Stanisław Zwojszczyk, ps. Wisła (ur. 16 września 1894 w Tomaszowie Mazowieckim, zm. 13–14 kwietnia 1940 w Katyniu) – kapitan administracji (piechoty) Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Syn Aleksandra i Marii z Rudnych, urodzony 16 września 1894 w Tomaszowie Mazowieckim, w ówczesnym powiecie brzezińskim guberni piotrkowskiej. W 1909 ukończył rosyjską czteroklasową szkołę w Końskich. W 1911 został członkiem drużyny harcerskiej, zorganizowanej przez druha Jana Sadowskiego, która w 1913 została przemianowana na drużynę Sokolą.

2 października 1914 zgłosił się do Biura Werbunkowego do Legionów Polskich w rodzinnym mieście. 15 października w składzie plutonu pod dowództwem drużynowego Jana Sadowskiego pomaszerował do Piotrkowa, gdzie został wcielony do batalionu uzupełniającego Albina Fleszara, ps. „Satyr”. Następnie został przeniesiony do 3. kompanii IV batalionu 1 pułku piechoty, a później do 3. kompanii I batalionu 5 pułku piechoty I Brygady Legionów. Awansował na kaprala. 17 lipca 1917, w czasie kryzysu przysięgowego, został internowany w Szczypiornie. 8 marca 1918 został zwolniony z obozu, a dwa dni później wrócił do Tomaszowa, wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej i objął dowództwo plutonu. 11 listopada 1918 wziął udział w rozbrajaniu Niemców.

W listopadzie 1918 wstąpił do 28 pułku piechoty i w jego szeregach walczył pod Cieszynem oraz w Małopolsce Wschodniej. 23 stycznia 1919, po ukończeniu pułkowej szkoły podoficerskiej, awansował na plutonowego. 7 marca 1919 pod Gródkiem Jagiellońskim został ranny w prawą dłoń. Od kwietnia 1919 walczył przeciwko bolszewikom w szeregach 1 pułku piechoty Legionów. W styczniu 1920 w bitwie pod Dyneburgiem doznał odmrożenia nóg. W szpitalu w Dyneburgu spędził trzy miesiące. W kwietniu tego roku, w stopniu sierżanta, dowodził plutonem podczas wyprawy kijowskiej. Wyróżnił się 5 czerwca pod Barachtami, 9 lipca w bitwie pod Równem, 19 sierpnia w bitwie pod Drohiczynem, 28 sierpnia pod Starosielcami i 27 września 1920 pod Żyrmunami. Na podstawie dekretu Naczelnego Wodza z 30 września 1920 dowódca 2 Armii mianował go podporucznikiem w piechocie „za dokonanie wyjątkowych czynów na polu bitwy”. 22 marca 1921 Naczelny Wódz zatwierdził ten awans z dniem 1 grudnia 1920. Od 16 marca 1921 do 22 maja 1922 był uczniem Wielkopolskiej Szkoły Podchorążych Piechoty w Bydgoszczy (XII klasa zorganizowana dla oficerów młodszych mianowanych za waleczność, a nie posiadających odpowiedniego cenzusu naukowego).

11 maja 1921 dowódca 1 pp Leg. podpułkownik Jan Kazimierz Kruszewski we wniosku na odznaczenie orderem „Virtuti Militari" napisał:

3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu podporucznika ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 130. lokatą w korpusie oficerów piechoty. Po ukończeniu kursu wrócił do 1 pp Leg., w którym dowodził plutonem i kompanią oraz pełnił funkcję adiutanta batalionu. 12 lutego 1923 prezydent RP awansował go z dniem 1 stycznia 1923 na porucznika ze starszeństwem z 1 czerwca 1920 i 26. lokatą w korpusie oficerów piechoty. 2 kwietnia 1929 prezydent RP nadał mu z dniem 1 stycznia 1929 stopień kapitana w korpusie oficerów piechoty i 25. lokatą. W sierpniu tego roku został przeniesiony macierzyście do kadry oficerów piechoty z równoczesnym przeniesieniem służbowym do Korpusu Kadetów nr 3 w Rawiczu na stanowisko instruktora. 30 sierpnia 1930 został przesunięty na stanowisko dowódcy kompanii szkolnej. W marcu 1932 został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza na stanowisko oficera materiałowego batalionu KOP „Ostróg”. 16 listopada 1932 został przeniesiony do batalionu KOP „Dederkały” na stanowisko komendanta powiatowego Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego w Krzemieńcu. Obowiązki służbowe łączył z funkcją członka Zarządu Powiatowego Związku Strzeleckiego. 9 maja 1935 został przeniesiony do batalionu KOP „Kleck” na stanowisko dowódcy kompanii. 7 sierpnia 1936 został skierowany na czteromiesięczny kurs w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. W listopadzie 1936, po ukończeniu kursu, objął dowództwo kompanii odwodowej. Później, w tym samym stopniu i starszeństwie, został przeniesiony do korpusu oficerów administracji, grupy administracyjnej. W marcu 1939 pełnił służbę na stanowisku kwatermistrza Baonu KOP „Kleck”.

W kampanii wrześniowej 1939 dowodził odtworzonym batalionem KOP „Kleck”. Od 17 września, na jego czele, walczył przeciwko agresji ZSRR na Polskę. 1 października 1939 dowodził batalionem w bitwie pod Wytycznem. Prawdopodobnie tam dostał się do niewoli sowieckiej. W kwietniu 1940 znajdował się na liście jeńców obozu w Kozielsku. 11 lub 12 kwietnia 1940 został przekazany do dyspozycji naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego – lista wywózkowa 022/3 z 9 kwietnia 1940. 13 lub 14 kwietnia 1940 został zamordowany w Katyniu, przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne. W 1943 jego ciało zostało zidentyfikowane w toku ekshumacji nadzorowanych przez Niemców pod numerem 1324 – dosłownie opisany jako Zwojszczyk Stanislaus (raport dzienny z 7 maja 1943). Przy jego szczątkach znaleziono dwa listy oraz odznakę pułkową. Figuruje na liście Komisji Technicznej PCK pod numerem 01324. W Archiwum Robla w pakiecie 01881-18, jego nazwisko znajduje się na niedatowanej liście jeńców wojennych z obozu w Kozielsku, na kartce papieru znalezionej przy szczątkach Stanisława Bakuły.

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień majoraDecyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Był żonaty, miał dwie córki: Zdzisławę Lilianę (ur. 5 marca 1926) i Wiesławę Helenę (ur. 16 lutego 1930).

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 4789 – 1921 Krzyż Niepodległości – 13 kwietnia 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Walecznych czterokrotnie Srebrny Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka „Za wierną służbę” Odznaka Pamiątkowa Więźniów Ideowych łotewski Order Pogromcy Niedźwiedzia III klasy – 1922 łotewski Medal Pamiątkowy 1918-1928 – 6 sierpnia 1929

Upamiętnienie 26 października 2011, w ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w Tomaszowie Mazowieckim zostało zasadzonych 20 Dębów Pamięci, z których jeden upamiętnia majora Stanisława Zwojszczyka.

Upamiętniony grobem symbolicznym na cmentarzu Parafialnym św. Rodziny we Wrocławiu (sektor 18-22-1a-1b).

Zobacz też jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1919–1939) Kategoria:Dowódcy batalionu KOP „Kleck” Kategoria:Kapitanowie administracji II Rzeczypospolitej Kategoria:Kapitanowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Legioniści internowani po kryzysie przysięgowym w Szczypiornie Kategoria:Ludzie urodzeni w Tomaszowie Mazowieckim Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Pamiątkową Więźniów Ideowych Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Za wierną służbę” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 1 Pułku Piechoty Legionów Kategoria:Oficerowie administracji Korpusu Ochrony Pogranicza Kategoria:Oficerowie batalionu KOP „Dederkały” Kategoria:Oficerowie batalionu KOP „Ostróg” Kategoria:Oficerowie Przysposobienia Wojskowego Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Katyniu Kategoria:Pochowani na Polskim Cmentarzu Wojennym w Katyniu Kategoria:Podoficerowie piechoty Legionów Polskich Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Pogromcy Niedźwiedzia Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1894 Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Żołnierze 28 Pułku Strzelców Kaniowskich Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich