mały|Tablica nagrobna z cmentarza w Nałęczowie Michał Elwiro Andriolli (ur. 14 listopadaAndriolli urodził się 14 listopada w Wilnie, a 5 grudnia 1836 został ochrzczony w wileńskim kościele (wg kalendarza juliańskiego odpowiednio 2 listopada i 23 listopada 1836).Robert Lewandowski: Imiona Andriollego. Materiały źródłowe, w: „Rocznik Józefowski”, tom 1(2015), s. 99–106. http://www.rocznikjozefowski.pl/images/RJ_web.pdf http://www.andriollowka.pl/archiwum/gazeta/andriolowka_79.pdf. 1836 w Wilnie, zm. 23 sierpnia 1893 w Nałęczowie) – polski rysownik, ilustrator i malarz, przedstawiciel romantyzmu. Mąż rzeźbiarki Natalii Andriolli z d. Tarnowskiej.
Rodzina Elwiro (ElwiryonImiona Andriollego. Materiały źródłowe, w: „Rocznik Józefowski”, tom 1(2015), s. 101. http://www.rocznikjozefowski.pl/images/RJ_web.pdf.) Michał Andriolli był synem Francesca Andriollego oraz polskiej szlachcianki herbu Nowina Petroneli Gośniewskiej córki Michała i Anny Toszewskiej. Ojciec Elwiro Michała Andriollego – Francesco Andriolli urodził się w 1794 r. w Brentonicohttp://www.andriollowka.pl/archiwum/gazeta/andriolowka_79.pdf w pobliżu miasta Rovereto w Tyrolu, obecnie leżącym we Włoszech. W 1812 r. uczestniczył w kampanii napoleońskiej, a po klęsce Wielkiej Armii, w randze kapitana, trafił do niewoli rosyjskiej. W 1818 osiadł w Wilnie, gdzie wkrótce rozpoczął współpracę z „Kurierem Litewskim”, nazywając się „artystą wydoskonalonym w snycerstwie tak z drzewa, jako też i z kamienia”. W 1827 przyjął poddaństwo rosyjskie i wkrótce się ożenił. W 1832 Francesco Andriolli złożył w Wilnie egzamin uprawniający go do wykonywania zawodu dekoratora i malarza oraz do wykładania rysunku w szkołach powiatowych. Po przedłożeniu kilku prac do oceny przez Cesarską Akademię Sztuk Pięknych w Petersburgu, w 1839 zdobył wysoko ceniony dyplom akademii. Francesco Andriolli zmarł pod koniec lat sześćdziesiątych, miał pięcioro dzieci, z których Erminio (starszy brat Elwira), Adela (młodsza siostra Elwira) oraz Elwiro dożyli pełnoletniościJanina Wiercińska: Andriolli. Opowieść biograficzna, Warszawa 1981.Robert Lewandowski: Andriolli... właściciel obu brzegów Świdra... Józefów 2006..
Życiorys mały|List Andriollego do Władysława Bełzy
Elwiro Michał Andriolli, według metryki chrztu Elwiryon Michał AndriolliRobert Lewandowski, w: Polski Słownik Biograficzny. Zeszyt 207, tom L, s.XIII (Uzupełnienia i sprostowania), Warszawa – Kraków 2014–2015.Robert Lewandowski, Imiona Andriollego. Materiały źródłowe, w: „Rocznik Józefowski”, tom 1(2015), s. 99–106.Przemek Skoczek, Elwiro wpycha się przed Michała, w: „Linia Otwocka”, 10.08.2016.Andriolli. według oficjalnych dokumentów Elwiro (Elwir) Michał Andriolli lub Elwiro Francewicz Andriolli, znany również jako Michał Elwiro Andriolli, Michał Andriolli lub Michał Francewicz Andriolli jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych ilustratorów literatury polskiej i obcej drugiej połowy XIX w. Artysta urodził się w Wilnie 14 listopada 1836, a 5 grudnia tegoż roku został ochrzczony w wileńskim kościele (wg kalendarza juliańskiego odpowiednio 2 listopada i 23 listopada 1836). Pierwszym po ojcu mistrzem i nauczycielem chłopca był zamożny ziemianin, utalentowany malarz oraz rysownik Antoni Zaleski, który wywarł ogromny wpływ na rozwój zainteresowań przyszłego artysty.
W latach 1855–1858 studiował Andriolli w Moskiewskiej Szkole Malarstwa i Rzeźby pod kierunkiem S. Zaranki oraz w Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Sankt Petersburgu, a od 1861 w Akademii Świętego Łukasza w Rzymie. W 1857 roku za Portret studenta Akademia w Petersburgu nadała mu tytuł „niekłassnyj chudożnik”. Andriolli uczestniczył w powstaniu styczniowym w oddziale Ludwika Narbutta. Po klęsce insurekcji ukrywał się pod nazwiskiem Malinowski, a następnie Brzozowski; w październiku aresztowano go w Petersburgu. Po aresztowaniu w 1864 uciekł z więzienia i przedostał się do Londynu, a następnie do Paryża. Do kraju wrócił jako emisariusz Komitetu Emigracji Polskiej; w 1866 ponownie został aresztowany i zesłany do Wiatki w środkowej RosjiWiatka Andriollego.. Ułaskawiony w 1871, przyjechał do Warszawy, gdzie pracował jako ilustrator.
W 1873 zakupił ziemię i zamieszkał w Stasinowie koło ówczesnego Nowomińska (dziś w granicach Mińska Mazowieckiego). W dniu 25 listopada 1875 tamże poślubił młodszą o 19 lat Natalię Tarnowską, z którą rozwiódł się już po 2 latach. Nowe wyzwania oraz tragiczne wydarzenie z 1878 roku – śmierć półtorarocznej córeczki, a następnie śmierć matki, a także krajobrazowe zafascynowanie doliną Świdra przyczyniły się do zmiany miejsca pobytu.
W 1880 osiedlił się na północ od Karczewa, w folwarku Anielin (ok. 200 hektarów na terenie dzisiejszego Otwocka i Józefowa), zakupionym od Zygmunta Kurtza, byłego właściciela majątku Otwock Wielki. W swojej posiadłości nad Świdrem artysta wybudował według własnych projektów oprócz swej willi również kilkanaście domów na wynajem, nadając im specyficzny styl, dla którego określenia przyjęła się później nazwa świdermajer, wymyślona już w XX wieku przez Konstantego Ildefonsa GałczyńskiegoŚwidermajer. (forma pośrednia pomiędzy stylem mazowieckim i szwajcarskich schronisk alpejskich). Andriolli był prekursorem działalności letniskowej i wypoczynkowej na terenie dzisiejszego Józefowa, Świdra i Otwocka, czym istotnie przyczynił się do rozwoju tych miejscowości. Po przeprowadzce nad Świder Andriolli sprzedał w 1882 majątek Stasinów.
W marcu 1883 artysta wyjechał razem z żoną do Paryża, gdzie zamieszkali u Władysława Mickiewicza – najstarszego syna Adama Mickiewicza. Do 1886 pracował jako ilustrator przede wszystkim dla wydawców Firmin-Didot i Hachette. Jego małżeństwo z Natalią, na które mocno wpłynęła śmierć małoletniej córki, zakończyło się ostatecznie w 1887. Para rozwiodła się z orzeczeniem winy po jego stronie. Andriolli żył i pracował w różnych krajach, współpracował i przyjaźnił się z wieloma polskimi pisarzami, publicystami i osobami powszechnie znanymiListy Andriollego do Władysława Bełzy (podpisane: Andriolli, Andriollego, Elwiro Andriolli, Michał), rękopis w Bibliotece Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, sygn. 6197/I. [Listy Michała E. Andriollego do Władysława Bełzy z lat 1881–1891. Sztuk 16].. Od 1871 jego losy były związane z Warszawą, a także z obszarami południowo-wschodniego Mazowsza, do których należą dzisiejsze miejscowości: Mińsk Mazowiecki, Kałuszyn, Karczew, Otwock i Józefów, oraz odleglejszy Nałęczów, gdzie twórca zmarł i został pochowanyHenryk Piątkowski, Henryk Dobrzycki: Andriolli: w sztuce i życiu społecznem. Józefów 2011 [repr., oryg.: Warszawa: nakł. Henryka Dobrzyckiego, 1904].Robert Lewandowski: Brzegi Andriollego. Józefów 2010.Robert Lewandowski: Kronenberg, Andriolli i wilegiatura, czyli podwarszawskie letniska linii otwockiej. Józefów 2011.Robert Lewandowski: Twórcy stylu świdermajer. Józefów 2012..
Twórczość artystyczna thumb|Okładka powieści Maria Antoniego Malczewskiego (1876) autorstwa Michała Andriollego Andriolli specjalizował się w malarstwie oraz grafice. Posługiwał się głównie ołówkiem, tuszem oraz gwaszem. Współpracował m.in. z polskimi czasopismami ilustrowanymi: „Tygodnik Illustrowany”, „Kłosy”, „Tygodnik Powszechny”, „Biesiada Literacka”, „Wieniec”, dla których wykonał wiele ilustracji przedstawiających obiekty zbudowane na ziemiach Rzeczypospolitej (znajdujących się na obecnych terytoriach Polski, Litwy, Ukrainy i Białorusi) – wielu już dziś nieistniejących.
Był wziętym ilustratorem książkowym, który współpracował z warszawskimi, paryskimi i londyńskimi wydawcami. Spośród najbardziej znanych utworów literatury polskiej i obcej ilustrowanych przez Andriollego, należy wymienić takie jak: Stara baśń J.I. Kraszewskiego, Lilla Weneda J. Słowackiego, Meir Ezofowicz E. Orzeszkowej, Urodzony Jan Dęboróg W. Syrokomli, Pamiętniki kwestarza I. Chodźki, Marya A. Malczewskiego oraz Ostatni z Mohikanów J.F. Coopera, Legenda wieków W. Hugo czy Romeo i Julia W. Szekspira. Artysta intensywnie pracował nad obrazami do dzieł Adama Mickiewicza, będąc autorem m.in. najbardziej znanych i dotąd najpopularniejszych ilustracji do Pana Tadeusza.
Osobną część twórczości Andriollego stanowi malarstwo olejne, w szczególności malarstwo religijne. Andriolli wykonał obrazy dla świątyń prawosławnych w Wiatce (Kirów, Rosja) i dla kościołów katolickich w Karczewie, Kownie, Nowogrodzie i KałuszynieJanina Wiercińska (opr.), Władysława Jaworska (red.): Andriolli – świadek swoich czasów. Listy i wspomnienia. Źródła do Dziejów Sztuki Polskiej, t. 16, Wrocław 1976.Biuletyny. oraz w okolicy OtwockaAnna Lewicka-Morawska, Marek Machowski, Maria Anna Rudzka: Słownik malarzy polskich. T. 1: Od średniowiecza do modernizmu. Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 1998, s. 9..
Jego cykle ilustracyjne wprawdzie formalnie pokrewne były podobnej twórczości Gustawa Doré, lecz silnie osadzone w polskiej tradycji i obyczajowości, reprezentatywne dla rodzimej kultury szlacheckiej. Fantazyjne i o brawurowym rysunku, dokumentowały również codzienność życia Warszawy (dla czasopism Andriolli pisywał ilustrowane korespondencje). Jednakże wskutek uporczywego pozostawania w tej samej konwencji i maniery powielania kompozycji wcześniejszych, artysta w ostatnim dziesięcioleciu stopniowo tracił popularność w kraju.
Prace swe wystawiał na Salonach paryskich, w petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych i w warszawskiej „Zachęcie”, jak również na licznych ekspozycjach indywidualnych.
Spuścizna Grafika i malarstwoGabriela Socha: Andriolli i rozwój drzeworytu w Polsce. Wrocław 1988.. Architektura świdermajer, styl nadświdrzański (świdermajer), wilegiatura linii otwockiejŚwidermajer Team https://www.facebook.com/swidermajerteam/.Zob. wystawa pt. Miasteczko w stylu świdermajer. Dziedzictwo Andriollego, https://archive.ph/143E0..
Ilustracje w wydaniach utworówPor. Robert Lewandowski: Brzegi Andriollego. Józefów 2010, s. 38–40. thumb|Dyngus thumb|Pan Tadeusz thumb|Konrad Wallenrod thumb|Konrad Wallenrod – cz. IV, Powrót Litwinów thumb|Ostatni Mohikanin thumb|Powódź na Wiśle w 1813 thumb|Śmierć Ludwika Narbutta w Dubiczach (litografia,1864–1865) Władysław Bełza Kobieta w poezji polskiej, 1885 Antologia polska, 1887 Ignacy Chodźko Pamiętniki kwestarza, 1881 James Fenimore Cooper Le Dernier des Mohicans, 1884 L’Espion, 1884 Les Pionniers, 1885 La Prairie, 1885 Deotyma (Jadwiga Łuszczewska) Branki w jasyrze, 1889 Eryk Jachowicz Ilustrowany przewodnik po Warszawie, 1893 Józef Ignacy Kraszewski Stara baśń, 1879 Witolorauda, 1879 Dwa światy, 1881 Powieść bez tytułu, 1881 Chata za wsią, 1881 Kunigas, 1882 Bajeczki, 1882 Antoni Malczewski Marya, 1876 Adam Mickiewicz Pan Tadeusz, 1882 Konrad Wallenrod, 1883 Ballady i romanse, sonety, sonety krymskie i pomniejsze poezje, 1891 Pani Twardowska Lilie Czaty Ludwik Niemojowski Obrazki Syberii, 1875 Eliza Orzeszkowa Meir Ezofowicz, 1879 Niziny, 1885 Dziurdziowie Adam Pług Bakałarze, 1875 Duch i krew, 1875 Sroczka, 1875 Trzy legendy z dawnych lat, 1889 Henryk Rzewuski Les récits d’un vieux gentilhomme polonais, 1865 Votum, 1875 Pamiątki starego szlachcica litewskiego, 1884 William Szekspir Romeo et Juliette, 1886 Juliusz Słowacki Lilla Weneda, 1883 Balladyna W Szwajcarii Władysław Syrokomla Święty Franciszek z Asyżu, 1857 Urodzony Jan Dęboróg, 1880 Kazimierz Władysław Wóycicki Klechdy. Starożytne podania i powieści ludowe, 1876
Czasopisma publikujące ilustracje Andriollego Czasopisma w języku polskim Tygodnik Ilustrowany Kłosy Tygodnik Powszechny Biesiada Literacka Wieniec Czasopisma w języku francuskim La Chasse illustrée Le Monde illustré Le Figaro illustré Czasopisma w języku włoskim L’Illustrazione Italiana Czasopisma w języku angielskim The Graphic
Malarstwo GwaszWalka powstańcza (Scena z powstania 1863 roku), 1889, Muzeum Narodowe w Krakowiehttp://www.andriollowka.pl/archiwum/gazeta/andriolowka_99.pdf. Skąd Litwini wracali?..., 1892, Muzeum Narodowe w Warszawie.