Uhla (zwyczajna) (Melanitta fusca) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae), zamieszkujący Eurazję. Narażony na wyginięcie.
Systematyka Obecnie uznaje się uhlę za gatunek monotypowy. Do niedawna za podgatunki Melanitta fusca uznawano klasyfikowane obecnie jako odrębne gatunki: uhlę azjatycką (M. stejnegeri) i uhlę garbonosą (M. deglandi).
Występowanie Od Skandynawii po Jenisej w środkowej Syberii. Sporadycznie gnieździ się w Szkocji, na Islandii, Wyspie Niedźwiedziej, Wyspach Owczych i Svalbardzie. Niewielka izolowana populacja gnieździła się także w Azji Zachodniej – w Turcji, Armenii, Gruzji i Turkmenistanie; jest ona obecnie na granicy wymarcia – według stanu na 2018 rok, pozostało z niej prawdopodobnie jedynie 25–35 par gnieżdżących się na jeziorze Tabatskuri w Gruzji. Zimuje głównie na wodach i wybrzeżach Bałtyku (ponad 90% populacji), ale także Atlantyku i Morza Północnego od Półwyspu Iberyjskiego po Norwegię oraz w basenie Morza Śródziemnego, nad morzami Czarnym i Kaspijskim, nad Dunajem, a także nad jeziorami Alp i Europy Środkowej. Sporadycznie na Azorach i wybrzeżach północno-zachodniej Afryki.
W Polsce liczna na przelotach i zimą na wybrzeżu, regularnie pojawiająca się w głębi lądu. Jednak na zimowiskach zdecydowana większość ptaków przebywa na morzu, z dala od brzegu. Jest drugą co do liczebności (po lodówce) kaczką morską zimującą w polskiej strefie Bałtyku. Zimuje w październiku–kwietniu.
Morfologia Wygląd Samiec czarny, z białą plamą wokół oka i białym lusterkiem. Dziób żółtopomarańczowy z czarną naroślą u nasady. Samica brązowa z białawymi plamami u nasady dzioba i za okiem, na skrzydle białe lusterko. Na brzuchu nieznaczne rozjaśnienie. Osobniki młodociane podobne do samicy, lecz o białawym brzuchu i bokach, oraz białawych cętkach na grzbiecie. Wymiary średnie długość ciała: ok. 48–57 cmdługość skrzydła: 25–29 cmrozpiętość skrzydeł: ok. 95 cmmasa ciała: ok. 800–2000 g
Ekologia i zachowanie Biotop Jeziora i rzeki w strefie tundry i tajgi. Zimuje nad brzegami mórz i dużymi jeziorami. thumb|lewo|200px|Jaja z kolekcji muzealnej Gniazdo Na ziemi, w zagłębieniu. W tajdze może być umieszczone w dziupli lub w norze. Jaja W ciągu roku wyprowadza jeden lęg (może go powtórzyć w przypadku utraty jaj lub potomstwa), składając w maju–czerwcu 5 do 17 kremowych lub różowawych jaj o średnich wymiarach 72 × 48 mm i średniej masie 92 g. Wysiadywanie, pisklęta Jaja wysiadywane są przez okres 25 do 31 dni przez samicę. Pisklęta opuszczają gniazdo po wykluciu, usamodzielniają się po 30–40 dniach. Pożywienie Pokarm zwierzęcy (głównie małże), sporadycznie uzupełniany przez rośliny. Pokarm zdobywa nurkując.
Status zagrożenia i ochrona W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody uhla od 2015 roku jest zaliczana do kategorii VU (gatunek narażony), wcześniej – od 2012 roku klasyfikowano ją jako gatunek zagrożony (EN). Liczebność światowej populacji w 2020 roku szacowano na 141–268 tysięcy dorosłych osobników. Trend liczebności populacji jest silnie spadkowy.
W Polsce uhla jest objęta ścisłą ochroną gatunkowąRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ().. W latach 2013–2018 liczebność populacji zimującej w polskiej części Morza Bałtyckiego szacowano na 107 700 – 243 100 osobników.
Zobacz też ptaki Polski
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Kaczkowate Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Awifauna Polski Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza