Marianna Marchocka (herbu Ostoja, imię zakonne Teresa od Jezusa Marchocka; ur. 25 czerwca 1603 w Stróżach, zm. 19 kwietnia 1652 w Warszawie) – polska zakonnica katolicka, karmelitanka bosa, mistyczka i służebnica Boża; pierwsza Polka, która napisała autobiografię, prawdopodobnie pierwsza osoba w Polsce, która napisała autobiografię mistyczną (pierwsza Polka, która tego dokonała).
Życiorys Była drugim dzieckiem Pawła Marchockiego oraz Elżbiety z Modrzejewskich. Rodzina Marchockich pieczętowała się herbem Ostoja. Ojciec był wielokrotnym posłem na sejm, pełnił funkcję starosty czchowskiego i opowiadał się za swobodami szlacheckimi m.in. jako uczestnik rokoszu Zebrzydowskiego. Przed ślubem przeszedł na katolicyzm (ojciec był kalwinem).
Miała dwoje rodzeństwa; siostra Elżbieta wstąpiła do klarysek w Starym Sączu, brat Mikołaj studiował w Akademii Krakowskiej. Mimo znacznego oporu rodziców (z tego powodu była bita), pod wpływem spotkań z o. Piotrem Kordońskim oraz lektury biografii św. Teresy z Ávili, hiszpańskiej reformatorki zakonu karmelitanek bosych, w dniu 26 kwietnia 1620 roku Marianna Marchocka wstąpiła do klasztoru karmelitanek bosych pw. św. Marcina w Krakowie. Śluby zakonne złożyła 26 kwietnia 1621 roku. W zakonie przybrała imię Teresa od Jezusa na cześć św. Teresy z Ávili. W latach 1630–1636 była podprzeoryszą, a mistrzynią nowicjatu w latach 1630–1639. W 1637 roku została obrana przełożoną zakonu. Funkcję pełniła do 1640 roku. W 1642 roku wyjechała do Lwowa, aby założyć tam nową placówkę zakonu. Była przełożoną i mistrzynią pierwszego pokolenia lwowskich karmelitanek bosych.
W 1648 roku, z powodu powstania Chmielnickiego, karmelitanki musiały uchodzić do Krakowa, skąd następnie przeniosły się do Warszawy, gdzie 2 czerwca w uroczystym wprowadzeniu zgromadzenia do prowizorycznego klasztoru wzięli udział król Polski Jan Kazimierz oraz nuncjusz apostolski. Również w Warszawie sprawowała funkcję przeoryszy. Królowa Ludwika Maria Gonzaga, gdy tylko Marchocka chorowała, często ją odwiedzała w towarzystwie króla Jana Kazimierza:
Od 1650 roku zdrowie zakonnicy zaczęło się pogarszać. Doznała częściowego paraliżu w 1651 roku. W styczniu 1652 roku ustąpiła z urzędu przeoryszy. W maju 1652 roku miała udar mózgu. Zmarła 19 kwietnia 1652 roku.
Czczono ją m.in. lokalnie, w rodzinnej parafii w Zakliczynie, szczególnie w czasie II wojny światowej. Do końca lat 50. XX wieku jej obraz wisiał w prezbiterium kościoła św. Idziego Opata.
Mistyka Marianna Marchocka zaczęła doświadczać pierwszych przeżyć mistycznych w wieku 21 lat. Zapisy z epoki sugerują, że Marchocka miała dar bilokacji oraz stygmaty. Doświadczała także ekstaz i okresów oschłości duchowych.
Po śmierci jej ciało miało nie ulec rozkładowi i po kasacie zakonu warszawskiego zostało przewiezione do Krakowa. W 1818 roku złożono je w klasztorze karmelitanek bosych. Gdy w 1958 roku dokonano inspekcji zwłok, stwierdzono rozkład ciała z powodu działania wilgoci.
Życie Marianny Marchockiej, w tym jej doświadczenia mistyczne, przedstawia pisany barwną prozą (bliski stylu wypowiedzi ustnej) Żywot. Został spisany na polecenie spowiednika, a później kierownika duchowego, o. Ignacego od św. Jana Ewangelisty (zm. 1677). Matka Teresa zaczęła pisać go 3 maja 1647 roku. Inne źródła podają, że zaczęła go pisać w 1632 roku w formie listów do swojego spowiednika. Jest to pierwsza autobiografia kobiety polskiej, a zarazem ważne dzieło literatury mistycznej polskiego baroku, porównywane już przez współczesnych z autobiograficznie ujętym Życiem św. Teresy z Ávili.
W książce Zarys dziejów duchowości w Polsce (1986) Karol Górski pisał, że tekst stanowi jedno z „nielicznych pism tego rodzaju w skali światowej”, ma charakter „pierwszorzędnego źródła psychologicznego”, zawiera opis ekstazy „niezmiernie rzadki w literaturze mistycznej”. Małgorzata Borkowska określiła autobiografię Marchockiej mianem „pierwszej i na jeszcze wiele wieków jedynej próbie oddania w języku polskim bezpośredniego przeżycia Boga”. Aleksandra Bobrowska (Uniwersytet Adama Mickiewicza) widziała w tekście „świadectwo wkraczania kobiecości w sferę sacrum (...), gdzie kobieta występuje jako podmiot i, co więcej, pozostawia pisemny przekaz najgłębszych osobistych przeżyć”.
Jako pierwszy autobiografią Marchockiej zainteresował się św. Rafał Kalinowski. Krytyczną edycję autobiografii Marchockiej przygotował na krótko przed II wojną światową, w 1939 roku, Karol Górski. Podstawą był jeden (z odnalezionych czterech, wśród których jakością wyróżnia się kopia w Bibliotece Karmelitanek Bosych w Krakowie-Łobzowie) odpis przechowywany wówczas w klasztorze karmelitanek bosych w Krakowie. Niemal całość nakładu zniszczyli Niemcy. Reprint przygotował w 2009 roku Wydział Teologiczny Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. W 2010 o. Czesław Gil wydał edycję Żywotu jako element postępowania w procesie beatyfikacyjnym, rozbudowując ją o wersje poszczególnych kopii źródła.
W 1654 roku o. Ignacy od Jana Ewangelisty napisał Żywot i wysokie cnoty W. Matki Teresy od Pana Jezusa Marchockiej. Został wydany w 1752 roku przez ks. Józefa Augustynowicza na prośbę karmelitanek z Warszawy. Drugie wydanie książki ukazało się w 1901 roku. Przygotował je św. Rafał Kalinowski. Siostra Teresa Steinmetz przygotowała kompilację tekstów o. Ignacego, kroniki karmelitanek bosych we Lwowie oraz kronik karmelitanek bosych i karmelitów bosych w Warszawie. Książkę wydano w języku francuskim, a jej polski przekład, bez dodatku, w 1931 roku.
Pozostawiła też pisane prozą poetycką modlitewne Akty. Zachowały się także jej dwa listy.
Proces beatyfikacyjny Zbieranie dokumentacji historycznej do procesu beatyfikacyjnego rozpoczął św. Rafał Kalinowski.
Na 1930 rok datowane jest uzdrowienie Katarzyny Skalskiej przypisywane pośrednictwu matki Teresy Marchockiej, co przyczyniło się do wzrostu zainteresowania zakonnicą. Jej ciało wystawiano przy kracie zakonnej w klasztorze karmelitanek bosych w Krakowie, gromadzili się przy nim ludzie. W czasie II wojny światowej trumnę zamurowano w niszy pod głównym ołtarzem, gdzie znajduje się współcześnie.
Proces beatyfikacyjny rozpoczął się 21 grudnia 2007 w Krakowie. 24 kwietnia 2015 nastąpiło zamknięcie procesu beatyfikacyjnego na szczeblu diecezjalnym, po czym akta zostały przekazane Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych w Rzymie. Postulatorem procesu wyznaczono o. Romano Gambalungę OCD.
Zobacz też Święci i błogosławieni Kościoła katolickiego Polscy święci i błogosławieni
Uwagi
Przypisy o. Czesław Gil OCD, Wstęp, w: Teresa od Jezusa, Autobiografia mistyczna i inne pisma, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 2010, s. 7. o. Czesław Gil OCD, Życiorys autorki, w: Teresa od Jezusa, Autobiografia mistyczna i inne pisma, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 2010, s. 8–11. o. Czesław Gil OCD, Karmelitanki bose w Polsce w 1. połowie XVII w., w: Teresa od Jezusa, Autobiografia mistyczna i inne pisma, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 2010, s. 11–14. o. Marian Zawada OCD, Antologia mistyki polskiej, t. 2, Wydawnictwo Karmelitów Bosych, Kraków 2008, s. 21.
Encyklopedia Katolicka, tom 11, kolumny 1229–1230.
Kategoria:Ludzie związani z Warszawą (I Rzeczpospolita) Marianna Marchocka Kategoria:Polscy słudzy Boży Kościoła katolickiego Kategoria:Polscy pisarze barokowi Kategoria:Polskie karmelitanki Kategoria:Mistycy chrześcijańscy Kategoria:Urodzeni w 1603 Kategoria:Zakonnice katolickie w I Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1652