mały Smugowatość ziemniaka () – wirusowa choroba ziemniaka wywoływana przez wirusa Y ziemniaka (Potato virus Y, PVY).
Występowanie i szkodliwość Smugowatość należy do najważniejszych chorób wirusowych ziemniaka. Wywołujący ją wirus PVY infekuje wiele gatunków roślin, wśród roślin uprawnych o znaczeniu ekonomicznym są to: ziemniak (Solanum tuberosum), tytoń (Nicotiana tabacum), pomidor (Solanum lycopersicum) i papryka (Capsicum spp.). Poziom uszkodzeń upraw zależy od szczepu PVY infekującego rośliny, ładunku wirusowego, czasu, w którym następuje infekcja, a także tolerancji gospodarza na wirusa. Odporność na infekcję PVY u gospodarzy jest w wielu przypadkach niska. Infekcja pola ziemniaków przez PVY może ostatecznie skutkować 10–100% utratą plonów.
Objawy Jeżeli zainfekowany został pęd nadziemny, pierwszym objawem choroby jest mozaika na liściach mająca postać nekrotycznych plamek i pierścieni. Brunatne smugi pojawiają się również na ogonkach liściowych i łodygach. Jeżeli roślina wyrosła z zainfekowanej bulwy, objawy są podobne, ale silniejsze, ponadto na liściach takich roślin pojawia się kędzierzowatość, z czasem stają się kruche i usychają, ale przez długi czas pozostają na łodygach zwisając z nich. Objawy takie obserwuje się głównie na dolnych liściach. Porażone rośliny rosną słabo i tworzą mniej bulw, są one też mniejsze. Jeżeli do rozmnażania używa się bulwy porażone przez smugowatość, to z każdym rokiem rosnie nasilenie choroby. Po kilku latach uprawy roślina w ogóle przestaje wytwarzać bulwy.
Wirus powoduje także drobnienie bulw ziemniaka, przenoszony jest mechanicznie z bulwami oraz przez mszyce.
Epidemiologia Źródłami infekcji pierwotnej najczęściej są rośliny wyrosłe z zainfekowanych wirusem bulw. Mogą to być bulwy użyte jako sadzeniaki, lub pozostałe po wykopkach w ziemi. Czasami infekcja może nastąpić od zainfekowanych chwastów rosnących w pobliżu plantacji ziemniaków. Wirusy z nich przenoszone są na kłujkach przez mszyce. Badania wykazały, że nie są one w stanie przenieść wirusa na odległość większą niż 800 m. Wirus może też być przenoszony przez maszyny i ręce ludzi, ale ta droga jego rozprzestrzenienia się nie odgrywa większej roli. Nasilenie choroby zależy głównie od warunków wpływających na rozwój populacji mszyc. Związane to jest z pogodą; największe nasilenie choroby następuje w ciepłe lata oraz w rejonach o cieplejszym klimacie. Silne wiatry oraz częste i ulewne opady ograniczają epidemię.
Wirus z liści poprzez łyko w łodygach stopniowo przemieszcza się w dół rośliny i infekuje bulwy. Jeśli infekcja nastąpi w sezonie wegetacyjnym późno, nać ziemniaków zaschnie, zanim wirus zdąży się przemieścić do bulw.
Ochrona Najważniejsze jest używanie do sadzenia tylko bulw wolnych od wirusa, wyprodukowanych w specjalistycznych gospodarstwach i mających atesty Do uprawy należy wybierać odmiany o dużej odporności na smugowatość. Dane o tym są publikowane i aktualizowane przez Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin. Jest 9-stopniowa skala odporności na tę chorobę, są odmiany o odporności 5-7, a nawet 8 i 9. Odmiany jadalne są z reguły mniej odporne, niż odmiany skrobiowe W sezonie wegetacyjnym należy zwalczać mszyce przenoszące wirusa. Dane o terminach opryskiwań na mszyce są publikowane w terminarzach ochrony roślin Zaleca się możliwie wczesne sadzenie, a nawet sadzenie bulw podkiełowanych, by rośliny zdążyły jak najlepiej rozwinąć się przed okresem masowego pojawu mszyc Zaleca się przy użyciu środków chemicznych wcześniejsze niszczenie naci pod koniec sezonu wegetacyjnego, by zapobiec przedostawaniu się wirusa do bulw.
Przypisy
Kategoria:Wirusowe choroby roślin Kategoria:Choroby ziemniaków