19 Dywizja Pancerna (19 DPanc) – związek taktyczny wojsk pancernych ludowego Wojska Polskiego.
Sformowanie i zmiany organizacyjne Na podstawie rozkazu Nr 0058/0rg. Ministra Obrony Narodowej z 19 września 1955 roku 19 Dywizja Zmechanizowana przeformowana została w 19 Dywizję Pancerną według etatów Nr 5/159-5/185 o stanie osobowym 6275 żołnierzy oraz 121 pracowników cywilnych. Przeformowanie zakończyć miano do 20 grudnia 1955 roku Jednocześnie dywizja wyłączona została ze składu 2 Korpusu Armijnego i podporządkowana dowódcy 2 Korpusu Zmechanizowanego, który po miesiącu przemianowany został na 2 Korpus Pancerny.
Zarządzeniem Szefa SG Nr 0257/0rg. z 22 listopada 1955 roku kompania sztabowa 19 DPanc otrzymała nr 53. W 1956 roku dokonano kolejnej redukcji oddziałów Dywizji. Likwidacji uległ 56 Batalion Medyczno-Sanitarny. W 1957 roku rozwiązano 69 Pułk Czołgów, a w jego miejsce włączono 22 Pułk Czołgów z Żagania (wcześniej w podporządkowaniu 4 Dywizji Piechoty). Wiosną 1957 roku, w ramach kolejnej redukcji, rozformowano 5 Saską Dywizję Piechoty, a 19 Dywizję Pancerną przemianowano na 5 Saską Dywizję Pancerną. Od tej pory dywizja odziedziczyła tradycje „bojowe” po 5 Dywizji Piechoty.
Dywizja w czerwcu 1956 roku 28 czerwca 1956 roku o 11:30 cz.p.o. dowódcy 2 Korpusu Pancernego płk Lach otrzymał od szefa Sztabu Generalnego Jerzego Bordziłowskiego zarządzenie nakazujące ogłoszenie alarmu bojowego dla oddziałów korpusu i postawienie ich w stan gotowości bojowej. O 14:00 28 czerwca jednostki 19 DPanc osiągnęły gotowość bojową. O 14:30, na rozkaz szefa Sztabu Generalnego, w kierunku Poznania rozpoczęła marsz 19 Dywizja Pancerna.
Dowódca dywizji postawił dowódcom oddziałów szczegółowe zadania. Zadania te jednostki realizowały do 30 czerwca. 13 batalion czołgów i artylerii pancernej otrzymał zadanie ochraniać poznańską elektrownię miejską. 2 batalion rozpoznawczy odszedł do dyspozycji dowódcy KBW i otrzymał zadanie nie dopuścić „prowokatorów”Pisownia zgodna ze „Sprawozdaniem dowódcy 2 KPanc w akcji w Poznaniu”. od strony torów kolejowych i ogródków działkowych u zbiegu ulic Roosevelta i Dąbrowskiego oraz Mostu Teatralnego. 12 dywizjon artylerii rakietowej – 28 czerwca działał samodzielnie jako piechota na Moście Teatralnym i wzdłuż ul. Roosevelta, a 29 czerwca wraz z 2 batalionem rozpoznawczym. 4 i 5 kompanie czołgów 23 pułku czołgów wysłano do dyspozycji dowódcy KBW. Dotarło jedynie siedem czołgów. Pozostałe zmuszone były „walczyć” na ulicach miasta. Pozostałe kompanie działały na ulicach: Poznańska, Roosevelta, Dąbrowskiego, Mylna, Kochanowskiego i Mickiewicza. 3 dywizjon artylerii przeciwlotniczej działał wspólnie z 23 pcz jako piechota 36 dywizjon artylerii haubic działał z 23 pcz jako piechota na ulicach Poznańska i Mylna 66 batalion saperów wszedł do walki wieczorem 28 czerwca i od tej chwili wspierał 2 br 73 Pułk Zmechanizowany swoim 1 batalionem piechoty zmotoryzowanej do 29 czerwca ochraniał koszary KBW i WUBP. Pozostałe pododdziały pułku ochraniały Dworzec Główny i Zachodni 59 batalion łączności zabezpieczał łączność pomiędzy jednostkami dywizji i z przełożonymi 69 pułk czołgów ochraniał radiostację poznańską, oraz zamykał ulice w rejonie Fortu IVa i VIIa. Ochraniał też lotnisko i browar przy ul. Ratajczaka.
30 czerwca dowódca 19 DPanc wyprowadzał z Poznania swoje oddziały w dwóch rzutach. O 15:00 zaczął wyprowadzać: 36 dah, 12 dar i 66 bsap. Jednostki te ześrodkowały się na OC Biedrusko do 17:30. Pozostałe jednostki: 73 pz, 69 pcz, 23 pcz, 13 bczap i 2 br wyruszyły z Poznania o 21:00 i ześrodkowały się na poligonie do 1:00 1 lipca.
Straty w ludziach Zginął: ppor. Marian Sepkowski – dowódca plutonu ogniowego artylerii pułkowej 73 pz Ranni zostali: ppor. Henryk Wyrwał sierż. Zdzisław Przybycień kpr. Helmut Pisuła kpr. Staszyszyn szer. Franciszek Cendrowski szer. Mieczysław Duda szer. Jan Merkuda szer. Jan Michalik szer. Artur Stanka szer. Józef Szot elew Jan Gołda
Struktura organizacyjna (1956) thumb|250px|Budynek dowództwa dywizji. Zdjęcie z 2008 roku Dowództwo 19 Dywizji Pancernej – Gubin (Nr 5/159) 53 kompania sztabowa – Gubin (Nr 5/160) 73 pułk zmechanizowany – Gubin (Nr 5/178) 23 pułk czołgów średnich – Słubice (Nr 5/179) 69 pułk czołgów średnich – Kostrzyn (Nr 5/179) 13 batalion czołgów i artylerii pancernej – Gubin (Nr 5/180) 36 dywizjon artylerii haubic – Gubin (Nr 5/181) 3 dywizjon artylerii przeciwlotniczej – Gubin (Nr 5/182) 12 dywizjon artylerii rakietowej – Gubin (Nr 5/183) 2 batalion rozpoznawczy – Kostrzyn (Nr 5/163) 59 batalion łączności – Gubin (Nr 5/175) 66 batalion saperów – Kostrzyn (Nr 5/176) 8 szkolny batalion czołgów – Słubice (Nr 5/177) (JW 2535Spis zespołów archiwalnych Archiwum Wojskowego w Oleśnicy) 48 batalion samochodowo-transportowy – Gubin (Nr 5/184) 56 batalion medyczno-sanitarny – Gubin (Nr 5/196) 60 Kompania Obrony Przeciwchemicznej – Gubin (Nr 5/185) pluton dowodzenia dowódcy artylerii – Gubin (Nr 5/199) 20 ruchoma baza naprawy czołgów – Gubin (Nr 5/186) 27 ruchomy warsztat naprawy samochodów – Gubin (Nr 5/156) 29 ruchomy warsztat naprawy sprzętu artyleryjskiego – Gubin (Nr 5/157) dywizyjny punkt zaopatrzenia – Gubin (Nr 5/158)
Żołnierze dywizji Dowódcy dywizji: płk Józef Obodziński (14 V 1953 – 12 IX 1955) płk Mateusz Lach (18 X 1956 – 10 XII 1957)
Przekształcenia 19 Dywizja Zmechanizowana → 19 Dywizja Pancerna → 5 Saska Dywizja Pancerna → 5 Kresowa Dywizja Zmechanizowana → 5 Kresowa Brygada Zmechanizowana
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:19 Dywizja Pancerna (LWP) Kategoria:Ludowe Wojsko Polskie w Gubinie Kategoria:Polskie jednostki pancerne utworzone w 1955 Kategoria:Polskie jednostki pancerne rozwiązane w 1957