thumb|200px|Orle Gniazda Szlak Orlich Gniazd – szlak turystyczny w Polsce położony w zachodniej Małopolsce, przebiegający przez tereny obecnych województw: małopolskiego i śląskiego (małopolską część woj. śląskiego). Szlak łączy Kraków z Częstochową poprzez większość Orlich Gniazd, jurajskich zamków i warowni wybudowanych na skałach dochodzących do 30 metrów wysokości. Szlak oznaczony jest kolorem czerwonym. Ma długość 163,9 kilometrów. Podobną trasą biegnie Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd.
Historia Szlak pierwotnie był organizacją wojskowych obiektów obronnych, zbudowanych głównie z wapienia w XIV wiekuJacek Szprychowski (13 12 2020) https://www.redbull.com/pl-pl/szlak-orlich-gniazd (archiwum) (Redbull)..
Wytyczenie szlaku wiodącego przez najwyższe wzniesienia Jury zaproponował w 1927 r. w czasopiśmie „Ziemia” Stanisław Leszczycki. W 1930 r. wyznaczono szlak koloru czerwonego biegnący z Krakowa łukiem w jego północno-zachodnich okolicach, poprzez Płaskowyż Ojcowski i Garb Tenczyński, a następnie powracający do Krakowa. Szlak ten obfitował w wiele walorów krajobrazowych i krajoznawczych. Ponieważ nie był konserwowany i odnawiany, po pewnym czasie znaki przestały być widoczne.
Projekt nowego szlaku ogłosił w 1948 r. znany turysta i krajoznawca Kazimierz Sosnowski. Wyznaczenie szlaku nastąpiło dwa lata później, tj. w 1950 r., dzięki funduszom pozyskanym z Ministerstwa Komunikacji. Następnie trasa szlaku była wielokrotnie zmieniana i korygowana, aby poprowadzić turystów przez najatrakcyjniejsze krajobrazowo tereny Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.
Obiekty na szlaku Tradycyjnie Szlak Orlich Gniazd biegnie w kierunku od Krakowa do Częstochowy i obejmuje zamki i ruiny zamków: Korzkiew – zamek Ojców – ruiny zamku królewskiego na Złotej Górze Sułoszowa – zamek królewski w Pieskowej Skale Rabsztyn – ruiny zamku Bydlin – ruiny zamku Smoleń – ruiny zamku Pilica – ruiny zamku Podzamcze – ruiny zamku Ogrodzieniec Morsko – ruiny zamku Bąkowiec Bobolice – zamek królewski Mirów – ruiny zamku Olsztyn – ruiny zamku królewskiego
Niektóre źródła na trasie szlaku umieszczają również: Rudno – ruiny zamku Tenczyn Babice – ruiny zamku biskupów krakowskich Lipowiec Siewierz – ruiny zamku biskupów krakowskich Kraków – Zamek Królewski na Wawelu
Przebieg szlaku
thumb|200px|Źródełko Miłości w Ojcowie thumb|200px|Zamek w Ojcowie – brama thumb|200px|Zamek Pieskowa Skała alt=Ruiny zamku w Rabsztynie|mały|200x200px|Ruiny zamku w Rabsztynie thumb|200px|Ruiny zamku Ogrodzeniec thumb|200px|Ruiny zamku w Mirowie thumb|200px|Zamek Bobolice
Odległość Atrakcje Punkt Skrzyżowania szlaków** 0,0 km 16px Kraków – Krowodrza Górka 0,4 km 16px Park Krowoderski 1,3 km 16px Kraków – ul. Łokietka (tory kolejowe) 1,4 km 16px Kraków – ul. Pękowicka 3,5 km 16px Czerwony Mostek 16px Czerwony Szlak Rowerowy Okrężny wokół Zielonek 4,8 km 16px obrzeża Pękowic – Fort pancerny pomocniczy 44a „Pękowice” 5,0 km 16px Pękowice (Fort Tonie) – pętla MPK Kraków odbija w kierunku Trojanowic 8,5 km 16px Giebułtów (kościół i dwór) 16px Czarny szlak rowerowy Doliny Prądnika 10,5 km 16px Kwietniowe Doły 11,0 km 16px Hamernia (kuźnia, browar) 11,2 km 16px Rezerwat brzozy ojcowskiej 12,2 km 16px przysiółek Kalinów – parking 16px Przybysławice – Mników 12,5 km 16px Ostaniec Latarnia Twardowskiego 16px Dolina Prądnika – Prądnik Korzkiewski 12,6 km 16px Skały Cygańskie i odbijają w kierunku Korzkwi 13,0 km 16px Prądnik Korzkiewski – wejście do OPN 14,5 km 16px ujście wąwozu Stodoliska 15,0 km 16px Prądnik Czajowski 16px Szlak Dolinek Jurajskich 16,0 km 16px OPN – Góra Okopy z Grodziskiem 16,5 km 16px ujście wąwozu Korytania – Źródło Miłości 17,0 km 16px OPN – Brama Krakowska Węzeł szlaków 16px Szlak Warowni Jurajskich odbija w kierunku Murowni i Czajowic 17,5 km 16px skała Jonaszówka 16px Szlak do Jaskini Łokietka 18,0 km 16px Ojców – zabytkowa zabudowa odbija w kierunku Sąspowa i Pieskowej Skały 18,2 km 16px Ojców (muzeum OPN) – węzeł turystyczny 16px Szlak do Jaskini Ciemnej i na górę Okopy odbija w kierunku Złotej Góry 18,5 km 16px Zamek w Ojcowie 19,0 km 16px OPN (Kaplica na wodzie) 20,0 km 16px OPN (młyn Mosura) 16px Niebieski Szlak Rowerowy Okrężny „Pieskowa Skała” 20,6 km 16px Skrzyżowanie dróg na Skałę, Ojców i Pieskową Sk. odbija na chwilę 21,0 km 16px OPN – Grodzisko (Pustelnia błogosławionej Salomei) odbija w kierunku Tarnawy 22,0 km 16px ujście wąwozu Pilny Dół 16px Niebieski Szlak Rowerowy Okrężny „Pieskowa Skała” 22,5 km 16px OPN (Źródło Radości) odbija w kierunku Herianówki 26,0 km 16px Zamek Pieskowa Skała 16px Szlak Pieskowa Skała – Wielmoża 16px Szlak Dolinek Jurajskich 16px Niebieski Szlak Rowerowy Okrężny „Pieskowa Skała” 26,5 km 16px Granica OPN odbija do wąwozu Babie Doły 30,0 km 16px Sułoszowa (kościół) 16px Niebieski Szlak Rowerowy Okrężny „Pieskowa Skała” 32,0 km 16px Kamieniec (481 m n.p.m.) 34,0 km 16px Graniczna (476 m n.p.m.) 36,0 km 16px Zadole Kosmolowskie (skraj) 16px Transjurajski szlak konny 38,0 km 16px skrzyżowanie z drogą Sieniczno-Pieskowa Skała 40,8 km 16px droga Kosmolów-Troks 44,0 km 16px Olewin (leśniczówka) 44,7 km 16px skrzyżowanie z torami kolejowymi Olkusz-Wolbrom 46,0 km 16px przysiółek Skalskie 16px Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd 48,0 km 16px Rabsztyn Transjurajski szlak konny i odbiją w kierunku zamku Rabsztyn 49,2 km 16px tory kolejowe linii Olkusz – Wolbrom 51,0 km 16px Januszkowa Góra (445 m n.p.m.) 53,0 km 16px wzgórze Dąbrowa 53,8 km 16px Cisowa Skała 54,5 km 16px skrzyżowanie z torami kolejowymi 16px Szlak pustynny 55,5 km 16px Jaroszowiec PKP odbija do centrum Jaroszowca 57,0 km 16px Stołowa Góra 16px Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd 57,5 km 16px Ostra Góra 58,5 km 16px skrzyżowanie z torami kolejowymi 16px Niebieski Szlak Rowerowy Północna Pętla Kluczewska 59,5 km 16px Golczowice (pomnik) 16px Szlak pustynny 16px Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd odbija do Cieślina ok. 62 km 16px rozszerzenie doliny Białej Przemszy odbija w kierunku Cieślina 64,5 km 16px Cieślin (cmentarz) 67,0 km 16px Bydlin 16px Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd16px Niebieski Szlak Rowerowy Północna Pętla Kluczewska 67,5 km 16px cmentarz legionistów 1914 i kaplicana zach. wzgórze z ruinami zamku-kościoła z wywierzyskiem odbija w kierunku Krzywopłotów 70,5 km 16px Góry Bydlińskie – bukowy las – wzgórze (473 m n.p.m.) 16px Szlak Partyzantów Ziemi Olkuskiej 72,0 km 16px d. gajówka Psiarskie 16px Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd odbija do Strzegowej 73,0 km 16px Dolina Wodącej 16px Szlak Warowni Jurajskich 16px Szlak Jaskiniowców 73,7 km 16px Biśnik – Jaskinia na Biśniku 74,5 km 16px Zegarowe Skały odbija w kierunku Złożeńca 16px Szlak Jaskiniowców 76,0 km 16px Smoleń (parking pod zamkiem w Smoleniu) 16px Szlak Łącznikowy w Smoleniu 16px Szlak Smoleński odbija do Złożeńca 78,3 km 16px Pilica – Zarzecze 80,5 km 16px Pilica (rynek) 84,0 km 16px Kocikowa 86,5 km 16px Kocikowy Las 16px Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd16px Szlak Warowni Jurajskich 87,5 km 16px Góra Janowskiego (Zamkowa) (504 m n.p.m.) 88,0 km 16px ruiny zamku Ogrodzieniec 16px Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd16px Szlak Warowni Jurajskich 89,0 km 16px Podzamcze (rynek) – ważny węzeł turystyczny 16px Szlak Tysiąclecia 16px Szlak Zamonitu odbija w kierunku Bzowa odbija w kierunku Ogrodzieńca 90,0 km 16px droga Ogrodzieniec – Pilica 16px Transjurajski szlak konny 93,0 km 16px Karlin (kapliczka) 16px Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd16px Szlak Karlin – Siamoszyce 94,0 km 16px Dworski Las odbija w kierunku Żerkowic odbija w kierunku Siamoszyc 95,5 km 16px Żerkowice 16px Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd 97,0 km 16px droga Żerkowice-Skarżyce 16px Szlak Tysiąclecia odbija w kierunku Skarżyc 98,5 km 16px Skała Okiennik Wielki /Duży, Skarżycki/ 16px Szlak Skarżycki 99,5 km 16px droga Skarżyce – Lgota Murowana 100–103 km16px Cydzownik, Nietoperze, Skała z Krzyżemobszar Skał Morskich 16px Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd16px Szlak Warowni Jurajskich Transjurajski szlak konny odbija do OW Morsko 104,0 km 16px Morsko (OW Morsko i Zamek Bąkowiec) 16px Szlak Kroczycki i odbijają w kierunku Podlesic 104,7 km 16px Morsko (okolice parkingu u podnóża stoku narciarskiego) 16px Transjurajski szlak konny16px Szlak Rowerowy „Hotelu Ostaniec” odbija do Rzędkowic 105–107 km16px obszar Skał Podlesickich 107,3 km 16px skrzyżowanie z drogą Kroczyce-Żarki 16px Szlak Rzędkowicki 16px Szlak Rowerowy „Hotelu Ostaniec” 16px Szlak Rowerowy Myszków – Siewierz 107,8 km 16px rezerwat przyrody Góra Zborów 108,1 km 16px Pasmo Kołoczyka – punkt widokowy 16px Szlak Łącznikowy Parking – Rezerwat Góra Zborów odbija na G. Słupsko z grodziskiem 108,4 km 16px dno dolinki między Kołoczykiem a G. Pośredniąwęzeł szlaków 16px Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd16px Szlak Rowerowy „Hotelu Ostaniec” 16px Szlak Zamonitu nieopodal: Szlak Warowni Jurajskich i szlak Rzędkowicki 110,0 km 16px skrzyżowanie z drogą do Dzibic 16px Szlak Warowni Jurajskich 16px Szlak Rowerowy „Hotelu Ostaniec” 110,8 km 16px przejście pod nasypem Centralnej Magistrali Kolejowej 16px Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd16px Szlak Rowerowy „Hotelu Ostaniec” ok. 112 km 16px rzeka Białka – chatka studencka Fata Sokoła 113,2 km 16px Zdów 16px Szlak Zamonitu 16px Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd 16px Szlak Rowerowy Myszków – Siewierz odchodzi do Ogorzelnika 115,9 km 16px Bobolice i odchodzą w kierunku Mirowa 116,3 km 16px Bobolice (Zamek w Bobolicach) odchodzi do Niegowej 116,6 km 16px ścieżka z widokiem na Zamek w Bobolicach 116,9 km 16px szczyt grzędy skalnej Skał Mirowskichwidok na Zamek w Mirowie 117,4 km 16px Mirów (ruiny zamku – parking) 16px Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd16px Szlak Rowerowy Myszków – SiewierzTransjurajski szlak konny odbija do Lutowca 119,2 km 16px na zach. szczyt (423 m n.p.m.) Wielkiej Góry 16px Szlak Warowni Jurajskich 120,9 km 16px skrzyżowanie z drogą Lelów – Żarki 16px Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd 121,3 km 16px Niegowa (okolice kościoła) 16px Szlak Zamonitu 122,8 km 16px Pierwsze zabudowania wsi Moczydło odbija na Niegówkę odbija do Przewodziszowic 16px Szlak Rowerowy Myszków – Siewierz po chwili odbija do Przewodziszowic 125,0 km 16px Trzebniów (kaplica) 16px Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd16px Szlak Warowni Jurajskich16px Szlak Gór Gorzkowskich16px Transjurajski szlak konny 127,0 km 16px Ostrężnik (rez. Ostrężnik i ruiny zamku) 16px Szlak Gór Gorzkowskich 127,5 km 16px skrzyżowanie z drogą Żarki – Janów 16px Szlak Rowerowy „Zygmunta Krasińskiego” i odbijają do Suliszowic Transjurajski szlak konny odbija do Rez. przyrody Parkowe 128,0 km 16px droga do Siedlca 16px Szlak Walk 7 Dywizji Piechoty Wrzesień 193916px Szlak Rowerowy „Hotelu Kmicic” odbija do Złotego Potoku 128,5 km 16px Źródło Zygmunta i Elżbiety (parking) 129,0 km 16px wejście do Rezerwatu przyrody Parkowe odbija do Ludwinowa odbija do Złotego Potoku 129,7 km 16px Grodzisko Osiedle Wały 130,5 km 16px Staw Zielony (Sen Nocy Letniej) – młyn Kołaczew 16px Szlak Zamonitu 16px Szlak Rowerowy „Zygmunta Krasińskiego” 131,2 km 16px Staw Amerykan – granica rez. Parkowe 16px Szlak Rowerowy „Hotelu Kmicic” 16px Transjurajski szlak konny 132,0 km 16px droga Żarki – Janów 16px Szlak Walk 7 Dywizji Piechoty Wrzesień 193916px Transjurajski szlak konny 132,7 km 16px Złoty Potok (parking przy pałacu) 16px Szlak Rowerowy „Kacpra Karlińskiego” odbija do Janowa 133,5 km 16px Aleja Klonów – Droga Klonowa 16px Szlak Rowerowy Olsztyński odbija do SiedlcaTransjurajski szlak konny odbija do Zrębic 137,5 km 16px skrzyżowanie z drogą Siedlec – Pabianice 16px Szlak Warowni Jurajskich16px Transjurajski szlak konny odbija do Zrębic 141,0 km 16px Zrębice (kościół modrzewiowy) 16px Jurajski Rowerowy Szlak Orlich Gniazd16px Szlak Rowerowy Olsztyński 141,5 km 16px Za kościołem w Zrębicach 16px Szlak Rowerowy Wokół Gór Sokolich i Olsztyna i odbijają do Przymiłowic-Kotysowa