Indira Gandhi

Indira Priyadarshini Gandhi (; ur. 19 listopada 1917 jako Indira Nehru w Allahabadzie, zm. 31 października 1984 w Delhi) – indyjska polityk, premier Indii w latach 1966–1977 oraz 1980–1984. Trzecia w historii premier Indii i centralna postać Indyjskiego Kongresu Ludowego, jest drugą co do długości piastującą urząd premiera Indii i jedyną kobietą sprawującą funkcję premiera w Indiach. Została zamordowana przez sikhijskich fundamentalistów w odwecie za rządową operację Niebieskiej Gwiazdy.

Życiorys Wczesne lata thumb|left|Młoda Indira Nehru i Mahatma Gandhi w 1924 roku Urodziła się w 19 listopada 1917 roku w AllahabadzieKatherine Frank (2010). Indira: the life of Indira Nehru Gandhi. HarperCollins. , s. 13.. Była jedynym dzieckiem Jawaharlala Nehru (jej młodszy brat zmarł), pierwszego premiera Indii i jednego z czołowych postaci indyjskiego ruchu niepodległościowegoPranay Gupte (2012). Mother India: A Political Biography of Indira Gandhi. Penguin Books. , s. 13.. Dorastała z matką Kamalą Nehru w Anand Bhavan osiedlu Allahabadu. Miała nieszczęśliwe i samotne dzieciństwo, jej ojciec za działalność niepodległościową trafiał do więzienia, a jej matka, która pomagała obłożnie chorym, sama wcześnie umierała na gruźlicęKatherine Frank (2010). Indira: the life of Indira Nehru Gandhi. HarperCollins. , s. 32., z ojcem utrzymywała kontakt głównie poprzez korespondencjęKatherine Frank (2010). Indira: the life of Indira Nehru Gandhi. HarperCollins. , s. 25, 55.. Była uczona głównie w domu, a do szkoły do czasu matury w 1934 roku chodziła sporadycznie. Po maturze poszła na studia na Viswa Bharati University w KalkucieKatherine Frank (2010). Indira: the life of Indira Nehru Gandhi. HarperCollins. , s. 29.. Kilka lat później Nehru opuściła uczelnię i wyjechała do chorej matki przebywającej w Europie. Kontynuowała edukację na Uniwersytecie w Oksfordzie, a po śmierci matki na krótko uczęszczała do Szkoły Badminot i Somerville College. Po inwazji III Rzeszy na kraje ościenne Indira próbowała wrócić ze Szwajcarii w której ówcześnie przebywała, do Anglii poprzez Portugalię. W 1938 dołączyła do Indyjskiego Kongresu NarodowegoRodney Castleden, Morderstwa polityczne, spiski, tajne zmowy, Bellona, s. 296.. Do Anglii ponownie trafiła na początku 1941 roku, a stamtąd powróciła do Indii bez ukończenia studiów w Oksfordzie. Uczelnia przyznała jej jednak w późniejszym okresie dyplom honorowy, a w 2010 roku pośmiertnie uhonorowała ją jedną z dziesięciu Oxasians – tytułem dla znanych azjatyckich absolwentów Uniwersytetu„Exhibit celebrates 120 years of South Asians at Oxford”. University of Oxford. 22 April 2010. Retrieved 24 December 2012..

W czasie pobytu w Wielkiej Brytanii młoda Indira poznała męża Feroze Gandhiego, wówczas studenta London School of Economics. Ślub odbył się w AllahabadzieSonia assures help for father-in-law’s grave.. W 1942 roku oboje zostali aresztowani przez Brytyjczyków na 13 miesięcy. W 1950 roku Gandhi nieoficjalne służyła ojcu jako osobisty asystent w czasie jego kadencji premiera. W 1955 roku została wybrana do władz Kongresu. Kiedy umarł jej ojciec w 1964, naciskano na nią, by rozpoczęła karierę polityczną. Wybrano ją do parlamentu z ramienia Indyjskiego Kongresu Narodowego. Następnie została ministrem w gabinecie Lal Bahadur Shastriego. Kiedy Shastri zmarł w czasie pełnienia obowiązków w 1966, Indira została przywódczynią partii, jak również premier Indii. thumb|upright|Indira Nehru w 1930 roku

Jako premier Premierem Indii została w 1966 roku. Kongres podzielił się wtedy na dwie frakcje socjalistów skupionych wokół Gandhi oraz bardziej konserwatywnych działaczy skupionych wokół Morarji Desai. Tarcia wewnątrz Kongresu spowodowały w wyborach w 1967 roku utratę 60 miejsc w 545-osobowym Lok Sabha. W 1969 roku po sporach z Desai Kongres uległ rozłamowi, a Gandhi utworzyła nową partię. Jej rząd popierany był przez partie socjalistyczne i komunistyczne. Istniał przez dwa lata, a w czasie jego trwania, w lipcu 1969 roku, udało się mu znacjonalizować banki. W 1971 roku Gandhi została ponownie wybrana. Wygrana wojna z Pakistanem w grudniu tego samego roku wzmocniła pozycję jej rządu, a indyjska interwencja we Wschodnim Bengalu pozwoliła miejscowym separatystom na ukoronowanie 9-miesięcznej wojny o niepodległość powstaniem niepodległej republiki Bangladeszu.

Polityka zagraniczna thumb|Gandhi i przywódca Rumunii Nicolae Ceaușescu

Azja południowa W 1971 roku interweniowała w wojnie domowej w Pakistanie, udzielając poparcia Pakistanowi Wschodniemu. Indie w wyniku konfliktu stały się regionalnym hegemonem w Azji Południowej. W czasie wojny USA poparły Pakistan, a Indie poparł Związek RadzieckiNixon’s dislike of ‘witch’ Indira, BBC News, 2005. BBC News (2005). Retrieved on 18 June 2011.. Prezydent USA Richard Nixon nie lubił Gandhi i w prywatnej korespondencji z sekretarzem stanu Henrym Kissingerem określał ją jako „czarownicę” i „sprytnego lisa”. Stosunki z USA pogorszyły się po tym jak ZSRR udzielił poparcia Indiom w czasie wojny z Pakistanem. Państwo to stało się partnerem handlowym oraz dostawcą broni dla walczących IndiiRacioppi, Linda (1994). Soviet Policy towards South Asia since 1970. Cambridge University Press. sp. 65. ..

Wzmocnienie pozycji Indii na arenie międzynarodowej realizowane było poprzez „Doktrynę Indiry” polegającą na próbach doprowadzenia Himalajów w sferę wpływów Indii. Bhutan i Nepal utrzymywały z Indiami przyjacielskie stosunki, w 1975 roku Sikkim został włączony w skład IndiiYogendra Kumar Malik (1988). India: The Years of Indira Gandhi. Brill Publishers. . s. 120–121. co zostało potępione przez Chińską Republikę LudowąBajpai, G.S. (1999). China’s Shadow Over Sikkim: The Politics of Intimidation. Lancer Publishers. p. 210. ..

Zawiązała przyjacielskie więzi z Bangladeszem (dawniej Pakistanem Wschodnim) który wsparła w wojnie wyzwoleńczej. Premier niepodległego Bangladeszu Sheikh Mujibur Rahman uznał Gandhi za jedną z twórczyń niepodległego państwa. Proindyjskie sympatie Sheikha Mujiba naraziły go jednak na widmo wojskowego zamachu stanuNair, P. Sukumaran (2008). Indo-Bangladesh Relations. APH Publishing. s. 47. .. W 1975 roku Mujibur Rahman został zamordowany w wojskowym zamachu stanu, a w Bangladeszu powstał islamski reżim wojskowy który zdystansował się od IndiiBangladesh’s relations with India.. Związki Indii z reżimem wojskowym były napięte, Bangladesz zarzucał Gandhi rzekome wspierane antyislamistycznej lewicowej partyzantki na terenie Bangladeszu. W późniejszym okresie nie doszło do poprawienia relacji między reżimem wojskowym a rządem Indii jednak sytuacja uległa normalizacji choć zdarzały się drobne spory graniczneJayapalan, N (2000). India And Her Neighbours. Atlantic Publishers & Dist. s. 134. .. W 2011 roku rząd Bangladeszu przyznał Gandhi najważniejszą nagrodę państwową za jej wybitny wkład w niepodległość krajuFormer PM Indira Gandhi honoured with Bangladesh’s highest award, The Economic Times, 25 July 2011. The Economic Times (25 July 2011). Retrieved on 25 December 2012..

Podejście Gandhi do polityki etnicznej rządu Sri Lanki było początkowo przychylne, Gandhi darzyła sympatią premier Sirimavo BandaranaikeSuryanarayan, Venkateswaran (2005). Conflict Over Fisheries In The Palk Bay Region. Lancer Publishers. s. 65. .. W 1974 roku Indie oddały Sri Lance małą wysepkę Kachchatheevu w celu ratowania socjalistycznego rządu Bandaranaike od politycznej katastrofy. Stosunki ze Sri Lanką pogorszyły się po przejęciu władzy przez centroprawicowego Junius Jayewardena, które Gandhi uważała za zbyt uległego wobec państw zachodnich. Jayewardene oskarżył Gandhi o rzekome wspieranie bojowników niepodległościowych z ugrupowania Tamilskich Tygrysów, a w 1980 roku rząd Indii wywołał presję nad rządem Sri Lanki aby zaprzestał oskarżeń. Gandhi odrzuciła żądania inwazji na Cejlon których domagano się po tak zwanym czarnym lipcu 1983 roku. Na Cejlonie doszło wówczas do serii antytamilskich pogromówBandarage, Asoka (2009). The Separatist Conflict in Sri Lanka: Terrorism, Ethnicity, Political Economy. Taylor & Francis. s. 111. .. Gandhi złożyła wówczas oświadczenie podkreślając, że szanuje integralność terytorialną Sri Lanki jednak Indie nie mogą pozostać ciche wobec pogromów mających miejsce na wyspie.

Relację Indii z Pakistanem po porozumienia w Shumla w 1972 pozostały napięte. Przywódca Pakistanu Zulfikar Ali Bhutto uznał detonację urządzenia jądrowego na Pokhran w 1974 roku jako próbę zastraszenia Pakistanu przez Indie. Jednak już w maju 1976 roku Gandhi i Bhutto zgodzili się na ponowne otworzenie placówek dyplomatycznych i normalizację stosunkówGrover, Verinder (1999). Events and Documents of Indo-Pak Relations: Includes Chronology of All Important Events & Documents from 1947 to 1998. Deep and Deep Publications. s. 100–113. .. Sytuacja zmieniła się po 1978 roku gdy do władzy doszedł generał Muhammad Zia ul-Haq. Gandhi oskarżyła dyktatora o wspieranie islamskich bojowników w Pendżabie. Wojska indyjskie w 1984 roku podjęły operację Meghdoot oraz zwyciężyły w konflikcie w SiachenKapur, S. Paul (Stanford University Press). Dangerous Deterrent: Nuclear Weapons Proliferation and Conflict in South Asia. Stanford University Press. s. 118. ..

Bliski Wschód thumb|Indira Gandhi z szachem Persji Mohammadem Rezą Pahlawim i jego żoną Farahą Pahlawi w 1970 roku W konflikcie arabsko-izraelskim Gandhi pozostawała zwolenniczką niepodległościowych aspiracji Palestyńczyków i była krytyczna wobec dyplomacji państw Bliskiego Wschodu sponsorowanych przez USAPranay Gupte (2012). Mother India: A Political Biography of Indira Gandhi. Penguin Books. . s. 5.. Przez rząd Indii Izrael był postrzegany jako państwo wyznaniowe co miało być analogiczne do rywala Indii, Pakistanu. Indyjscy dyplomaci mieli również nadzieje na przekonanie państw arabskich do zwalczania wpływów pakistańskich w Kaszmirze. Gandhi w latach 60. utworzyła kanał tajnych rozmów i pomocy z Izraelem. Jej porucznik Narasimha Rao, późniejszy premier w 1992 roku zatwierdził pełne stosunki dyplomatyczne z Izraelem.

Proarabska polityka uzyskała mieszany sukces. Ustanowienie bliskich więzi z socjalistycznymi i świeckimi reżimami partii Baas w pewnym stopniu zneutralizowały pakistańską propagandę skierowaną przeciwko IndiomGhosh, Anjali (2009). India’s Foreign Policy. Pearson. s. 306–307. .. Wojna indyjsko-pakistańska z 1971 roku umieściła państwa arabskie i muzułmańskie Bliskiego Wschodu przed dylematem które z państw poprzeć, obydwa kraje utrzymywały z państwami arabskimi przyjazne stosunki. Postępowe rządy w Egipcie, Syrii i Algierii pozostały neutralne, proamerykańskie konserwatywne monarchie w Jordanii, Arabii Saudyjskiej, Kuwejcie i Zjednoczonych Emiratach Arabskich otwarcie poparły PakistanKaur, Ranjit (1993). Islamic Co-Operation and Unity. Deep and Deep Publications. s. 168–170. .. Neutralność Egiptu przeraziła Hindusów którzy oczekiwali ściślejszej współpracy arabsko-indyjskiejAnjali (2009). India’s Foreign Policy. Pearson. s. 306–307. .. Śmierć Gamala Abdela Nasera w 1970 roku i przejęcie władzy przez prozachodniego as-Sadata spowodowała pogorszenie stosunków Egiptu z Moskwą i zawiązanie przyjaźni z Rijadem spowodowało jeszcze większą neutralność tego państwa. Gandhi odrzucała możliwość współpracy z Mu’ammarem al-Kadafim – libijski pułkownik pozostawał zgodny z arabskimi monarchami w przekonaniu, że interwencja Indii w Pakistanie Wschodnim była atakiem na islam.