Muzeum Kolejnictwa na Śląsku

Muzeum Kolejnictwa na Śląsku – prywatne muzeum w Jaworzynie Śląskiej w województwie dolnośląskim. Głównym celem statutowym placówki jest ochrona i promocja dziedzictwa kultury technicznej na terenie Śląska oraz działalność dydaktyczna i naukowa. Cele realizowane są przede wszystkim przez ochronę posiadanego zbioru, opracowywanie ekspertyz i dokumentacji, a także konserwację oraz rewitalizację historycznych obiektów przemysłowych.

Muzeum mieści się na terenie zespołu historycznej 19-stanowiskowej hali parowozowni wachlarzowej w Jaworzynie Śląskiej. Budynek parowozowni wachlarzowej wybudowano w latach 1906 - 1907.

Historia Kolekcja eksponatów znajdujących się w Muzeum tworzona była od 1992 roku początkowo przez PKP przy współpracy z Klubem Sympatyków Kolei z Wrocławia.

Brak środków na ich utrzymanie spowodował, że od 2002 roku obiekt zaczął popadać w ruinę, a zabytki kolejnictwa były systematycznie rozkradane.

Muzeum Kolejnictwa na Śląsku rozpoczęło swoją działalność w 2004. Po ponad rocznych staraniach zmierzających do ratowania kolekcji parowozów i lokomotyw zgromadzonych w Jaworzynie Śląskiej, Muzeum wydzierżawiło teren wraz z eksponatami od Gminy Jaworzyna Śląska. Od 2005 roku Muzeum prowadzi swoją działalność pod nadzorem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W 2016 r. Muzeum stało się Oddziałem Fundacji Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska. Zbiór eksponatów przejęty od PKP składał się z 34 lokomotyw, 41 wagonów i 8 maszyn warsztatowych. Obecnie na 3 km torów wystawiono 150 zabytkowych pojazdów kolejowych: lokomotyw parowych, spalinowych i elektrycznych, wagonów różnego rodzaju i pojazdów specjalistycznych ilustrujących historię techniki kolejowej w XIX i XX wieku.

Muzeum dysponuje największą kolekcją taboru kolejowego w Polsce, jej podstawę stanowi zbiór 40 lokomotyw parowych produkcji niemieckiej, polskiej, amerykańskiej oraz angielskiej oraz przeszło 60 wagonów kolejowych różnego typu i przeznaczenia a także szynowe pojazdy specjalistyczne, m.in. unikatowe drezyny kolejowe Warszawa M20, najstarszą czynną lokomotywę spalinową w Polsce, Deutz OMZ 122 R z 1940 r. czy polskie lokomotywy 409Da-1 czy 410D-51.

Muzeum wyremontowało część zabytkowego taboru do stanu umożliwiającego przewóz turystów. Tabor ten podlega stałemu dozorowi technicznemu, posiada dokumenty i badania wymagane w realizacji przejazdów po publicznych liniach kolejowych na terenie Polski.

W Muzeum Kolejnictwa na Śląsku prowadzony jest historyczny warsztat kolejowy zapewniający bieżącą konserwację muzealnego taboru. Może przeprowadzać bieżące naprawy i przeglądy eksploatacyjne pojazdów trakcyjnych z wykorzystaniem historycznego zaplecza warsztatowego, wśród którego na szczególną uwagę zasługuje zapadnia kolejowa. Działalność Muzeum Kolejnictwa na Śląsku od 20 lat jest wspierana przez wolontariuszy. Muzeum aktywizuje lokalną społeczność i dawnych pracowników jaworzyńskiej lokomotywowni, poprzez akcję „kolej łączy pokolenia” zajmuje się edukacją młodych.

Ekspozycje Podstawę kolekcji Muzeum stanowi zabytkowy tabor kolejowy normalnotorowy z lat 1890 do 1972. Zbiór tworzy 50 lokomotyw trakcji parowej, spalinowej i elektrycznej, a także 100 wagonów oraz kolejowych pojazdów specjalistycznych np. drezyn WM-10. Zabytkowy tabor kolejowy prezentowany jest na terenie bocznicy kolejowej Muzeum, w tym na wachlarzu parowozowni. W kolekcji znajdują się również sprawne pojazdy szynowe czechosłowacki autobus szynowy serii z 1955 roku, najstarsza czynna lokomotywa spalinowa w Polsce, lokomotywa spalinowa Ls40 4606.

Ekspozycje stałe Muzeum Kolejnictwa na Śląsku prezentują historię kolei i techniki kolejowej od XIX wieku do okresu PRL. W częściowo chronologicznym układzie wyodrębniono 7 tematycznych przestrzeni ekspozycyjnych: Naczelnik 1930 (historia kolei w Jaworzynie Śląskiej 1843–1945), Naczelnik 1977 (historia kolei w Jaworzynie 1945–1990), pracownia ODRA (prezentująca jedyną pozostałą na Dolnym Śląsku elektroniczną maszynę cyfrową, czyli komputer mainframe ODRA 1305), Kolejowa Kasa, Kolejowa Medycyna Pracy, Kolejowa Drukarnia oraz zabytkowa makieta kolejowa H0.

Intencją Muzeum było opowiedzenie historii kolei, jednego z najważniejszych wynalazków w dziejach naszej cywilizacji, w oparciu o lokalny, dobrze udokumentowany kontekst w zrekonstruowanych wnętrzach stanowiących autentyczne i atrakcyjne tło dla głównej narracji.

Zawartość ekspozycji stanowią w dużej mierze nieprezentowane wcześniej artefakty ze zbiorów Muzeum Kolejnictwa na Śląsku i pozostałych oddziałów Fundacji Ochrony Dziedzictwa Przemysłowego Śląska. Dużej liczbie różnorodnych rodzajowo zabytków towarzyszy bogaty materiał ilustracyjny — tekstowy, mapowy oraz ikonograficzny.

Galeria

Wybrane eksponaty parowóz TKh2-12 firmy Union Giesserei z 1890 parowóz TKi3-23 firmy Hohenzollern z 1903 parowóz Ok1-325 firmy Henschel und Sohn Kassel z 1921 parowóz TKt48-18 1951 r. Jedyny sprawny parowóz w kolekcji Muzeum Kolejnictwa na Śląsku

Ważniejsze wydarzenia Od 2011 roku na terenie Muzeum Przemysłu i Kolejnictwa na Śląsku organizowana jest Gala Parowozów, Międzynarodowe Zloty Zabytkowych Parowozów. Rokrocznie Jaworzynę Śląską odwiedzają parowozy z Niemiec, Czech i Polski. W 2014 odbyła się 4. edycja, w której udział wzięły parowozy z Polski i Czech.

Wiosną 2014 roku, po przeprowadzeniu remontów i modernizacji zabytkowej infrastruktury kolejowej, w ramach projektu współfinansowanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego uruchomiono na terenie bocznicy kolejowej Muzeum tzw. Trasę Parowozową. Dzięki temu zwiedzający uzyskali możliwość przejazdu zabytkowym taborem kolejowym (prowadzonym przez parowóz TKt48-18 bądź przez wagon motorowy konstrukcji czeskiej), połączonego z prezentacją najważniejszych obiektów technicznych, kluczowych dla funkcjonowania dawnej parowozowni. Na trasie zwiedzania znajdują się m.in. żuraw wodny, dźwig węglowy Thiele & Maiwald z 1920 r. z zasiekiem, kanał oczystkowy z elektrowyciągiem, obrotnica oraz zapadnia kolejowa Henschla z 1930 r. Obejrzeć można również pomieszczenia dawnego warsztatu pneumatycznego, odlewni i warsztatu mechanicznego, a także olejarnię i piaskownię, a także autentyczny schron z 1943 r.

Przypisy

Linki zewnętrzne Strona internetowa muzeum Kolekcja zdjęć jaworzyńskich parowozów

Śląsk Kategoria:Skanseny kolejowe w Polsce Kategoria:Obiekty budowlane w Jaworzynie Śląskiej Kategoria:Zabytki nieruchome w Jaworzynie Śląskiej