1 Dywizja Pancerna (niem. 1. Panzer-Division) – niemiecka dywizja pancerna, uczestniczyła w agresji na Polskę, Holandię i Francję oraz w ataku na Związek Radziecki.

Historia Dywizja została sformowana zgodnie z rozkazem z dnia 15 października 1935 roku w Weimarze na bazie 3 Dywizji Kawalerii.

W 1939 roku 1 DPanc. wzięła udział w agresji na Polskę w składzie XVI Korpusu 10 Armii. 1 września dywizja posiadała na wyposażeniu 308 czołgów i 38 samochodów pancernych i atakowała po osi Panki – Kłobuck i w dniu 2 września opanowała mosty na Warcie w rejonie miejscowości Gidle oraz toczyła walki o Częstochowę. 3 września przez Radomsko dotarła do Kamieńska, gdzie w nocy została zaatakowana przez 2 pułk strzelców konnych z Wołyńskiej BK i poniosła straty w ludziach i sprzęcie. 4 września jako prawoskrzydłowa atakowała pozycje obronne I batalionu 146 pp na odcinku Jeżów – Rozprza. Dywizja 5 września wkraczając do wsi Stobiecko Miejskie spacyfikowała miejscowość. Trzy osoby żołnierze dywizji zamordowali i spalili 30 zabudowańJózef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 260.. Tego samego i następnego dnia oddział dywizji zamordował we wsiach Krzyżanów, Siomki i Cekanów 23 osoby cywilneJózef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 263.. Następnie po przełamaniu polskiej obrony ruszyła na Piotrków Trybunalski. 6 września dywizja walczyła do zmroku z oddziałami 13 DP, a 7 września ruszyła w stronę Warszawy. Brała udział w szturmie Warszawy.

Następnie, w 1940 roku wzięła udział w agresji na Holandię i Francję walcząc w składzie XIX Korpusu. Działania bojowe rozpoczęła atakiem w kierunku Rotterdamu.

Po zakończeniu działań we Francji ze składu dywizji wycofano 2 pułk pancerny i sformowano z niego 16 Dywizję Pancerną.

W 1941 roku dywizja (posiadająca 22 czerwca 1941 154 czołgi) wzięła udział w ataku III Rzeszy na ZSRR w składzie 4 Grupy Pancernej walczącej początkowo w składzie Grupy Armii Północ a później w Grupie Armii Środek. Na terytorium ZSRR dywizja walczyła przeciw Armii Czerwonej do końca 1942 roku a następnie została przerzucona początkowo do Francji a następnie Grecji, gdzie pozostawała w rezerwie do listopada 1943 roku.

W listopadzie 1943 roku skierowana ponownie na front wschodni, gdzie weszła w skład 4 Armii Pancernej w Grupie Armii Południe. Brała wtedy udział w kontrofensywie na Kijów i walkach w północnej Ukrainie do września 1944 roku.

W październiku 1944 roku została przerzucona na Węgry i włączona w skład 6 Armii. Uczestniczyła wtedy w walkach w rejonie Debreczyna i w grudniu 1944 roku w kontrofensywie w Transylwanii. Na Węgrzech dywizja walczyła do kwietnia 1945 roku, a następnie wycofała się na teren Austrii, gdzie ostatecznie została rozbita w maju 1945 roku.

Dowództwo dywizji Dowódcy: gen. kaw. Maximilian Freiherr von Weichs (1935 – 1937) gen. por. Rudolf Schmidt (1937 – 1939) gen. mjr (od 1940 gen. por.) Friedrich Kirchner (1939 – 1941) gen. mjr Walter Krüger (1941 – 1944) gen. mjr Richard Koll (1944) płk Werner Marcks (1944) płk Eberhard Thunert (1944 – 1945)

Struktura organizacyjna Skład w 1935 1 Brygada Pancerna (Panzer Brigade 1.) 1 pułk pancerny (Panzer-Regiment 1.) 2 pułk pancerny ( Panzer-Regiment 2.) 1 Brygada Strzelców (zmotoryzowania) (1. Schützen-Brigade) 1 pułk strzelców (Schützen-Regiment 1) 1 batalion motocyklowy (Kradschützen-Bataillon 1) 73 pułk artylerii (Artillerie Regiment 73) 4 batalion rozpoznawczy ( Aufklärung Abteilung 4) 73 batalion łączności ( Nachrichten Abteilung 73)

Skład w 1939 (w czasie agresji na Polskę)Andrzej Wesołowski: Szczerców - Góry Borowskie 1939. Warszawa: Fundacja Polonia Militaris, 2006, s.138. 1 Brygada Pancerna (Panzer Brigade 1.) 1 pułk pancerny (Panzer-Regiment 1.) 2 pułk pancerny ( Panzer-Regiment 2.) 1 Brygada Strzelców (zmotoryzowania) (1. Schützen-Brigade) 1 pułk strzelców (Schützen-Regiment 1) 1 batalion motocyklowy (Kradschützen-Bataillon 1) 73 pułk artylerii (Artillerie Regiment 73) 4 batalion rozpoznawczy ( Aufklärung Abteilung 4) 37 batalion przeciwpancerny (Panzerabwehr-Bataillon 37) 37 batalion pionierów (Panzer-Pionier-Bataillon 37) 73 batalion łączności ( Nachrichten Abteilung 73) Stan dywizji na 1 września 1939: 331 czołgów, 90 sam.panc. (razem 421 pojazdów opancerzonych), 1402 sam. ciężarowe, 1289 motocykli, 561 sam. osobowych, 24 lekkie haubice polowe, 8 dział piechoty, 48 dz.ppanc. 37 mm, 12 nkm.plot. 20 mm, 18 ciężkich oraz 30 lekkich granatników, 46 ckm., 825 lkm. a także 7249 karabinów i 4625 pistoletów Dywizja liczyła 11 792 ludzi w tym 394 oficerów, 1962 podoficerów, 9321 szeregowych oraz 115 urzędników.

Skład w 1940 (w czasie agresji na Francję) 1 Brygada Pancerna (Panzer Brigade 1) 1 pułk pancerny (Panzer Regiment 1) 2 pułk pancerny (Panzer Regiment 2) 1 Brygada Strzelecka (Schützen Brigade 1) 1 pułk strzelców (Schützen Regiment 1) 1 batalion motocyklowy (Kradschützen Bataillon 1) 702 ciężka kompania broni wsparcia (Schwere Infanterie Geschütz Kompanie 702) 73 pułk artylerii (Artillerie Regiment 73) 4 batalion rozpoznawczy (Aufklärungs Abteilung 4) 37 dywizjon niszczycieli czołgów (Panzerjäger Abteilung 37) 37 batalion pionierów (Pionier-Bataillon 37) 37 batalion łączności (Nachrichten Abteilung 37)

Skład w 1943 (w czasie walk na terytorium ZSRR) 1 pułk pancerny (Panzer-Regiment 1) 1 pułk grenadierów pancernych (Panzer-Grenadier-Regiment 1) 113 pułk grenadierów pancernych (Panzer-Grenadier-Regiment 113) 73 pułk artylerii pancernej (Panzer-Artillerie-Regiment 73) 1 pancerny batalion rozpoznawczy (Panzer-Aufklärungs-Abteilung 1) 229 kompania artylerii przeciwlotniczej (Heeres-Flak-Artillerie-Abteilung 299) 37 dywizjon niszczycieli czołgów (Panzerjäger-Abteilung 37) 37 pancerny batalion pionierów (Panzer-Pionier-Bataillon 37) 37 pancerny batalion łączności (Panzer-Nachrichten-Bataillon 37)

Przypisy

Bibliografia

Leksykon Wehrmachtu –1 Dywizja Pancerna

Kategoria:Dywizje pancerne III Rzeszy Kategoria:Niemieckie dywizje pancerne z okresu kampanii wrześniowej Kategoria:Niemieckie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1935 Kategoria:Niemieckie jednostki pancerne rozwiązane w 1945