aktualnego stanu środowiska, jego przemian i wpływu na życie i zdrowie człowiekaS. Zięba, Życie w aspekcie ekologicznym, Człowiek i przyroda (1995) Nr 2, s. 5-21, antropologiczne dotyczące demografii, ontogenezy, migracji ludności, a także pozostałych zagadnień z tej dziedziny tj. nauka, technika, technologia, sztuka i religiaN. Wolański, Rozwój biologiczny człowieka, WN PWN, Warszawa 2005, aksjologiczne będące wynikiem wartościowania ludzkiego życia i zdrowia. W ramach koncepcji ekofilozofii życie i zdrowie człowieka ujmowane jest jako wartość najwyższa, ale nie absolutna, natomiast środowisko społeczno-przyrodnicze stanowi wartość podstawową i dobro wspólneZ. Piątek, Dylematy etyki środowiskowej, w: Ekofilozofia i bioetyka, s. 43-64, edukacyjne traktujące o takim wychowaniu sozologicznym w rodzinie, szkole, środkach masowego przekazu, ośrodkach wiary i edukacji, które umożliwia kształtowanie wrażliwości na wartości środowiska społeczno-przyrodniczegoEdukacja ekologiczna wobec współczesności i wyzwań przyszłości, Przyroda i Człowiek, Zeszyt Specjalny, Opole-Pokrzywna 1995. W ujęciu praktycznym nurt ten umożliwia szeroko rozumiane zastosowanie nauki w ekosystemie.
W ujęciu teoretycznym natomiast ekofilozofia umożliwia poznanie ekosystemów o różnym poziomie złożoności.
Teoretyczne podstawy ekofilozofii Źródeł teoretycznych ekofilozofii upatrywać można w: filozofii ekologii, która ujmowana jest jako podstawowa teoria i metodologia ekologiiZ. Hull, Filozofia ekologii jako nowa dziedzina filozofowania, TOP Kurier, Toruń 1996, s. 9-29, ekologii człowieka, która stanowi syntezę antropologii przyrodniczej, ekologii i nauk medycznychN. Wolański (red.), Czynniki rozwoju człowieka. Wstęp do ekologii człowieka, PWN, Warszawa 1972, ekologii humanistycznej, będącej analizą życia człowieka w jego aspekcie ludzkim i osobowymK. Waloszczyk, Kryzys ekologiczny w świetle ekofilozofii, WPŁ, Łódź 1996, s. 228-241, ekologii głębokiej stanowiącej analizę zagadnień związanych z kryzysem i katastrofami ekologicznymi, a także z upadkiem wartości moralnych człowiekaD. Kiełczewski, Wybrane nurty filozofii ekologicznej, WFUW, Białystok 1993, s. 5-32, filozofii kryzysu ekonomicznego, która stanowi syntezę zagadnień z zakresu etyki, prawa, polityk i ekonomii w odniesieniu do kryzysu ekologicznegoZ. Piątek, Filozoficzne korzenie kryzysu środowiskowego, w: Człowiek i środowisko, s. 43-50, ujęciu systemowo informacyjnym ekorozwoju interpretowanym jako prognoza rozwoju człowieka i rozwoju zrównoważonego środowiskaL. Michnowski, Czy regres człowieczeństwa? LTN, Warszawa 1999, praktycznej filozofii przyrody ujmującej szereg zagadnień praktycznych i bioetycznych z zakresu kryzysu ekologicznegoJ. M. Dołęga, W kierunku ekofilozofii, w: Ekofilozofia i bioetyka, s. 19-25.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Ecological philosophy , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-12].
Kategoria:Kierunki filozoficzne Kategoria:Ekologia