American Basketball Association (Amerykańskie Stowarzyszenie Koszykówki) – amerykańska profesjonalna liga koszykówki męskiej, istniejąca w latach 1967–1976, została rozwiązana w czerwcu 1976.
W 1976 do NBA dołączyły 4 najsilniejsze i najstabilniejsze finansowo kluby: New York Nets, Denver Nuggets, Indiana Pacers i San Antonio Spurs. Reszta drużyn została rozwiązana. Czołowi zawodnicy z rozwiązanych zespołów ABA zasilili kluby NBA poprzez tzw. dispersal draft, który odbył się w sierpniu 1976 i składał się z dwóch rund. Z numerem pierwszym został wybrany późniejszy członek Koszykarskiej Galerii Sław – Artis Gilmore.
Pierwszym komisarzem ligi (1967–1969) został słynny niegdyś gracz George Mikan, a w meczu inaugurującym rozgrywki (13 października 1967) Oakland Oaks pokonali Anaheim Amigos 134-129.
Aby zwiększyć atrakcyjność, mecze rozgrywano charakterystyczną niebiesko-biało-czerwoną piłką, nawiązująca do barw flagi Stanów Zjednoczonych. ABA wprowadziła także konkurs wsadów, skopiowany później przez NBA.
W ABA obowiązywały nieco inne przepisy niż w NBA, np. 30 sekundowy czas na rozegranie akcji (24 sekundy w NBA) czy rzut za trzy punkty, który w NBA wprowadzono dopiero w 1979.
Spośród 12 drużyn, jakie brały udział w rozgrywkach ABA, siedem rozegrało pełne 9 sezonów.
O poziomie ABA świadczy fakt, że 10 z 24 zawodników biorących udział w meczu gwiazd NBA w 1977, pochodziło z tej ligi, a Julius Erving został MVP zawodów. 16. byłych zawodników ligi zostało zaliczonych do Koszykarskiej Galerii Sław im. Jamesa Naismitha (stan na styczeń 2019).
W bezpośrednich starciach drużyn NBA oraz ABA, lepsza okazała się właśnie ABA, co potwierdza bilans wygranych spotkań 79-76.
thumb|upright|Komisarz ligi Dave DeBusschere oraz trzykrotny MVP ligi Julius Erving z New York Nets (1975). Dziś istnieje liga o tej samej nazwie, niemająca jednak bezpośredniego związku z ABA, istniejącą w latach 1967–1976.
Komisarze ABA George Mikan 1967–1969 James Carson Gardner 1969 Jack Dolph 1969–1972 Bob Carlson 1972–1973 Mike Storen 1973–1974 Tedd Munchak 1974–1975 Dave DeBusschere 1975–1976
Drużyny ABA W trwających dziewięć sezonów rozgrywkach ABA wzięło udział 12 klubów, często zmieniając siedziby i nazwy. Indiana Pacers, New York Nets, San Antonio Spurs i Denver Nuggets kontynuowały grę w NBA (od sezonu 1976–77), podczas gdy reszta ekip przestała istnieć. Zespół Sezony Pierwszy Ostatni Tytuły mistrzowskie Indiana Pacers 9 1967–68 1975–76 3(1970, 1972, 1973) New Jersey AmericansNew York Nets 9 1967–68 1975–76 2(1974, 1976) Pittsburgh PipersMinnesota PipersPittsburgh Condors 5 1967–68 1971–72 1(1968) Oakland OaksWashington CapsVirginia Squires 9 1967–68 1975–76 1(1969) Anaheim AmigosLos Angeles StarsUtah Stars 9 1967–68 1975–761 1(1971) Kentucky Colonels 9 1967–68 1975–76 1(1975) Dallas ChapparalsTexas ChaparralsSan Antonio Spurs 9 1967–68 1975–76 0 Houston MavericksCarolina CougarsSpirits of St. Louis 9 1967–68 1975–76 0 Denver RocketsDenver Nuggets 9 1967–68 1975–76 0 New Orleans BuccaneersMemphis ProsMemphis TamsMemphis Sounds 8 1967–68 1974–75 0 Minnesota MuskiesMiami FloridiansFloridians 5 1967–68 1971–72 0 San Diego ConquistadorsSan Diego Sails 4 1972–73 1975–762 0 1zespół wycofany w trakcie sezonu 1975–76 (po 16 meczach) 2zespół wycofany w trakcie sezonu 1975–76 (po 11 meczach)
Mistrzowie ABA thumb|upright|Freddie Lewis – MVP finałów ABA z 1972 roku. Rok Mistrz Wynik Finalista MVP Finałów 1968 Pittsburgh Pipers 4–3 New Orleans Buccaneers Connie Hawkins, Pipers 1969 Oakland Oaks 4–1 Indiana Pacers Warren Armstrong, Oaks 1970 Indiana Pacers 4–2 Los Angeles Stars Roger Brown, Pacers 1971 Utah Stars 4–3 Kentucky Colonels Zelmo Beaty, Stars 1972 Indiana Pacers 4–2 New York Nets Freddie Lewis, Pacers 1973 Indiana Pacers 4–3 Kentucky Colonels George McGinnis, Pacers 1974 New York Nets 4–1 Utah Stars Julius Erving, Nets 1975 Kentucky Colonels 4–1 Indiana Pacers Artis Gilmore, Colonels 1976 New York Nets 4–2 Denver Nuggets Julius Erving, Nets
Mistrzowskie składy pogrubienie – oznacza MVP finałów Pittsburgh Pipers mistrzowie ABA 1967–68 10 Chico Vaughn 12 Art Heyman 13 Craig Dill 14 Arvesta Kelly 20 Jim Jarvis 22 Steve Vacendak 24 Leroy Wright 30 Willie Porter 32 Trooper Washington 40 Tom Kerwin 42 Connie Hawkins 44 Charlie Williams 50 Rich Parks Trener: Vince Cazzetta
Oakland Oaks mistrzowie ABA 1968–69 11 Larry Brown 12 Henry Logan 14 Russ Critchfield 24 Rick Barry 30 Gary Bradds 31 Warren Jabali 32 John Clawson 33 Ira Harge 34 Doug Moe 40 Mel Peterson 42 Jim Eakins Trener: Alex Hannum
Indiana Pacers mistrzowie ABA 1969–70 11 Bill Keller 12 John Barnhill 14 Freddie Lewis 24 Bob Netolicky 32 Jay Miller 33 Ollie Darden 34 Mel Daniels 35 Roger Brown 43 Art Becker 44 Tom Thacker Trener: Bobby Leonard
Utah Stars mistrzowie ABA 1970–71 10 Mervin Jackson 11 Dick Nemelka 12 Mike Butler 14 Roderick McDonald 21 Red Robbins 24 Ron Boone 31 Zelmo Beaty 33 George Stone 40 Glen Combs 42 Willie Wise 54 Sam Smith Trener: Bill Sharman
Indiana Pacers mistrzowie ABA 1971–72 10 Rick Mount 11 Bill Keller 14 Freddie Lewis 20 Darnell Hillman 24 Bob Netolicky 30 George McGinnis 34 Mel Daniels 35 Roger Brown Trener: Bobby Leonard
Indiana Pacers mistrzowie ABA 1972–73 10 Don Buse 11 Bill Keller 13 Donnie Freeman 14 Freddie Lewis 20 Darnell Hillman 22 Bob Arnzen 23 Gus Johnson 24 Bill Newton 30 George McGinnis 34 Mel Daniels 35 Roger Brown Trener: Bobby Leonard
New York Nets mistrzowie ABA 1973–74 4 Wendell Ladner 5 Billy Paultz 12 Mike Gale 14 Brian Taylor 15 Billy Schaeffer 23 John Williamson 25 Bill Melchionni 32 Julius Erving 35 Larry Kenon 40 Willie Sojourner 44 Jim O’Brien Trener: Kevin Loughery
Kentucky Colonels mistrzowie ABA 1974–75 10 Louie Dampier 14 Bird Averitt 22 Wil Jones 23 Gene Littles 24 Ted McClain 25 Jim Bradley 31 Marv Roberts 42 Ron Thomas 44 Dan Issel 53 Artis Gilmore Trener: Hubie Brown Asystent trenera: Stan Albeck
New York Nets mistrzowie ABA 1975–76 11 George Bucci 12 Chuck Terry 14 Brian Taylor 21 Tim Bassett 22 Jim Eakins 23 John Williamson 24 Ted McClain 25 Bill Melchionni 30 Al Skinner 32 Julius Erving 33 Rich Jones 35 Kim Hughes Trener: Kevin Loughery
Nagrody ABA thumb|upright|Julius Erving (Nets) odbierający jedną z nagród ABA. Rok MVP Sezonu Debiutant Roku Trener Roku Menedżer Roku 1968 Connie Hawkins, Pipers Mel Daniels, Muskies Vince Cazzetta, Pipers – 1969 Mel Daniels, Pacers Warren Armstrong, Oaks Alex Hannum, Oaks – 1970 Spencer Haywood, Rockets Spencer Haywood, Rockets Bill Sharman, StarsJoe Belmont, Rockets – 1971 Mel Daniels, Pacers Charlie Scott, Squires,Dan Issel, Colonels Al Bianchi, Squires – 1972 Artis Gilmore, Colonels Artis Gilmore, Colonels Tom Nissalke, Chaparrals – 1973 Billy Cunningham, Cougars Brian Taylor, Nets Larry Brown, Cougars Carl Scheer, Cougars 1974 Julius Erving, Nets Swen Nater, Spurs Babe McCarthy, ColonelsJoe Mullaney, Stars Jack Ankerson, Spurs 1975 Julius Erving, NetsGeorge McGinnis, Pacers Marvin Barnes, Spirits Larry Brown, Nuggets Carl Scheer, Nuggets 1976 Julius Erving, Nets David Thompson, Denver Nuggets Larry Brown, Nuggets Carl Scheer, Nuggets
All-ABA Teams thumb|upright|Connie Hawkins z nagrodą MVP ABA 1968. thumb|upright|Julius Erving w barwach New York Nets, podczas wykonywania wsadu (1974) – trzykrotny MVP sezonu. thumb|upright|Zelmo Beaty z Utah Stars – MVP finałów ABA z 1971 roku. Sezon Pierwszy skład Drugi skład1967–68 Connie Hawkins (Pipers)Doug Moe (Buccaneers)Mel Daniels (Muskies)Larry Jones (Rockets)Charles Williams (Pipers) Roger Brown (Pacers)Cincy Powell (Chaparrals)John Beasley (Chaparrals)Larry Brown (Buccaneers)Louie Dampier (Colonels)1968–69 Connie Hawkins (Pipers)Rick Barry (Oaks)Mel Daniels (Pacers)Jimmy Jones (Buccaneers)Larry Jones (Rockets) John Beasley (Chaparrals)Louie Dampier (Colonels)Red Robbins (Buccaneers)Donnie Freeman (Floridians)Doug Moe (Oaks)1969–70 Rick Barry (Caps)Spencer Haywood (Rockets)Mel Daniels (Pacers)Larry Jones (Rockets)Bob Verga (Cougars) Roger Brown (Pacers)Red Robbins (Buccaneers)Donnie Freeman (Floridians)Louie Dampier (Colonels)Bob Netolicky (Pacers)1970–71 Roger Brown (Pacers)Rick Barry (Nets)Mel Daniels (Pacers)Mack Calvin (Floridians)Charlie Scott (Squires) Dan Issel^ (Colonels)Donnie Freeman (Chaparrals)Zelmo Beaty^ (Stars)Joe Caldwell, CougarsJohn Brisker (Condors)Larry Cannon (Rockets)1971–72 Dan Issel (Colonels)Rick Barry (Nets)Artis Gilmore (Colonels)Donnie Freeman (Chaparrals)Bill Melchionni (Nets) Zelmo Beaty (Stars)Charlie Scott (Squires)Julius Erving (Squires)Ralph Simpson (Rockets)Willie Wise (Stars)1972–73 Billy Cunningham (Cougars)Julius Erving (Squires)Artis Gilmore (Colonels)Jimmy Jones (Stars)Warren Jabali (Rockets) George McGinnis (Pacers)Dan Issel (Colonels)Mel Daniels* (Pacers)Ralph Simpson (Rockets)Mack Calvin (Cougars)1973–74 Julius Erving (Nets)George McGinnis (Pacers)Artis Gilmore (Colonels)Mack Calvin (Cougars)Jimmy Jones (Stars) Dan Issel (Colonels)Willie Wise (Stars)Louie Dampier (Colonels)Ron Boone (Stars)Swen Nater (Spurs)1974–75 Julius Erving (Nets)George McGinnis (Pacers)Artis Gilmore (Colonels)Ron Boone (Stars)Mack Calvin (Nuggets) Swen Nater (Spurs)Marvin Barnes (Spirits)George Gervin (Spurs)Brian Taylor (Nets)James Silas (Spurs)1975–76 Julius Erving (Nets)Artis Gilmore (Colonels)James Silas (Spurs)Ralph Simpson (Nuggets)Billy Knight (Pacers) David Thompson (Nuggets)Bobby Jones (Nuggets)Dan Issel (Nuggets)George Gervin (Spurs)Don Buse (Pacers)
pogrubienie – MVP sezonu ^ – ex-aequo
All-ABA Rookie Teams Sezon Skład Najlepszych Debiutantów Sezonu 1967–68 Louie Dampier (Colonels), Mel Daniels (Muskies), Jimmy Jones (Buccaneers), Bob Netolicky (Pacers), Trooper Washington (Pipers) 1968–69 Ron Boone (Chaparrals), Warren Armstrong (Oaks), Larry Miller (Stars), Gene Moore (Colonels), Walter Piatkowski (Rockets) 1969–70 Mike Barrett (Caps), John Brisker (Pipers), Mack Calvin (Stars), Spencer Haywood (Rockets), Willie Wise (Stars) 1970–71 Joe Hamilton (Chaparrals), Dan Issel (Colonels), Wendell Ladner (Pros), Samuel Robinson (Floridians), Charlie Scott* (Squires) 1971–72 Julius Erving (Squires), Artis Gilmore (Colonels), George McGinnis (Pacers), Johnny Neumann (Pros), John Roche (Nets) 1972–73 Jim Chones (Nets), George Gervin (Squires), James Silas (Chaparrals), Brian Taylor (Nets), Dennis Wuycik (Cougars) 1973–74 Mike Green (Rockets), Larry Kenon (Nets), Bo Lamar (San Diego Conquistadors), Swen Nater (Squires/Spurs), John Williamson (Nets) 1974–75 Marvin Barnes (Spirits), Gus Gerard (Spirits), Bobby Jones (Nuggets), Billy Knight (Pacers), Moses Malone (Stars) 1975–76 Luther Burden (Squires), M.L. Carr (Spirits), Kim Hughes (Nets), Mark Olberding (Sails/Spurs), David Thompson (Nuggets)
pogrubienie – Debiutant Roku
All-ABA Defensive Teams thumb|upright|Dwóch członków składów najlepszych defensywnych zawodników ligi – Julius Erving (Nets – po lewej) i Willie Wise (Stars) w 1973 roku. Sezon Skład Najlepszych Defensorów Sezonu 1972–73 Joe Caldwell (Cougars), Mike Gale (Colonels), Artis Gilmore (Colonels), Julius Keye (Rockets), Fatty Taylor (Squires), Willie Wise (Stars) 1973–74 Mike Gale (Colonels/Nets), Artis Gilmore (Colonels), Julius Keye (Rockets), Fatty Taylor (Squires), Willie Wise (Stars), Ted McClain (Cougars) 1974–75 Don Buse (Pacers), Artis Gilmore (Colonels), Bobby Jones (Nuggets), Wil Jones (Colonels), Brian Taylor (Nets) 1975–76 Don Buse (Pacers), Artis Gilmore (Colonels), Bobby Jones (Nuggets), Julius Erving (Nets), Brian Taylor (Nets)
ABA All-Star Games