thumb|Manuskrypt Theogoni z XVI w. Theogonia (gr. , Narodziny bogów) – epos kosmogoniczny o powstaniu bogów i początkach świata, napisany przez greckiego epika Hezjoda.

Tematyka Theogonia porusza temat powstania świata, opisuje kolejne generacje bóstw i ich związki z przyrodą i człowiekiem, przejawiające się również w boskim pochodzeniu rodów władców.

W utworze Hezjod wspomina nie tylko o bóstwach jednego miasta-państwa, lecz opisuje całość greckich kultów lokalnych: Dzeusa oraz innych bogów ze starego mitu i tradycji, postacie nieujęte w mitach, postacie w rodzaju Nimf i Cyklopów, ubóstwione elementy świata przyrody (np. Ziemia, Niebo, Rzeki, Źródła), siły boskie – gr. dájmones (np. Śmierć, Sen).

Czas Utwór Hezjoda prawdopodobnie kończy się przed wojną trojańską, zawiera aluzje i nawiązania do wyprawy Argonautów, związków Odyseusza z Kirke i Kalypso, historii Heraklesa, postaci Sfinksa (ale bez wspomnienia o losach Lajosa i Edypa).

Kompozycja Przedśpiew (gr. , proójmion) – obejmuje wersy od 1 do 115. Zawiera hymn do Muz i inwokację, zapowiada najistotniejsze momenty tekstu, tj. zwyciężenie Kronosa i późniejszą władzę Dzeusa.

Theogonia właściwa, obejmująca opisy powstania lub zrodzenia kolejnych generacji bogów oraz opisy walk o władzę. Przeplatają się tu dwa wątki:

podawanie listy rodów boskich i ich pokrewieństw od pierwszych istot stworzonych (Chaos, Gaja-Ziemia, Eros-Miłość) przez cztery kolejne pokolenia skrótowo określane jako: dzieci Chaosu i dzieci Gai, dzieci Nocy i dzieci Morza, wnuki Morza i wnuki Uranosa, krąg Dzeusa i bogów olimpijskichPo opisie „boskich” związków bogów czwartej generacji następuje lista związków bogów z Nimfami i śmiertelniczkami. następstwo bóstw we władzy nad światem: okaleczenie Uranosa przez Kronosa, oszukanie Kronosa przez Dzeusa, tytanomachia, pokonanie Tyfona przez Dzeusa, objęcie przez niego władzy i ustalenie nowego olimpijskiego porządku świata;

Drugi przedśpiew – związki bogiń ze śmiertelnikami. Trzeci dwuwierszowy przedśpiew (zamiast zakończenia) – przejście do Katalogu kobiet (gr. , Ehójaj) – eposu genealogicznego opisującego dzieje matek greckich herosów – skierowane do Muz olimpijskich.

Język Hezjod wykorzystał w utworze środki charakterystyczne dla poezji katalogicznej: litanie imion, porównania homeryckie, dziesiątki epitetów stosowane m.in. w opisach walk.

Theogonia w liczbach 1022 wersy Narodzin bogów zawierają 400 imion, przydomków w funkcji imion. Niemal połowa z nich (236) występuje w tekście tylko raz, pozostałe zaś są powtarzane łącznie ponad 800 razy (samo imię Dzeusa pojawia się 65 razy, należy tu wspomnieć także o 10 określających pana Olimpu patronimikach).

Theogonia a Prace i dni Powszechnie przyjęte jest, że Narodziny bogów są utworem wcześniejszym – nie tylko dlatego, że wedle wypowiedzi samego autora, inicjację poetycką przeprowadziły Muzy, gdy on sam pasł trzody na stokach Helikonu, ale również z tej przyczyny, iż Prace i dni są wyraźnym nawiązaniem do pewnych kwestii wspomnianych w Theogonii. Może tu posłużyć za przykład postać Pandory, która w Narodzinach bogów pojawia się jedynie jako kobieta, a imię otrzymuje dopiero w Pracach i dniach.

Zobacz też drzewo genealogiczne bóstw greckich

Przypisy

Bibliografia

przekład polski

Kategoria:Literatura starożytnej Grecji Kategoria:Eposy starożytnej Grecji Kategoria:Utwory literackie napisane heksametrem