Ilija Trifunović-Birčanin (cyr. Илија Трифуновић-Бирчанин; ur. w 1887 r. w Topoli, zm. 3 lutego 1943 w Splicie) – serbski wojewoda, kolaborant, komendant oddziałów czetnickich podczas II wojny światowej, odpowiedzialny za eksterminację ludności katolickiej i muzułmańskiej.
Brał udział w wojnach bałkańskich i I wojnie światowej z tytułem wojewody. W latach 1929–1932 stał na czele Stowarzyszenia Serbskich Czetników Petara Mrkonjicia „Za króla i ojczyznę”, a od 1932 r. – wielkoserbskiej organizacji Serbska Obrona Narodowa (Srpska Narodna Odbrana). W 1934 roku założył i przewodniczył Stowarzyszeniu Byłych Czetników. Uczestniczył w puczu wojskowym przeciwko regentowi Pawłowi 27 marca 1941.
Po klęsce Jugosławii i zajęciu jej ziem przez wojska osi w kwietniu udał się jesienią do Splitu, gdzie zaczął organizować oddziały czetnickie na obszar Dalmacji, zachodniej Bośni i południowej Hercegowiny. 20 października 1941 podpisał umowę z włoskimi okupantami. Lider czetników Draža Mihailović był świadomy kolaboracji Trifunović-Birčanina i ją akceptowałRamet, Sabrina P. (2006). The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918–2005. Bloomington: Indiana University Press. . s. 148.. Na początku 1942 r. współtworzył Czetnicką Dywizję Dinarską. We wrześniu Mihailović mianował go komendantem zachodniobośniackich, dalmatyńskich i hercegowińskich oddziałów czetnickich. Kolaborował z Włochami, uzyskując od nich pomoc w postaci wyposażenia, prowiantu i uzbrojenia. Jako lider partyzantki uważał, że jego celem jest „ustanowienie narodowego państwa serbskiego”, w którym „będą żyć wyłącznie prawosławni”Hoare, Marko Attila (2006). Genocide and Resistance in Hitler’s Bosnia: The Partisans and the Chetniks. Oxford: Oxford University Press. , s. 291.. W styczniu włoski generał Lorenzo Dalmazzo spotkał się z czetnikami, w celu namówienia ich do wspólnej operacji przeciwko partyzantom.
Walczył z komunistyczną partyzantką Josipa Broz Tity. W dniu 23 czerwca 1942 Włosi wspomagani przez Trifunović-Birčanina utworzyli kolaboracyjne jednostki Antykomunistycznej Milicji Ochotniczej, której celem było „unicestwienie komunizmu” i zwiększenie wpływów włoskich w regionieRodogno, Davide (2006). Fascism’s European Empire: Italian Occupation during the Second World War. Cambridge: Cambridge University Press. , s. 307–308.. Na początku października wziął udział w rozpoczętej przez Włochów operacji Alfa. 3–5 tys. czetników wzięło udział w operacji, w której – według niepełnych danych – wymordowano 543 katolickich i muzułmańskich cywilów, którzy mieli być nieprzychylni czetnikom. Czystkom etnicznym przeprowadzanym przez czetników sprzeciwił się włoski generał Mario Roatta, który zagroził, że dalsze eksterminacje spowodują wstrzymanie włoskiej pomocy dla czetnikówRamet, Sabrina P. (2006). The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918–2005. Bloomington: Indiana University Press. . s. 146.. Zmarł z przyczyn naturalnych 10 lutego 1943 w Splicie. Pośmiertnie został odznaczony przez płk. D. Mihailovicia i jugosłowiański rząd emigracyjny wysokim medalem wojskowym.
Przypisy
Bibliografia Jozo Tomasevich, The Chetniks: War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945, 1975
Kategoria:Czetnicy Kategoria:Serbscy kolaboranci III Rzeszy Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Królestwo Serbii) Kategoria:Urodzeni w 1887 Kategoria:Zmarli w 1943