thumb|Palepafos – ruiny sanktuarium z XII wieku p.n.e., w którym czczono Afrodytę thumb|Narodziny Wenus (mal. Sandro Botticelli, ok. 1485–1486) thumb|Skała Afrodyty na Cyprze, gdzie według legendy z piany morskiej narodziła się bogini Afrodyta (gr. Aphrodítē – wdzięk, urok; łac. Venus) – w mitologii greckiej bogini miłości, piękna, kwiatów, pożądania i płodności. Najbardziej urodziwa z bogiń antycznych mitów.

Jej rzymską odpowiedniczką była Wenus (Wenera).

Pochodzenie i narodziny Kwestia jej pochodzenia jest różnie przedstawiana w mitach. Według jednego z nich Afrodyta nie miała rodziców i pewnego dnia wyłoniła się z piany morskiej w pobliżu Cypru. Nieco inaczej przedstawiał to Hezjod, który w Teogonii pisał, że kiedy odcięte sierpem genitalia Uranosa (pokonanego przez Kronosa, gdy roztaczał się nad Gają jak niebo nad ziemią) wpadły do morza w pobliżu Cypru, woda otoczyła je białą pianą, z której następnie wyłoniła się przepiękna Afrodyta. Pływała po morzu w muszli, zatrzymując się u brzegów Kytery, a potem Cypru. Druga z tych wysp stała się jej ulubionym miejscem. Na jej brzegu oczekiwały już na nią Charyty: Eufrosyne, Aglaja i Talia, które odtąd zawsze towarzyszyły jej i służyły. Cypr stał się głównym miejscem kultu bogini.

. Według Homera była córką Zeusa i Diony.

W mitologii Jej pierwszym kochankiem był Adonis. Była małżonką Hefajstosa, ale epizod z Aresem świadczy, że nie odznaczała się wiernością (z tego związku zrodzili się Dejmos, Fobos, Harmonia, Eros i Anteros). Hefajstos ukrył w łożu pułapkę z mocnej, lecz niezauważalnej, metalowej sieci i schwytał w nią Afrodytę z Aresem. Potem wystawił ich na pośmiewisko przed innymi bogami na Olimpie.

W konkursie piękności pomiędzy Herą, Ateną i Afrodytą, ta ostatnia obiecała Parysowi Helenę, żonę Menelaosa ze Sparty, za tytuł najpiękniejszej (jabłko niezgody), czym przyczyniła się do rozpętania wojny trojańskiej. W wojnie starała się sprzyjać Trojanom.

Po śmierci Hektora Afrodyta skrapiała jego ciało olejkiem różanym, aby chronić ciało od zepsucia.

Atrybuty i przydomki Jej atrybutami były: rydwan zaprzężony w gołębie, róża, jabłko oraz mirt. Czciły ją zwłaszcza kobiety, uważające ją za patronkę małżeństwa. Ze względu na związek z morzem czczona była również przez żeglarzy i w miastach portowych.

Starożytni nadawali bogini różne przydomki: Afrogeneja – zrodzona z piany morskiej, Anadyomene (Ἀναδυομένη) – wynurzająca się z fal morskich, Cypryda (Kipryda) – od Cypru; Afrodyta Acidalia, Cytherea (Κυθήρεια), Despina (Δέσποινα), Kypris (Κύπρις), Epitragidia, Skotia (Σκοτία), Basilis (Βασιλίς), Persephaessa (Περσεφάεσσα), Pandemos (Πάνδημος), Urania, Apatura itp.

Postać Afrodyty Uranii ma związek nie tylko z jej rodowodem (od Uranosa), lecz zdradza też pokrewieństwo z bóstwami pochodzenia wschodniego. Już Herodot zwracał uwagę na zbieżność z boginią Alilat (Al-Lat) jako jej bliskowschodnim odpowiednikiem (Dzieje I 131; III 8)Herodot: Dzieje. Warszawa: Czytelnik, 2005, s. 70, 171.. Na Cyprze, gdzie wpływy takie zaznaczały się szczególnie, odkryto symboliczne przedstawienie Uranii w oryginalnej statuetce dwóch bliźniaczych bogiń wykonanych w białym i czarnym marmurze, a także niezwykłe jej wcielenie w posągu Afrodyty wznoszącej mieczBóstwa astralne Cypru – mity i obrazy. Ambasada Republiki Cypryjskiej w Polsce / Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2015..

W późnej interpretacji filozoficznej, Platon w dialogu Uczta wyrażał pogląd o istnieniu dwóch postaci Afrodyty: niebiańskiej () jako bogini czystej miłości i wszetecznej () jako bóstwa miłości pospolitej. Nie ma on jednak związku z przekazem zawartym w najstarszych znanych mitach o AfrodyciePierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Ossolineum, 1990, s. 8..

W ikonografii Najbardziej znanym symbolem Afrodyty był gołąb, który wcześniej był ważnym symbolem jej pierwowzoru z wierzeń bliskowschodnich – Inany-Isztar. (W rzeczywistości greckie słowo oznaczające „gołębicę” (peristerá), może pochodzić od semickiego określenia peraḥ Ištar, oznaczającego „ptak Isztar”).

Afrodyzje – święta ku czci bogini Narodziny Wenus

Przypisy

Bibliografia Pierre Grimal, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Wrocław: Ossolineum, 1987. Mała encyklopedia kultury antycznej A-Z (wyd. 2), Warszawa: PWN, 1966. Wanda Markowska, Mity Greków i Rzymian, Warszawa: Iskry, 1973. Jan Parandowski, Mitologia, Warszawa: Czytelnik, 1975.

Kategoria:Bogowie olimpijscy Kategoria:Greckie boginie Kategoria:Bóstwa piękna Kategoria:Bóstwa płodności Kategoria:Bóstwa miłości