Świecki Batalion Obrony Narodowej (batalion ON „Świecie”) – pododdział piechoty Wojska Polskiego II RP.
Organizacja i formowanie Batalion został sformowany na podstawie rozkazu Departamentu Piechoty MSWojsk. L.1601 z dnia 2 maja 1939. Formowanie rozpoczęto z dniem 31 maja w oparciu o 66 Obwód Przysposobienia Wojskowego, w Świeciu nad Wisłą, w składzie Pomorskiej Brygady ON, według etatu batalionu ON typ IV. Jednostką administracyjną i mobilizującą dla batalionu był 66 Kaszubski pułk piechoty. Po ogłoszeniu mobilizacji alarmowej 24 sierpnia 1939 batalion zebrał się i pobrał z 66 pp wyposażenie materiałowe. 25 sierpnia batalion skoncentrował się na poligonie w Grupie.
Świecki batalion ON w kampanii wrześniowej 27 sierpnia 1939 batalion ON „Świecie” wyruszył marszem pieszym w rejon wsi Owczarki na północ od Grudziądza. Wieczorem 29 sierpnia batalion przejął stanowiska obronne od I batalionu 65 pułku piechoty na odcinku Parsk-Grabowiec, w pasie obrony 16 Dywizji Piechoty. 30 sierpnia wszedł w skład Oddziału Wydzielonego „Grudziądz”, którego dowódcą był dowódca 65 pułku piechoty płk Stefan Cieślak. Kampanię wrześniową 1939 roku jednostka rozpoczęła w składzie 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty. Batalion ON „Świecie” o świcie 1 września zajmował stanowiska obronne na odcinku od ujścia rzeki Osy do Wisły do mostu kolejowego we wsi Owczarki. Mając wszystkie kompanie w I rzucie obrony z niewielkim odwodem w postaci kompanii junaków PW z Grudziądza. Batalion bronił ponad 6 kilometrowego odcinka. Umocnienia obronne na odcinku batalionu składały się z sześciu schronów żelbetonowych, dwóch linii rowów strzeleckich i rowów łącznikowych. Na przedpolu obrony, dzięki zbudowaniu tam na Osie, utworzony został stosunkowo szeroki, choć płytki, zalew wodny. Jeden wydzielony pluton z batalionu dozorował odcinek Wisły na jej prawym brzegu od Parska do Nowej Wsi. Wsparcie batalionowi zapewniła 8 bateria 16 pułku artylerii lekkiej.
Artyleria niemiecka ostrzeliwała od godz. 4.45 stanowiska obronne i obiekty w Grudziądzu i okolicach. Po podniesieniu się porannych mgieł około godz.10 na przedpolu batalionu pojawiły się oddziały niemieckie idące od strony Wełcza i Dusocina, które zepchnęły pododdziały Straży Granicznej i ubezpieczenia na główną linie obrony. Następnie zostały wysadzone mosty drogowe i kolejowe na Osie. Po zajęciu przez piechotę niemiecką wzgórz na północ od Osy. Po bombardowaniach lotniczych i silnym ostrzale niemieckiej artylerii około południa na stanowiska batalionu wyszło niemieckie natarcie z rejonu Białachowa. Batalion ON „Świecie” wraz z 8/16 pal oraz przydzieloną kompanią PW Grudziądz odparł natarcie nieprzyjaciela, nie dopuszczając do forsowania rzeki Osy. W późniejszych godzinach odcinek obrony batalionu był rozpoznawany przez patrole niemieckie, które zmuszono do odwrotu. 2 września niemiecka artyleria nadal silnie ostrzeliwała obronę OW „Grudziądz”, w tym stanowiska batalionu oraz 8 baterii, która utraciła jedną z haubic. O godz.8.00 do natarcia na stanowiska batalionu ON „Świecie” wyszło natarcie niemieckiego I batalionu 45 pp na kierunku Nowej Wsi, które zostało zatrzymane ogniem broni maszynowej i 8/16 pal. Powtórny niemiecki atak wyszedł w godzinach popołudniowych w rejon stacji kolejowej w Owczarkach, atak ten wspierał niemiecki pociąg pancerny, który nadjechał z Gardeji. Powstrzymała go 8 bateria 16 pal.
Od wczesnych godzin rannych 3 września oddziały niemieckie prowadziły natarcie na całym odcinku obrony OW „Grudziądz”. Na odcinku batalionu ON „Świecie” niemiecka piechota wdarła się do wsi Owczarki, wkrótce została wyparta ze wsi kontratakiem batalionu atakiem na bagnety. Po godz.13 na rozkaz płk. Cieślaka z Grudziądza wycofał się broniący go III/65 pp. Batalion ON „Świecie” rozkaz do odwrotu dostał ze znacznym opóźnieniem. Do Grudziądza wkroczyły czołowe oddziały niemieckie. Z tego powodu batalion wraz z 8/16 pal i plutonem artylerii piechoty 65 pp został częściowo odcięty od OW. Większość batalionu wraz z artylerią przy wsparciu 83 batalionu wartowniczego, po ciężkich walkach w mieście zdołała się popołudniem przebić przez miasto. Batalion został częściowo rozproszony i poniósł duże starty. Wśród poległych był dowódca batalionu mjr Stanisław Dobrzański. Wspierająca batalion 8 bateria utraciła dwie dalsze haubice. Wieczorem pozostałość batalionu wraz z innymi jednostkami oddziału zbierała się w rejonie dworu Marusza. Następnie podjął marsz w kierunku dworu Dębiniec. W godzinach porannych 4 września pozostałość batalionu dotarła do celu. Po czym przeszła wraz z 65 pp w rejon Lisewo, Płużnica, dwór Przydwórz. W godzinach popołudniowych będące w tym rejonie II i III bataliony 65 pp uzupełniono batalionem marszowym 65 pp oraz pozostałością batalionu ON „Świecie”, który równocześnie został rozwiązany.
Obsada personalna od 1 IX 1939 dowództwo batalionu i pododdziałów: dowódca – mjr piech. dr Stanisław Dobrzański †3 IX 1939 adiutant batalionu – por. rez. Henryk Hillar (niewola niemiecka) oficer gospodarczy - chor. Marian Zych dowódca plutonu łączności – por. rez. Stanisław Krankowski dowódca plutonu ppanc. – chor. Budyna dowódca 1 kompanii ON „Świecie” – por. rez. Józef Targoński dowódca I plutonu - ppor. rez. Matyja dowódcą plutonu ckm - chor. Dymitr Lek dowódca 2 Kompanii ON „Jeżewo” – ppor. rez. Jan Lorek dowódca I plutonu – ppor. piech. rez. Władysław Daszkowski dowódca II plutonu – ppor. piech. rez. Hoffman dowódca III plutonu – ppor. piech. rez. Józef Krakowski dowódca 3 kompanii ON „Nowe nad Wisłą” – por. Józef Załoga dowódca plutonu – por. piech. rez. Józef Ceynowa dowódca plutonu – ppor. piech. rez. Władysław Sarnowski dowódca plutonu – ppor. piech. rez. Brunon Glaza dowódca plutonu ckm – ppor. piech. rez. mgr Włodzimierz Łabaziewicz
Przypisy
Bibliografia
Świecie, Batalion ON Kategoria:Polskie jednostki obrony narodowej utworzone w 1939 Świecie, Batalion ON Kategoria:Wojsko Polskie w Świeciu Kategoria:Historia Świecia Kategoria:Oddziały polskie walczące w bitwie nad Bzurą