thumb|Dziwogon rajski (Dicrurus paradiseus) thumb|Dziwogon włochaty (Dicrurus bracteatus), południowo-wschodni Queensland, Australia Dziwogony, dławiki (Dicruridae) – monotypowa rodzina ptaków z podrzędu śpiewających (Oscines) w obrębie rzędu wróblowych (Passeriformes), obejmująca ponad dwadzieścia gatunków.
Zasięg występowania Rodzina obejmuje gatunki zamieszkujące Afrykę Subsaharyjską (wraz z Madagaskarem, Seszelami i Komorami), południową, południowo-wschodnią i wschodnią Azję, Australię i niektóre wyspy Oceanii.
Charakterystyka Są to ptaki owadożerne, często polują na owady łapiąc je w locie, czasami chwytają zdobycz na ziemi. Długość ciała (z ogonem, ale bez wydłużonych zewnętrznych sterówek u dwóch gatunków) 19–65 cm; masa ciała 25–124 g. Większość gatunków jest czarna bądź szaroczarna, często z metalicznym połyskiem. Mają długi zawinięty ogon (stąd ich nazwa), który u niektórych gatunków azjatyckich przybiera bardziej strojne formy.
Żyją w otwartych lasach lub w buszu. Składają dwa do czterech jaj. Gniazdo budują wysoko na drzewie. W okolicy gniazda są bardzo agresywne, atakują nawet dużo większe od siebie stworzenia.
Systematyka Rodzaj Dicrurus wprowadził w 1816 roku francuski ornitolog Louis Pierre Vieillot w publikacji swojego autorstwa poświęconej zagadnieniom ornitologicznym. Vieillot nie podał żadnej nazwy łacińskiej; w ramach późniejszego oznaczenia w 1841 roku angielski ornitolog George Robert Gray na gatunek typowy wyznaczył dziwogona pluszogłowego (D. balicassius).
Etymologia Dicrurus (Dicrourus, Dicturus, Dicruratus): dikros ‘rozwidlony, widlasty’; ουρα oura ‘ogon’. Edolius (Hedolius): , nazwa dla dziwogonów. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Lanius forficatus Linnaeus, 1766. Drongo: według Brissona (Ornithologie, 1760) Drongo to malgaska nazwa dziwogona czubatego; jednak nazwa ta nie została do dzisiaj zweryfikowana. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Drongo caerulescens Tickell, 1833 (= Lanius caerulescens Linnaeus, 1758). Criniger: łac. criniger ‘długowłosy’, od crinis ‘włosy’; -gera ‘-noszący’, od gerere ‘nosić’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Criniger splendens Tickell, 1833 (= Corvus hottentottus Linnaeus, 1766). Chibia: nep. „Chibey” lub „Chibya”, nazwy dla dziwogona lirosternego. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Edolius barbatus J.E. Gray, 1831 (= Corvus hottentottus Linnaeus, 1766). Bhringa (Bringa): beng. „Bhring rāj” ‘król pszczół’, nazwa dla dziwogona rajskiego. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Bhringa tectirostrisPodgatunek D. remifer Hodgson, 1836. Bhuchanga (Bhuganga) i Buchanga: nazwa w hindi „Bhuchanjā” i „Bhujangā” dla dziwogona długosternego. Gatunek typowy: (późniejsze oznaczenie) Bhuchanga albirictusPodgatunek D. macrocercus. Hodgson, 1836 (Bhuchanga); (późniejsze oznaczenie) Lanius caerulescens Linnaeus, 1758 (Buchanga). Chaptia: nep. „Chaptia” lub „Chaptya”, nazwa dla dziwogona spiżowego. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Chaptia muscipetoides Hodgson, 1836 (= Dicrurus aeneus Vieillot, 1817). Dissemurus: gr. δισσος dissos ‘podwójny’, od δις dis ‘dwukrotny’, od δυο duo ‘dwa’; σημεια sēmeia ‘flaga, sztandar wojskowy’; ουρα oura ‘ogon’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Cuculus paradiseus Linnaeus, 1766. Cometes (Cometas): gr. κομητης komētēs ‘długowłosy’, od κομαω komaō ‘zapuścić długie włosy’, od κομη komē ‘włosy’. Melisseus: gr. μελισσα melissa ‘pszczoła’; συλλαμβανω sullambanō ‘przejąć’. Prepopterus: gr. πρεπω prepō ‘być widocznym’; πτερον pteron ‘skrzydło’. Dicranostreptus: gr. δικρανον dikranon ‘widły’, od δικρανος dikranos ‘dwugłowy’; στρεπτος streptos ‘zakrzywiony, skręcony’, od στρεφω strephō ‘skręcać’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Edolius megarhynchus Quoy & Gaimard, 1830. Musicus: epitet gatunkowy Dicrurus musicus Vieillot, 1817; łac. musicus ‘muzyczny’, od gr. μουσικος mousikos ‘muzyczny, melodyjny’, od μουσικη mousikē ‘muzyka’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Dicrurus musicus Vieillot, 1817 (= Corvus adsimilis Bechstein, 1794). Trichometopus: gr. θριξ thrix, τριχος trikhos ‘włosy’; μετωπον metōpon ‘czoło’, od μετα meta ‘pomiędzy’; ωψ ōps, ωπος ōpos ‘oko’. Balicassius: epitet gatunkowy Corvus balicassius Linnaeus, 1766; filipińska nazwa Balicasiao dla dziwogona pluszogłowego. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): Corvus balicassius Linnaeus, 1766. Dissemuroides: rodzaj Dissemurus Gloger, 1841; gr. -οιδης -oidēs ‘przypominający’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Dissemuroides dicruriformisPodgatunek D. andamanensis. Hume, 1873. Entomoletes: gr. εντομα entoma ‘owady’, od εντομη entomē ‘nacięcie, wycięcie’; ολετης oletēs ‘niszczyciel’, od ολλυμι ollumi ‘niszczyć’. Dicruropsis: rodzaj Dicrurus Vieillot, 1816; gr. οψις opsis ‘wygląd’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Dicrurus megalornisPodgatunek D. hottentottus. G.R. Gray, 1858. Dissemurulus: rodzaj Dissemurus Gloger, 1841; łac. przyrostek zdrabniający -ulus. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Dicrurus lophorinus Vieillot, 1817. Dissemuropsis: rodzaj Dissemurus Gloger, 1841; οψις opsis, οψεως opseōs ‘wygląd, oblicze, twarz’. Notochibia: gr. νοτος notos ‘południe’; rodzaj Chibia Hodgson, 1836. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Dicrurus bracteatus Gould, 1843. Dicrachibia: zbitka wyrazowa nazw rodzajów: Dicrurus Vieillot, 1816 oraz Chibia Hodgson, 1836. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Chibia menagei Bourns & Worcester, 1894. Bonaparteis: Karol Lucjan Bonaparte (1803–1857), książę Canino i Musignano, ornitolog. Gatunek typowy: Dicrurus longus Bonaparte, 1850 (= Dicrurus macrocercus Vieillot, 1817). Edoliuta: wariant pisowni Edolius Cuvier, 1816.
Podział systematyczny W latach 90. XX wieku Sibley i współpracownicy przeprowadzili badania pokrewieństwa (przy użyciu hybrydyzacji DNA-DNA) między różnymi gatunkami m.in. tej rodziny. Efektem tych prac było znaczne poszerzenie rodziny dziwogonów. W nowej tak powstałej rodzinie Dicruridae obejmującej ponad 150 gatunków ptaków właściwe dziwogony uzyskały rangę podrodziny (Dicrurinae), pozostałe dwie podrodziny to monarki (Monarchinae) i wachlarzówki (Rhipidurinae). W 2008 L. Christidis i W.E. Boles podnieśli monarki i wachlarzówki do rangi rodzin.
Do dziwogonów zalicza się jeden rodzaj z następującymi gatunkami:
Kladogram rodziny według Pasquet et al., 2007:
Uwagi
Przypisy
Systematyka i nazwy polskie za:
Bibliografia