Mołdawia – państwo położone między Rumunią i Ukrainą, uzyskało niepodległość w 1991 r. Stało się tak w konsekwencji rozpadu ZSRR, w którego składzie znajdowała się istniejąca od sierpnia 1940 r. Mołdawska Socjalistyczna Republika Radziecka, powstała wówczas wskutek aneksji w czerwcu 1940 r. terenów historycznej Besarabii przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i połączenia z istniejącą od 1924 Mołdawską Autonomiczną Socjalistyczną Republiką Radziecką. Tereny Besarabii w przeszłości stanowiły jednak dużą część hospodarstwa mołdawskiego, do którego tradycji historycznych nawiązuje obecna Republika Mołdawii. Miało to miejsce od końca XIV do początku XIX w. W 1812 r. wschodnia część pozostającego pod zwierzchnictwem osmańskim hospodarstwa została włączona w granice Imperium Rosyjskiego i odtąd jej losy toczyły się odrębnie od losów pozostałej części księstwa, które w XIX w. po zjednoczeniu z hospodarstwem Wołoszczyzny dało początek Rumunii. W latach 1918–1940 i 1941-1944 Besarabia była częścią Królestwa Rumunii.
Ziemie mołdawskie przed powstaniem hospodarstwa mołdawskiego W starożytności tereny obecnej Mołdawii były zamieszkiwane przez peryferyjne plemiona Celtów i Germanów, ale głównie przez Daków – ich państwo obejmowało obszar także całej obecnej Rumunii oraz okolicznych terenów, a jego centrum znajdowało się w dzisiejszym Siedmiogrodzie. Po upadku państwa dackiego pod naporem Rzymu tereny dzisiejszej Mołdawii, choć niewłączone w granice imperium, znalazły się w zasięgu wpływów rzymskich. Teren ten jednak w coraz większym stopniu penetrowali koczownicy Wielkiego Stepu – Scytowie. Wkrótce zaczęły te ziemie najeżdżać inne plemiona – Hunowie i Goci.
W średniowieczu położona na dogodnym szlaku między Europą i Azją Mołdawia była miejscem wielu kolejnych inwazji, m.in. Awarów, Pieczyngów czy Kumanów. Sięgali tutaj Słowianie, a także Bułgarzy. Próbowali narzucić swą zwierzchność tym terenom książęta Rusi Kijowskiej. W XIII w. ziemie mołdawskie dostały się pod panowanie Mongołów. Ich dominację przerwali dopiero w XIV w. królowie Węgier, którzy stopniowo opanowywali ziemie na wschód od Karpat Wschodnich.
W granicach hospodarstwa mołdawskiego (od XIV w. do 1812 r.) thumb|Mołdawia za panowania Stefana III Wielkiego, w okresie największego zasięgu terytorialnego (XV wiek). Mapa rumuńska z 1903 r. thumb|upright|Pomnik hospodara mołdawskiego Stefana Wielkiego w Kiszyniowie thumb|upright|Herb Mołdawii na murze Monastyru Cetățuia w Jassach W drugiej połowie XIV w. powstało hospodarstwo mołdawskie z centrum ulokowanym na ziemiach obecnej Bukowiny (za jego pierwszego władcę uważa się Bogdana I), które choć szybko rozpoczęło ekspansję terytorialną na ziemiach między Karpatami a Dniestrem (m.in. opanowując późniejszą Besarabię), jednak nie było w stanie utrzymywać samodzielności i ulegało wpływom potężniejszych sąsiadów (głównie Węgier, ale także Polski, której hołd złożył m.in. hospodar Piotr I w 1387 r.). Mołdawia posiadała bogate relacje polityczne z Polską, od czasu hołdu hospodara Piotra I złożonego Królowej Polski Jadwidze i Władysławowi Jagielle relacje państw przez ponad dwieście lat wahały się, a pozycja Mołdawii względem Polski zmieniała się kilkukrotnie w zależność wasalną lub okresowy konfliktMilewski D., Mołdawia między Polską a Turcją. Hospodar Miron, 2014. Częste zmiany na tronie książęcym, do którego pretendenci sięgali po pomoc ościennych potęg stanowiły poważny czynnik osłabiający państwo. Jedynie za panowania niektórych z początkowych władców udało się Mołdawii osiągnąć stan stabilizacji, w szczególności uznającego polskie zwierzchnictwo Aleksandra Dobrego (1400–1432) oraz jego wnuka Stefana Wielkiego (1457–1504). Ten ostatni, uważany za najznaczniejszego mołdawskiego władcę, położył wiele zasług dla rozwoju politycznego i kulturalnego kraju. Za jego czasów powstała m.in. dzisiejsza stolica Republiki Mołdawii, Kiszyniów. Jednocześnie, w tym czasie Mołdawii zaczęła zagrażać od południa potęga Imperium Osmańskiego (już stryj i poprzednik Stefana, Piotr Aron, uznał jego zwierzchnictwo i zgodził się płacić mu daninę). Mimo że Stefan odnosił sukcesy w starciach z sąsiadami (Węgrami, Polakami i Turkami), a także wielokrotnie interweniował na Wołoszczyźnie, nie był w stanie ostatecznie oprzeć się naporowi Turków – stracił na ich rzecz porty czarnomorskie (Kilię i Białogród (Akerman)), a wreszcie musiał uznać ich zwierzchnictwo.
Po śmierci Stefana Wielkiego Mołdawia popadła w głębokie uzależnienie od Turcji. Jedynie niektórzy spośród jej władców decydowali się na podjęcie prób usamodzielnienia (np. Piotr Raresz lub Jan Srogi), jednak bez trwałego efektu. Niekiedy próbę rozciągnięcia swoich wpływów na tym terenie podejmowały państwa ościenne (początkowo głównie Polska, a niekiedy przedstawiciele polskiej magnaterii, co zaowocowało m.in. krótkim panowaniem hospodarów z dynastii Mohyłów na przełomie XVI i XVII w.). W swej próbie zjednoczenia ziem rumuńskich na krótki czas po panowanie nad Mołdawią sięgnął też Michał Waleczny, jednak epizod ten nie wywołał głębszych skutków. Zarówno Mołdawia, jak i znajdująca się w podobnej sytuacji Wołoszczyzna były bezlitośnie wykorzystywane przez tureckich sułtanów, a ich sytuację wewnętrzną dodatkowo pogarszała współpraca bojarów z Turkami. Hospodarowie mołdawscy byli zmieniani często, zwykle według woli sułtana. Zjawisko to szczególnej siły nabrało w XVIII w., w epoce rządów fanariotów – członków greckich rodzin kupieckich z Konstantynopola, w praktyce kupujących tron hospodarski u sułtana i wykorzystujących w większości stanowisko do szybkiego wzbogacenia się.
W tym okresie jednak wobec słabnięcia potęgi Turcji po pokoju w Karłowicach pojawiło się zainteresowanie innych mocarstw w wyrwaniu Mołdawii spod jej wpływów. Stała się ona istotnym elementem coraz częstszych wojen pomiędzy Turcją a Rosją i Austrią. Szczególnie Rosja, zwłaszcza od panowania cara Piotra I, szukała sposobu na podporządkowanie sobie Mołdawii, wykorzystując w tym celu m.in. wspólną religię (prawosławie).
W 1774 r. obszary północnej Mołdawii z Suczawą i Czerniowcami zostały przyłączone do imperium Habsburgów (w 1849 r. utworzono na tych obszarach Księstwo Bukowiny, jako odrębny kraj koronny Austrii, które przetrwało aż do rozpadu Austro-Węgier w 1918 roku).
Besarabia częścią Imperium Rosyjskiego (1812–1917) thumb|Gubernia besarabska. Mapa rosyjska z 1883 r. Wskutek kolejnych wojen z Imperium Osmańskim w 1812 r. Rosja przyłączyła do siebie wschodnią część Mołdawii, tzw. Besarabię (będącą połową terytorium mołdawskiego), a także Budziak. Datę można uważać za moment trwałego (jak się okazało) rozdzielenia Mołdawii na części, których losy odtąd przez większość czasu toczyły się odrębnie:
Hospodarstwo Mołdawskie, wciąż istniejące na ziemiach między Karpatami a Prutem, wyzwoliło się w XIX w. spod dominacji tureckiej i po zjednoczeniu z Wołoszczyzną stanowiło jeden z dwóch elementów składowych Rumunii (proces tworzenia tego państwa miał miejsce w latach 1859–1866); wschodnia część - pod władzą carów rosyjskich.
Podział historycznej Mołdawii spowodował izolację mieszkańców Besarabii od procesu budowy rumuńskiej tożsamości narodowej, co następowało w XIX w. w Mołdawii walczącej o wyrwanie się spod dominacji tureckiej, a następnie tworzącej państwo rumuńskie. Ta izolacja zapoczątkowała różnicowanie się tożsamości etnicznej mieszkańców zachodniej Mołdawii (rumuńskiej) oraz wschodniej (Besarabii).
Na terenach przyłączonych do Rosji utworzono obwód besarabski przekształcony w 1873 roku w gubernię besarabską. Terytorium Besarabii (w dużej mierze pokrywające się z terenem dzisiejszego państwa mołdawskiego) wraz z głównymi miastami: Kiszyniowem, Bielcami i Benderami (Tighiną) przez cały XIX wiek stanowiło część Imperium Rosyjskiego (guberni besarabskiej, podolskiej i odeskiej), choć pretensje do tych terenów zgłaszała Rumunia.
Okres międzywojenny thumb|upright|Flaga Mołdawskiej Republiki Demokratycznej i Niepodległej z 1918 r. Sytuacja w Besarabii zmieniła się w wyniku mających miejsce w 1917 r. rewolucji w Rosji. W październiku odbył się Zjazd Chłopów Besarabii, a następnie Zjazd Żołnierzy Mołdawskich. W ich wyniku doszło do powołania Rady Krajowej. 2 grudnia 1917 r. Rada Krajowa przyjęła deklarację o utworzeniu Mołdawskiej Republiki Ludowej w ramach Rosyjskiej FSRR. 24 stycznia 1918 r. ogłoszono jednak, za zgodą Rosyjskiej FSRR, niepodległość i zmieniono nazwę państwa na Mołdawska Republika Demokratyczna. Wkrótce jednak do Besarabii wkroczyły wojska rumuńskie i 27 czerwca 1918 r. jej władze ogłosiły połączenie z Rumunią.
Aneksja Besarabii przez Rumunię spotkała się jednak ze sprzeciwem Rosji. Z inicjatywy bolszewickich działaczy Mołdawskiej Republiki Demokratycznej, przebywających na uchodźstwie od czasu wkroczenia wojsk rumuńskich do Besarabii podjęto na lewym brzegu Dniestru przygotowania do utworzenia alternatywnego organizmu państwowego. Oprócz ziem guberni besarabskiej w skład nowej republiki miały wejść: ujezd tyraspolski (gubernia chersońska) oraz ujezdy bałcki i olgopolski (gubernia podolska) zamieszkiwane w większości przez etnicznych MołdawianVasile Stati, Moldovenii din Ucraina. Studiu istorico-geografic și etnodemografic (Kiszyniów: Tipografia Centrală, 2007, s. 165–409, ).. Besarabska Socjalistyczna Republika Radziecka została proklamowana 11 maja 1919 r. przez mołdawski Tymczasowy Rząd Robotniczo-Chłopski na Uchodźstwie jako autonomiczny region Rosyjskiej FSRRWorld Statesmen.org – Mołdawia.. Wobec zajęcia Besarabii przez Rumunię, siedziba władz republiki znajdowała się początkowo w Odessie. W trakcie walk z Białą Armią oraz interwenientami z Zachodu, a także wojny polsko-rosyjskiej, stolica republiki została w sierpniu 1919 r. przeniesiona do Tyraspola. Pod koniec września 1919 r. republika de facto przestała istnieć, choć oficjalnie jej nie rozwiązano. Polska okupacja części terytoriów republiki zakończyła się 29 grudnia 1920 r.
Na mocy postanowień traktatu paryskiego z 28 października 1920 r. mocarstwa zachodnie uznały przyłączenie Besarabii do Rumunii. Podczas negocjowania traktatu byli nieobecni zarówno rosyjscy, jak i besarabscy przedstawiciele, co było głównym powodem do nieuznania traktatu przez Rosyjską FSRR i później ZSRRWayne S. Vucinich, Bessarabia, w: Collier’s Encyclopedia (Crowell, Collier and MacMillan Inc., 1967, tom 4, s. 103).. Aneksja była głównym powodem faktu, że Związek Radziecki i Rumunia do końca lat trzydziestych XX w. nie nawiązały stosunków dyplomatycznych (korzystano z pośrednictwa Polski).
thumb|Mołdawska ASRR, mapa radziecka z 1930 r.