Hienowate (Hyaenidae) – rodzina dużych ssaków drapieżnych z podrzędu kotokształtnych (Feliformia) w obrębie rzędu drapieżnych (Carnivora).
Zasięg występowania Obecny zasięg występowania przedstawicieli tej rodziny obejmuje tereny Afryki na południe od Sahary, Półwysep Arabski, Azję Mniejszą, Pakistan i Indie. Jeszcze w plejstocenie zasiedlały całą Europę z Wyspami Brytyjskimi włącznie oraz Azję wraz z południowymi rejonami Syberii. Jeden gatunek hienowatych (Chasmaporthetes ossifragus) zasiedlił również Amerykę Północną.
Wygląd Wzór zębowy I C P M 34 = 3 1 4 1 3 1 3 1 Hienowate mają bardzo charakterystyczną sylwetkę ciała: przód jest wyraźnie masywniejszy i wyższy, co nadaje im wrażenie zgarbionych. Jest to spowodowane tym, że mięśnie przednich łap, barków, szyi i głowy są bardzo silnie rozwinięte. Tylne łapy są nieco krótsze i mniej umięśnione. Pysk hienowatych jest stosunkowo krótki, bardzo masywny, z silnym uzębieniem (u protela zredukowane zęby boczne). Uszy bardzo duże, spiczaste lub zaokrąglone. Hienowate są palcochodne. Ich łapy zakończone są tępymi pazurami.
Rozmiary Rozmiary największego współcześnie żyjącego gatunku – krokuty cętkowanej (Crocuta crocuta): długość ciała – 0,95–1,66 m długość ogona – 22–36 cm wysokość w kłębie – 70–90 cm masa ciała – 40–86 kg przy czym samice są o wiele większe i cięższe od samców.
Pozostałe gatunki są wyraźnie mniejsze i mają samca jako większego osobnika.
Umaszczenie sierści jest różne u poszczególnych gatunków: krokuta cętkowana ma brązowo-żółte futro z brunatnymi nieregularnymi cętkami; hiena pręgowana (Hyaena hyaena) i protel grzywiasty (Proteles cristata) mają sierść szarą z czarnymi pręgami oraz bardzo wydatną grzywę ciemnych włosów na karku. Hiena brunatna (Parahyaena brunnea) ma ciemnobrązową sierść ze słabo zaznaczonymi pręgami oraz najsilniej rozwiniętą grzywę, która pokrywa cały przód ciała.
Tryb życia Krokuty cętkowane mają wysoce zhierarchizowaną strukturę społeczną oraz panuje u nich matriarchat. Samice są silniejsze i większe od samców, one tworzą trzon stada. Klan krokut może liczyć nawet do 80 osobników, chociaż z reguły jest ich znacznie mniej. Samce wędrują między klanami, samice pozostają w klanie, przy czym córki wyżej postawionych samic dziedziczą ich pozycję w grupie. Samice mają bardzo dużo męskich hormonów, nawet ich zewnętrzne narządy płciowe bardzo przypominają męskie. Są również znacznie bardziej agresywne. Niekiedy zdarzają się krwawe walki wewnątrz grupy o pozycję społeczną. Podobne walki zdarzają się pomiędzy rywalizującymi klanami, najczęściej o tereny łowieckie lub o szczególnie atrakcyjną zdobycz.
Hieny brunatne żyją w mniejszych klanach o luźniejszej strukturze. Zasiedlają przeważnie tereny bardziej niegościnne niż krokuty cętkowane, więc nie mogą tworzyć zbyt licznych grup. U tego gatunku nie ma również tak silnie zaznaczonej walki o dominację oraz agresji.
Hiena pręgowana żyje w grupach o podobnej formie lub nawet samotnie. Osobniki pojedyncze zasiedlają zwłaszcza tereny podmiejskie i zagospodarowane przez ludzi.
Protel grzywiasty, najmniejszy gatunek hienowatych, żyje pojedynczo lub w parach.
Pożywienie Hienowate jedzą wszystkie małej i średniej wielkości ssaki kopytne, zwłaszcza gnu pręgowane (Connochaetes taurinus). Niekiedy zdarza im się upolować tak dużą zdobycz jak bawół afrykański (Syncerus caffer) lub młody hipopotam nilowy (Hippopotamus amphibius).
Krokuta cętkowana jest aktywnym drapieżnikiem polującymi grupowo metodą pościgu i zamęczenia ofiary, lub pojedynczo. Krokuty atakują tylko wówczas, gdy mają pewność odniesienia sukcesu. Dorosła samica krokuty cętkowanej jest w stanie samotnie powalić antylopę, ważącą nawet 3 razy więcej niż ona sama. Często odżywiają się również padliną, zdarza się nawet, że odganiają lwy od ich zdobyczy.
Hiena pręgowana oraz hiena brunatna polują na mniejsze zwierzęta, takie jak np. młode antylopy, gryzonie i mniejsze zwierzęta, również w większym stopniu odżywiają się padliną. Hiena pręgowana przystosowała się do życia w pobliżu osiedli ludzkich. Często atakuje trzodę, drób i psy, oraz odżywia się odpadkami na śmietniskach. U hieny brunatnej ważnym składnikiem pokarmu i źródłem wody są owoce, zwłaszcza melony.
Protel grzywiasty jest silnie wyspecjalizowanym hienowatym odżywiającym się głównie termitami, chrząszczami i ich larwami oraz rzadziej małymi kręgowcami.
Rozród Ciąża trwa 90-125 dni. W miocie rodzi się zwykle 1-6 młodych.
Poziom zagrożenia Liczebność hienowatych spada. W niektórych rejonach Afryki są zagrożone wyginięciem. Zwierzęta te prześladowane są również z powodu ataków na zwierzęta domowe i łowne.
Hiena-ludojad W Ugandzie podczas epidemii śpiączki afrykańskiej, w latach 1908–1909 odnotowano ataki krokut cętkowanych na ludzi dotkniętych śpiączką ze skutkiem śmiertelnym. Chorych musieli pilnować i chronić strażnicy. Sytuacja powtórzyła się w czasie nowej epidemii choroby w latach 1950–1951.
Systematyka Do rodziny hienowatych należą następujące występujące współcześnie podrodziny: Protelinae – protele Hyaeninae – hieny
Opisano również kilka rodzajów wymarłych nie zgrupowanych w żadnej z powyższych podrodzin: Protictitherium Tongxinictis – jedynym przedstawicielem był Tongxinictis primordialis
Przypisy Nazwy zwyczajowe:
Bibliografia
Kategoria:Taksony opisane przez Johna Edwarda Graya