thumb|Panorama miasta z „Dużej mapy” Lubiniusa wykonanej w l. 1610-18 Kalendarium historii Koszalina – chronologiczne zestawienie najważniejszych faktów z dziejów miasta.
W swej historii Koszalin nosił także nazwy: Koszalice, Koeslin, Cussalitz, Coeslin, Cosalitz.
Kalendarium do XII w. ok. 847 – Starcie zbrojne osadników Koszalina z grupą skandynawskich wojowników przybyłych w te okolice w poszukiwaniu surowców kopalnych, w szczególności miedzi. Bitwa zakończyła się zwycięstwem mieszkańców osady. 1107 – zdobycie Koszalina przez Bolesława Krzywoustego (według Kroniki Wielkopolskiej). 1188 – założenie miasta przez Słowian, co podaje Wendland w swej "Kronice" jako: "Roku 1188 miejsce to Wenedowie, którzy wyparci zostali z Pomorza Przedniego na Pomorze Zachodnie, pod uprawę i hodowlę sposobić zaczęli.".
XIII w. 1214 23 października – wystawiono przywilej przez księcia zachodniopomorskiego Bogusława II, w którym jest nadanie klasztorowi norbertanów w Białobłokach koło Trzebiatowa: ...w spokojne i swobodne posiadanie wraz z wszystkimi przynależnościami wieś Cossalitz zwaną, w pobliżu Cholin (Góry Chełmskiej) w kasztelanii kołobrzeskiej położoną... 1248 – miejscowość Cossalitz została przejęta na rzecz dóbr biskupa kamieńskiego 1248 – biskup z Kamienia Pomorskiego mianuje ks. Mikołaja pierwszym proboszczem parafii w Cossalitz 1263 – wymienia się kaplicę chrześcijańską na Górze Chełmskiej jako parafialną dla osady zarządzanej przez norbertanów. 1266 23 maja – istniejący już jako słowiańskie miasto Koszalin otrzymał prawa miejskie na prawie lubeckim. Pierwsze godło miasta przedstawiało założyciela miasta, biskupa kamieńskiego Hermana von Gleichena. Godło to znajdowało się na pierwszej dużej pieczęci miejskiej, wykonanej wkrótce po założeniu miasta. thumb|left|od 1266 do 1440 1274 – koszalinianie nabyli od bpa Hermana prawo do wyboru rady miejskiej. 1278 – kaplica na Górze Chełmskiej przechodzi w posiadanie zakonu cysterek z Koszalina. 1284 – pierwsza wzmianka o wsi Rokosowo położonej obok Koszalina. Nazwa wsi pochodzi od trawy rokosy. 1288 – rada miejska wykupiła wójtostwo wraz 30 łanami ziemi, uwalniając się od nadzoru urzędnika biskupiego. Miasto uzyskało pełny samorząd. 1291–1310 – wybudowano dookoła miasta nowe, murowane mury warowne. Mury miały 1560 metrów długości i ponad 7 wysokości. Na murach znajdowało się 46 baszt – czatowni otwartych od strony miasta. Ponadto była wieża więzienna i prochowa. Te solidne obwarowania wzmocnione były jeszcze zewnętrzną głęboką fosą. Do miasta można było się dostać jedną z trzech bram: Młyńską – od północy, Nową – od zachodu i Wysoką od południa. 1295 – Zwycięstwo króla polskiego Przemysła II przeciwko niemieckim koszalinianom w bitwie pod Gąskami. Jak podaje Wendland w swej "Kronice", król Polski: "prowadził wojnę z dwoma władcami pomorskimi Bogusławem IV i Ottonem I z powodu Pomorza Tylnego, zapisanego Przemysłowi przez ostatniego księcia Pomorza Tylnego Mściwoja.". Bitwa ta według historiografii niemieckiej miała tylko lokalny charakter a w rzeczywistości była częścią wielkiej kampanii odzyskiwania ziem polskich prowadzonej przez pierwszego po rozpadzie dzielnicowym Polski króla Polski Przemysła II. 1298 – niemieccy koszalinianie po śmierci króla Polski Przemysła II w Rogoźnie, jak podaje Wendland: "ponownie zajęli opactwo Bukowo, Bobolice i inne miejscowości, które zajęte były przez Polaków, przepędzając tym samym wroga ogniem i mieczem.". Wobec braku monarchy Polski ziemie te wpadły zatem ponownie w ręce Niemców.
XIV w. 1300–1333 – powstał kościół parafialny Mariacki (obecna katedra), pod patronatem koszalińskiego klasztoru cysterek, zbudowany ze składek mieszczan, mniszek i darowizn pielgrzymów. 1302–1303 – Koszalin był często najeżdżany przez oddziały zbrojne z ziemi sławieńskiej (Święcowie) oraz Czecha Fryczka, namiestnika króla Polski Wacława II. Koszalin odniósł spore straty. 1308 – rada miejska zakupiła od rodu Święców gród strażniczy w Gorzebądziu. 1308 – wybudowano pierwszy ratusz miejski. Budynek był w stylu gotyckim i znajdował się na środku rynku. 1313 – od tego roku Góra Chełmska (Gollen) należy do Miasta. Została przekazana Koszalinowi przez biskupa kamieńskiego Heinricha von Wacholt. 1324 – miasto wypowiedziało się przeciwko swemu zwierzchnikowi księciu Arnoldowi z Elz, a poparło jego przeciwnika księcia Ferdynanda. 1331 – wieś Jamno została przekazana na własność miastu Koszalin przez biskupa kamieńskiego Fryderyka von Eickstedta we wdzięczności za poparcie, jakiego Koszalin mu udzielił w sporze z księciem Arnoldem z Elz. 1333 – mieszczanin koszaliński Jan Spruth nabywa zachodnią połowę Jamna od książąt Sławna i Darłowa 1343 – biskup Johann nadaje Koszalinowi nową pieczęć. 1354 – bracia Bartuszkiewicze z Osiek sprzedają miastu Koszalin dwie trzecie swoich praw do jeziora Jamno 1356 – miasto uzyskało prawa sądownicze, żeglugowe i połowowe na obszarze jeziora Jamno i okolicznych miejscowościach odkupionych od mieszczanina Jana Spruthy i rodziny Bartuszewiczów z Osiek. Prawa te zostały zatwierdzone przez bpa Jana. 1368 – rada miasta utworzyła szkołę dla chłopców. 1378 – papież Grzegorz XI nadaje kaplicy na Górze Chełmskiej przywileje odpustowe. 1383 – poza murami miejskimi wybudowano kaplicę cmentarną św. Gertrudy. Kaplica powstała na planie ośmioboku w stylu gotyckimPoczątkowo pełniła funkcje kaplicy szpitalnej, a następnie – cmentarnej. W 1735 r. zamieniona na skład amunicji miejscowego garnizonu (zmiana dachu, zamurowanie otworów okiennych, rozebranie wieży). Na początku XX w. przywrócono kaplicy funkcje sakralne i poddano restauracji, odtwarzając pierwotny wygląd. Po II wojnie światowej pełniła funkcje magazynowe, mieściła się tu także Mała Scena Bałtyckiego Teatru Dramatycznego. W 1999 r. kaplica została przekazana parafii ewangelicko-augsburskiej i ponownie pełni funkcje sakralne. Wpisana do rejestru zabytków pod nr 103 dn. 24.08.1956 r.. 1386 – Koszalin pośrednio wstępuje do związku miast Hanzy. Z powodu dość wysokiej składki członkowskiej miasto jest reprezentowane przez Kołobrzeg. 1388 – pod Sianowem rycerze pomorscy napadają na gościa zakonu krzyżackiego księcia Geldrii Wilhelma i go porywają. W odwecie Krzyżacy pod dowództwem komtura Konrada Wallenroda niszczą część księstwa Bogusława VIII. 1389 – miasto oblegają Krzyżacy, zdobywają je i zmuszają do rozebrania jednej wieży i zniszczenia części murów miejskich. 1399–1400 – papież Bonifacy IX potwierdza przywileje odpustowe dla kaplicy na Górze Chełmskiej. ok. 1400 – przed Bramą Wysoką został wybudowany ceglany barbakan, zakończono naprawę umocnień zniszczonych w trakcie oblężenia krzyżackiego. 1400 – von Borke na polecenie księcia pomorskiego przekazuje miastu Koszalin wsie Czajcze (Deep) i Podamirowo (Puddemsdorf) Od tej pory do miasta należy praktycznie całe jezioro Jamno.
XV w. 1419 – rada miejska udzieliła pożyczki bp. Magnusowi na sumę 3000 grzywien, w zastaw za podatek od parceli miejskich. 1427 15 sierpnia – Koszalin został włączony w uroczystości odpustowe na Górze Chełmskiej. 1440 – zbrojny napad na port Koszalina w Unieściu. Sprawcami byli zbrojni zaciągnięci i wyekwipowani przez kupców kołobrzeskich. Port został dotkliwie zniszczony.
ok. 1440 – uchwalono nowy herb miasta. thumb|left|od ok. 1440 do 1800 1446 27 września – bitwa pod Tatowem między miastami Koszalina i Kołobrzegu (Kőslin i Kolberg). „...W ostatniej batalii zwyciężył Koszalin zdobywając główny sztandar miasta Kołobrzeg i wpędzając kilku jego mieszkańców do jeziora między Cieszynem a Tatowem. Ku pamięci tego zwycięstwa rada miejska Koszalina wydawała na św. Damiana i Kosmy, czyli 27 września, ucztę dla wszystkich mieszczan, którzy po niej obdarowywani byli jeszcze orzechami i obwarzankami w dużej ilości. Zwyczaj wydawania uczty został zniesiony przez burmistrza Antoniusa von Schlieffa [Antonius von Schlieffen], który był kołobrzeżaninem z urodzenia...” Według Kroniki Wendlanda. Wspomniany burmistrz urzędował w Koszalinie w latach 1533–1534. Od bitwy Koszalin samodzielnie występował w Hanzie. ok. 1445–1450 – powstał zakład szkutniczy, który zajmował się produkcją łodzi żaglowych, oraz szkut. Zakład znajdował się w okolicach obecnego Placu Kilińskiego. Zbudowane łodzie były spławiane rzeką na jezioro Jamno, na brzegach którego było kilka przystani rybackich i port. 1457 – Koszalin jest pełnoprawnym członkiem Hanzy 1459 – Koszalin nabywa prawo sądzenia mieszczan tylko przed sądem miejskim (pierwszej instancji) w sprawach skierowanych przeciwko mieszczanom. 1464 – miasto nabywa prawa sądownicze związane z utworzeniem sądu miejskiego. Miasto od tej chwili ma własnego kata i prawo powoływania ławników sądowych. 1473 – delegat miasta uczestniczy w zjeździe Hanzy w Lubece. 1475 – rycerze z orszaku księcia Bogusława X obrabowali kupców na szlaku w okolicach Góry Chełmskiej. W odwecie mieszczanie napadli na zamek w Sianowie, gdzie książę nocował. Poturbowano dworzan i porwano księcia, którego uwięziono w Koszalinie. Miasto za ten czyn musiało zapłacić księciu 3000 guldenów reńskich i błagać księcia na klęczkach o wybaczenie. 1480 – z polecenia bpa Marinusa, oddział zbrojny z Koszalina zajął i zniszczył zamek w Karlinie. W tym samym roku bp Marinus potwierdza prawo Koszalina do żeglugi. 1481 – Koszalin przystąpił do konfederacji miast pomorskich, zawiązanej w celu zwalczania rozbojów rycerskich na drogach. 1481 – Koszalin otrzymał od bpa Marinusa prawo karania śmiercią każdego schwytanego na rozboju na terenie dominium kamieńskiego. 1500 – w mieście wybucha zaraza. ok. 1500 – Bramę Nową wzmocniono przedbramiem z ceglanym barbakanem.
XVI w. 1504 – wielki pożar miasta, spłonął klasztor cysterek, ratusz i wiele budynków mieszkalnych. 1504 – rozpoczęto budowę drugiego ratusza miejskiego. 1510 – Koszalin został oskarżony przez Kołobrzeg o przywóz soli przez port w Unieściu, a tym samym naruszenie monopolu gildii kołobrzeskiej na handel solą w dominium kamieńskim. Spór rozstrzygnął bp Marcin, zakazując Koszalinowi żeglugi, z wyjątkiem wywozu ryb małymi statkami. Zakaz był respektowany przypuszczalnie tylko do reformacji (1534 r.), gdy osłabła władza katolickich biskupów z Kamienia Pomorskiego. 1512 – powstaje główny ołtarz dla kościoła parafialnego (obecnie katedra) – tryptyk – rzeźba Andrzeja Wenzela z Iwięcina (powiat Koszalin) 1519 – budowa organów przez Ludemana, a także budowa rzeźbionych stalli – kościół farny nabiera blasku. 1530 16 lipca – Nikolaus z Lubeki, zwolennik Lutra głosi kazania w kościele mariackim. 1533 – w wyniku rozruchów reformatorskich spłonęła kaplica na Górze Chełmskiej. 1533 – piwowarzy koszalińscy wywalczyli sobie na wyłączność prawo na sprzedaż piwa. Od tej chwili inni mieszkańcy miasta mogli warzyć piwo jedynie na własny użytek bez prawa sprzedaży. Za złamanie prawa groziły wysokie grzywny. 1534 – przejęcia kościoła parafialnego przez protestantów, upadek wyznania katolickiego na Pomorzu. 1535 – powstała szkoła miejska dla chłopców, w której, obok synów bogatych mieszczan, uczyli się niezamożni chłopcy, wspierani przez radę miejską 1535 – na dżumę zmarło 1,5 tys. z 2,5 tys. mieszkańców Koszalina. 1544 – po reformacji miasto Koszalin staje się biskupstwem ewangelickim 1545 – kolejna zaraza dziesiątkuje miasto. Umiera 1,5 tys. mieszkańców. 1555 – powstaje Szkoła Łaciny (tzw. miejska-powszechna); w latach późniejszych na jej „podstawie” powstają w Koszalinie Miejskie i Królewskie Gimnazja
1566 – Godność biskupa pomorskiego przechodzi na pomorski dom książęcy. 1569–1574 – rozebrano pozostałości po klasztorze i rozpoczęto wznoszenie zamku książęcego.