Telly Savalas, właśc. Aristotelis Savalas (ur. 21 stycznia 1922Rok 1922 jako data urodzenia podawany jest obecnie w większości źródeł na temat aktora, taka data widnieje też na oficjalnej stronie internetowej o nim oraz na jego nagrobku. Jednak przez lata we wszystkich materiałach na jego temat, jak i w chwili jego śmierci jako rok urodzenia podawano 1924; zobacz m.in. w Garden City, zm. 22 stycznia 1994 w Universal City) – amerykański aktor filmowy pochodzenia greckiego; występował w roli porucznika Kojaka w popularnym serialu telewizyjnym z lat 70. XX wieku. Nominowany do nagrody Oscara za drugoplanową rolę w filmie Ptasznik z Alcatraz (1962; reż. John Frankenheimer).

Młodość Telly Savalas urodził się jako drugie z pięciorga dzieci emigrantów z Grecji, Christiny i Nicka Savalasów. W 1940 ukończył szkołę średnią we Floral Park na Long Island. Później uczęszczał na Uniwersytet Columbia w Nowym Jorku, gdzie studiował język angielski i psychologię. Dyplom uzyskał w 1948. W międzyczasie przez trzy lata (1943–1946) służył w Armii Stanów Zjednoczonych. Po wojnie pracował w radiu, prowadząc popularny program.

Kariera aktorska Jako aktor debiutował w telewizji w wieku 37 lat. Na przełomie lat 50. i 60. pojawiał się gościnnie w szeregu popularnych seriali telewizyjnych, m.in. Nietykalni, Prawo Burke’a, Ścigany, Bonanza, Strefa mroku, Spotkanie z Alfredem Hitchcockiem. Jako aktor filmowy zadebiutował w 1961 rolą w dramacie Młodzi dzicy w reżyserii Johna Frankenheimera, gdzie gwiazdą był Burt Lancaster. Rok później zagrał w kolejnym filmie Frankenheimera pt. Ptasznik z Alcatraz (1962). Rola w nim przyniosła mu jedyną w karierze nominację do Oscara. W następnych latach otrzymał kolejne filmowe propozycje stając się jedną z czołowych gwiazd Hollywoodu. W 1964 reżyser George Stevens zaproponował mu rolę Poncjusza Piłata w epickim filmie biblijnym Opowieść wszech czasów (1965). Stevens postawił jeden warunek; Savalas miał zgolić do tej roli włosy. Aktor zgodził się bez wahania. I tak już pozostało; Savalas golił włosy codziennie przez resztę życia, a łysina stała się z czasem jego znakiem firmowym. Na przełomie lat 60. i 70. stworzył swoje najsłynniejsze filmowe kreacje grając w dziełach, które przeszły do historii kina. W 1967 w kultowym filmie wojennym Roberta Aldricha pt. Parszywa dwunastka zagrał wyrazistą postać sadystycznego skazańca Archera Maggotta. Następną znaną kreacją Savalasa była rola Blofelda – przeciwnika Jamesa Bonda w filmie W tajnej służbie Jej Królewskiej Mości (1969). Rok później wystąpił w popularnej komedii wojennej Złoto dla zuchwałych (1970; reż. Brian G. Hutton). W 1973 zagrał diabła w horrorze Mario Bavy Dom egzorcyzmów.

Jednak największą sławę przyniosła Savalasowi rola porucznika Theodore „Theo” Kojaka w serialu telewizyjnym Kojak. W latach 1973–1978 powstało 118 odcinków serialu. Rola ta uczyniła z Savalasa jednego z najbardziej rozpoznawalnych aktorów na świecie – utożsamianego właśnie z tą postacią. Kojak – nowojorski policjant z wydziału zabójstw; niezwykle elegancki i opanowany z nieodłącznym lizakiem-kuleczką w ustach, w przyciemnionych okularach i charakterystyczną łysiną stał się z czasem jedną z ikon popkultury. Rola Kojaka oprócz olbrzymiej popularności przyniosła Savalasowi dwa Złote Globy (w 1975 i 1976) i dwie nominacje do tej nagrody (w 1977 i 1978), oraz nagrodę Emmy w 1974.

Po sukcesie serialu nie udało mu się już właściwie stworzyć żadnej znaczącej kreacji. Do najbardziej znanych filmów z późniejszego okresu kariery należą: Po tragedii Posejdona (1979), Ucieczka na Atenę (1979) i Wyścig armatniej kuli II (1984). Pod koniec lat 80. wystąpił w kontynuacjach Parszywej dwunastki, w roli mjr. Wrighta – zastępując zmarłego Lee Marvina. Również w latach 80. powrócił do roli Kojaka. W latach 1985–1990 powstało 6 pełnometrażowych filmów o przygodach nowojorskiego policjanta. Pomimo ciężkiej choroby pozostawał aktywny do ostatnich tygodni życia. Dwa ostatnie filmy, w których się pojawił, miały swoje premiery już po jego śmierci.

Oprócz kariery aktorskiej odniósł międzynarodowy sukces jako piosenkarz. W 1975 roku z własną wersją utworu „If” z repertuaru amerykańskiej grupy Bread osiągnął 1. miejsce na listach przebojów w Wielkiej Brytanii. Światowe powodzenie zapewnił mu kolejny cover „Some Broken Hearts Never Mend” (z repertuaru Dona Williamsa)Telly Savalas – Some Broken Hearts Never Mend., wylansowany w 1980 roku.

Życie prywatne Telly Savalas był trzykrotnie żonaty; miał sześcioro dzieci. W 1948 poślubił Katherine Nicolaides (1924–2006); małżeństwo zakończyło się rozwodem w 1957. Z tego związku urodziła się córka Christina (ur. 1950). Drugą żoną aktora była w latach 1960–1974 Marilyn Gardner, która urodziła im dwie córki: Penelope (ur. 1961) i Candace (ur. 1963). Para rozwiodła się w 1974, choć już wcześniej pozostawali w separacji. W 1969 na planie filmu W tajnej służbie Jej Królewskiej Mości poznał aktorkę Sally Adams-Sheridan, z którą był nieformalnie związany do połowy lat 70. Z tego związku urodził się syn Nicholas „Nick” (ur. 24 lutego 1973). W 1977 w czasie realizacji ostatniego sezonu serialu Kojak poznał młodszą o przeszło 30 lat pracownicę biura podróży Julie Hovland, która w 1984 została jego trzecią żoną. Pozostali małżeństwem do śmierci Savalasa w 1994. Julie urodziła aktorowi dwoje dzieci; syna Christiana (ur. 1985) i córkę Arianę (ur. 9 stycznia 1987), która jest w Stanach Zjednoczonych popularną piosenkarką i autorką tekstów.

Jego brat George również był aktorem; grał u boku Telly’ego w Kojaku. Savalas był ojcem chrzestnym aktorki Jennifer Aniston.

Choroba i śmierć W 1989 w czasie rutynowych badań wykryto u Savalasa raka prostaty. Przeszedł pomyślną operację, jednak wkrótce pojawiły się przerzuty. Zmarł w dzień po swoich urodzinach, 22 stycznia 1994 w wyniku komplikacji związanych z rakiem pęcherza moczowego i rakiem gruczołu krokowego. Został pochowany na Forest Lawn – Hollywood Hills Cemetery w Los Angeles. thumb|Telly Savalas podczas programu rozrywkowego Showbizzquiz w holenderskiej telewizji, 1981 thumb|Telly Savalas jako Kojak

Filmografia Młodzi dzicy (1961) jako porucznik Gunderson Przylądek strachu (1962) jako Charles Seviers Ptasznik z Alcatraz (1962) jako Feto Gomez Wątła nić (1965) jako dr Joe Coburn Dżingis chan (1965) jako Shan Bitwa o Ardeny (1965) jako sierżant Guffy Opowieść wszech czasów (1965) jako Poncjusz Piłat Beau Geste (1966) jako mjr Degineau Cosa Nostra (1967) jako Ed Clementi Karate Killers (1967) jako Valeriano De Fanzini Parszywa dwunastka (1967) jako Archer Maggot Cimarron Strip (1967); serial, odc. „The Battleground” jako Bear Łowcy skalpów (1968) jako Jim Howie Dobranoc, signora Campbell (1968) jako Walter Bradock Biuro zabójców (1969) jako lord Bostwick Złoto MacKenny (1969) jako sierżant Tibbs W tajnej służbie Jej Królewskiej Mości (1969) jako Ernst Stavro Blofeld Złoto dla zuchwałych (1970) jako „Big” Joe Miasto przemocy (1970) jako Al Webber Miasto zwane piekłem (1971) jako don Carlos Ładne dziewczyny ustawiają się w szeregu (1971) jako kpt. Sam Surcher Pociąg grozy (1972) jako kpt. Kazan Pancho Villa (1972) jako Pancho Villa Dom egzorcyzmów (1973) jako Leanardo Prawo do życia, prawo do śmierci (1973; znany także pod tytułem Jeden powód by żyć i umrzeć) jako mjr Ward Kojak (1973–1978, serial TV) jako porucznik Theo Kojak Skarb Hitlera (1975) jako Harry Morgan Zabójcza siła (1976) jako Webb Krwawa granica (1978) jako Frank Cooper Koziorożec 1 (1978) jako Albain The French Atlantic Affair (1979) jako ojciec Craig Dunleavy Wielka wyprawa Muppetów (1979) jako bramkarz w restauracji Ucieczka na Atenę (1979) jako Zeno Po tragedii Posejdona (1979) jako Stefan Svevo Prawo Hellingera (1981) jako Nick Hellinger Oszustwo (1982) jako porucznik O.W. Thurston Diamentowa afera (1984; znany także pod tytułem Sprawa Cartier) jako Phil Drexler Wyścig armatniej kuli II (1984) jako Hymie Kaplan Alicja w Krainie Czarów (1985) jako Kot Cheshire Faceless (1987) jako Terry Hallen Parszywa dwunastka 3: Zabójcza misja (1987) jako mjr Wright Parszywa dwunastka 4 (1988) mjr Wright Detektyw z Hollywood (1989) jako Harry Bell Śmiertelne pożądanie (1993) jako Richard Howland Ognisty wydmuch (1995) jako bardzo zły człowiek

oraz pełnometrażowe filmy o Kojaku: Porucznik Kojak i mordercy z Harlemu (1972, pilot serialu) Kojak: The Belarus File (1985) Kojak: Cena sprawiedliwości (1987) Kojak: Wady charakteru (1989) Kojak: Ariana (1989) Kojak: Kwiaty dla Matty’ego (1990) Kojak: Trzeba być ślepym (1990)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Amerykańscy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Greccy aktorzy filmowi Kategoria:Amerykańscy wokaliści Kategoria:Amerykanie pochodzenia greckiego Kategoria:Laureaci nagrody Emmy Kategoria:Laureaci Złotego Globu dla najlepszego aktora w serialu dramatycznym Kategoria:Zmarli na raka prostaty Kategoria:Pochowani na Forest Lawn Memorial Park (Hollywood Hills) Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Zmarli w 1994