Kultura komornicka – kultura wczesnego i środkowego mezolitu na terenach Polski. Nazwa niniejszej jednostki kulturowej związana jest z eponimicznym stanowiskiem Komornica, położonym na Mazowszu. Niekiedy zwana była cyklem narwiańskim.
Nazwę „kultura komornicka” wprowadził Stefan Karol Kozłowski w 1965 roku.
Chronologia, geneza i zanik Rozwój owej jednostki kulturowej wyznaczają daty od ok. 10 do ok. 7 tys. lat temu, najdłużej na Śląsku. Po odejściu grup świderskich, na tereny obecnej Polski napłynęły grupy mezolityczne z terenu Niżu Niemieckiego, związane z powstałą mezolityczną już kulturą Duvensee. Zanik kultury wiąże się ze zmianami technologicznymi, m.in. większa mikrolityzacja, oraz migracją na jej tereny części kultury Svaerdborg, co spowodowało przekształcenie się w nową jednostkę – kulturę chojnicko-pieńkowską.
Obszar występowania i kontekst kulturowy thumb|150px|Zasięg kultury komornickiej Zajmuje większość terytorium Polski, bez północno-wschodniej części. Kultura komornicka należała do północnego (nordycznego) kręgu kultur mezolitycznych. Zespół zjawisk kulturowych związanych z tym kręgiem obejmował swym zasięgiem obszary pomiędzy Wielką Brytanią, która w okresie preborealnym holocenu była jeszcze połączona z kontynentem (południowobałtycki szelf został zalany dopiero w okresie atlantyckim) a Białorusią. Obejmował tereny Anglii (kultura Star Carr), Holandii, Niemiec (kultura Duvensee), Danii (kultura maglemoska) oraz tereny dzisiejszej Polski - kultura komornicka.
Charakterystyczne wytwory kulturowe thumb|100px|Półtylczak typu Komornica thumb|100px|left|Tylczak typu Stawinoga Krzemieniarstwo bazuje na rdzeniach wiórowych i wiórowo-odłupkowych, zarówno jednopiętowych, jak i dwupiętrowych (o piętach zbieżnych). Uzyskiwano z nich nieregularne wióry i odłupki.
Narzędzia: krótkie drapacze, rylce, przekłuwacze.
Mikrolity geometryczne: krępe trójkąty, półtylczaki (typu Komornica), tylczaki (typu Stawinoga i lancetowate).
Inwentarz kościany: niemal nieobecny w materiale archeologicznym, należałoby przypisać jedynie motyki rogowe, niekiedy zdobione ornamentem. Niestety pozostałości wyrobów kościanych nie zachowały się.
Osadnictwo Obozowiska lokowano na wydmach i terasach rzek. Stanowiska mogą być kilkuszałasowe (camp base), jak i mniejsze – satelickie. Większe zgrupowania mogą być świadectwem powracania w dane miejsce przez dłuższy czas.
Gospodarka i społeczeństwo Gospodarka kultury komornickiej miała charakter zbieracko-łowiecki, na niektórych terenach nieco większe znaczenie uzyskiwało rybołówstwo. Ludność tej kultury wydobywała także ochrę w okolicach Grzybowej Góry (Rydno).
Wybrane stanowiska
Komornica VI; Całowanie, krzemienice 1,2 i 3; Czeladź Wielka I i II; Grzybowa Góra IV/57 i VIII/59; Majdan Królewski; Smolno Wielkie a i 1; Pobiel 10; Stawinoga I.
Zobacz też kultury paleolitu prehistoria
Bibliografia Janusz K. Kozłowski, Wielka Historia Świata, t. I Świat przed „rewolucją” neolityczną, Fogra, Kraków 2004. Janusz K. Kozłowski, Archeologia Prahistoryczna, t. I Starsza Epoka Kamienia, Nakładem Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1972. Janusz K. Kozłowski, Stefan K. Kozłowski: Epoka kamienia na ziemiach polskich, PWN, Warszawa 1977. Piotr Kaczanowski, Janusz K. Kozłowski, Wielka Historia Polski, t.1 Najdawniejsze dzieje ziem polskich (do VII w.), Fogra, Kraków 1998. Janusz K. Kozłowski (opracowanie naukowe), Encyklopedia historyczna świata, t. I Prehistoria, Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, Kraków 1999. Bolesław Ginter, Janusz K. Kozłowski, Technika obróbki i typologia wyrobów kamiennych paleolitu, mezolitu i neolitu (wyd. III), PWN, Warszawa 1990.
komornicka Kategoria:Kultury archeologiczne Białorusi Kategoria:Kultury archeologiczne Polski