thumb|240px|Bank Gottarda w Lugano 1982–1988
Mario Botta (ur. 1 kwietnia 1943 w Mendrisio) – szwajcarski architekt, w 1985 laureat Nagrody Beton, w 1986 Chicago Architecture, w 1989 Baksteen – Royal Dutch Brick Organization, w 1989 Nagrody CICA – Buenos Aires, w 1991 Nagrody Massimo, w 1993 Nagrody Marble – Carrara, w 1993 Nagrody CICA – Buenos Aires, w 1995 Merit Award – AIA, w 1995 International Award Architecture in Stone – Werona, w 1995 Europejskiej Nagrody Kultury – Karlsruhe, w 1996 Crystal Award – WEF Davos, w 1997 SACEC Award, w 1997 i 1999 Nagrody Marble – Carrara, a w 1999 Kawaler Orderu Legii Honorowej w Paryżu.
Przedstawiciel neomodernistycznego regionalizmu w architekturze. Jeden z czterech architektów tesyńskich określanych mianem „czterech muszkieterów” (Snozzi, Vacchini, Galfetti i Botta), współtworzących fenomen w architekturze europejskiej końca XX wieku, zwany „szkołą tesyńską”.
Życiorys thumb|240px|Muzeum Sztuki Współczesnej w San Francisco 1989–1995 Po ukończeniu szkoły podstawowej, w wieku 15 lat rozpoczął naukę jako uczeń rysunku budowlanego w biurze architektów Luigiego Camenischa i Tity Carloniego w Lugano i zaprojektował w wieku 16 lat swoją pierwszą realizację – prezbiterium w Genestrerio (1961–1963). W 1964 ukończył Liceum Artystyczne w Mediolanie, a w 1969 uzyskał dyplom architekta pod kierunkiem Carla Scarpy i Giuseppe Mazzariola na Wydziale Architektury Università Iuav w Wenecji, gdzie w tym czasie miał okazję pracować również dla Le Corbusiera i Louisa I. Kahna. Od 1970 własne biuro w Lugano.
W 1976 profesor zaproszony Politechniki Federalnej w Lozannie, w 1987 profesor zaproszony Wydziału Architektury Uniwersytetu Yale, w 1989 w Escuela de Altos Estudios del CAYC w Buenos Aires; w 1995 doktor honoris causa Wydziału Architektury w Salonikach, w 1996 Wydziału Architektury w Kordowie, w 1997 Wydziału Architektury w Buenos Aires, w 1997 Instytutu Architektury Ion Mincu w Bukareszcie; od 1998 profesor Międzynarodowej Akademii Architektury w Sofii, a w 1996 współzałożyciel i profesor Akademii Architektury w Mendrisio.
W 2014 został laureatem medalu Per Artem ad Deum (Przez sztukę do Boga), który odebrał 9 czerwca 2014 podczas wystawy Sacroexpo w Kielcach.
Jest członkiem: SIA – Szwajcarskiego Stowarzyszenia Inżynierów i Architektów w Zurychu BSA / FAS – Szwajcarskiej Federacji Architektów w Bazylei od 1978 Federalnej Komisji Sztuk Pięknych 1982–1987 CFBA Szwajcarskiej Akademii Nauk Technicznych od 1996 Międzynarodowej Akademii Filozofii i Sztuki w Bernie od 1999 oraz członkiem honorowym: BDA – Niemieckiej Federacji Architektów w Berlinie od 1983 AIA – Amerykańskiego Instytutu Architektów w Nowym Jorku od 1984 AA – Akademii Architektury w Paryżu od 1991 CAM-SAM – Stowarzyszenia Architektów Meksykańskich od 1994 RIBA – Królewskiego Instytutu Architektów Brytyjskich od 1997
Realizacje thumb|240px|Galeria Sztuki Watari w Tokio 1985–1990 thumb|240px|La Fortezza, Maastricht, Holandia thumb|240px|Dom w Manno – detal, Ticino, Szwajcaria thumb|240px|Mario Botta wraz z Adamem Bujakiem, podczas uroczystości wręczenia medalu Per Artem Ad Deum
1965–1967 Dom jednorodzinny w Stabio, Ticino, Szwajcaria 1970–1971 Dom jednorodzinny w Cadenazzo, Ticino, Szwajcaria 1971–1973 Dom jednorodzinny w Riva San Vitale, Ticino, Szwajcaria 1972–1977 Szkoła średnia w Morbio Inferiore, Ticino, Szwajcaria rys. 1975–1976 Dom jednorodzinny w Ligornetto, Ticino, Szwajcaria 1975–1976 Dom jednorodzinny w Maggia, Ticino, Szwajcaria 1976–1977 Sala gimnastyczna w Balerna, Ticino, Szwajcaria 1976–1979 Biblioteka Konwentu Kapucynów w Lugano, Ticino, Szwajcaria 1977–1979 Centrum rzemieślnicze w Balerna, Ticino, Szwajcaria 1977–1981 Bank Kantonalny, Fryburg, Szwajcaria 1979–1981 Dom jednorodzinny w Massagno, Ticino, Szwajcaria 1980–1981 Dom jednorodzinny w Viganello, Ticino, Szwajcaria 1980–1982 Dom jednorodzinny w Stabio (Casa Rotonda), Ticino, Szwajcaria 1981–1982 Dom jednorodzinny w Origlio, Ticino, Szwajcaria 1981–1985 Budynek administracyjny Palazzo Ransila I w Lugano, Ticino, Szwajcaria 1982–1987 Teatr i Dom Kultury w Chambéry, [rancja 1982–1988 Bank Gottarda w Lugano, Szwajcaria 1983–1984 Dom jednorodzinny w Morbio Superiore, Ticino, Szwajcaria 1984–1988 Dom jednorodzinny w Breganzona, Ticino, Szwajcaria 1984–1988 Mediateka w Villeurbanne, Francja 1985–1990 Galeria Sztuki Watari w Tokio, Japonia 1985–1991 Budynek administracyjny Ransila II w Lugano, Ticino, Szwajcaria 1986–1990 Budynek mieszkalny „Palazzo Botta” w Lugano, Ticino, Szwajcaria 1986–1992 Budynek administracyjny „5 Continenti"” w Lugano, Ticino, Szwajcaria 1986–1992 Kościół w Mogno, Ticino, Szwajcaria 1986–1993 Budynek Caimato, w Lugano, Ticino, Szwajcaria 1986–1995 Budynek Banku UBS, Bazylea, Szwajcaria 1987–1990 Dom jednorodzinny w Manno, Ticino, Szwajcaria 1987–1992 Kościół w Pordenone, Ticino, Szwajcaria 1987–1995 Kościół w Sartirana di Merate, Włochy 1987–1996 Bank Bruxelles Lambert, Genewa, Szwajcaria 1988–1991 Budynek mieszkalno-biurowy, Bellinzona, Ticino, Szwajcaria 1988–1993 Rezydencje w Novazzano, Ticino, Szwajcaria 1988–1998 Budynek administracyjny Swisscom, Bellinzona, Ticino, Szwajcaria 1988–1995 Katedra w Évry, Francja 1988–2003 MART Muzeum Sztuki Współczesnej Trento i Rovereto, Trydent, Włochy 1989–1994 Dom jednorodzinny w Montagnola, Ticino, Szwajcaria 1989–1995 Muzeum Sztuki Współczesnej w San Francisco, Stany Zjednoczone , 1989–2003 Wieża Kyobo, Seul, Korea Południowa 1990–1992 Dom jednorodzinny w Daro, Ticino, Szwajcaria 1990–1992 Dom jednorodzinny, Bellinzona, Ticino, Szwajcaria 1990–1996 Kaplica Santa Maria degli Angeli, Monte Tamaro, Szwajcaria 1990–1999 Zespół mieszkalno-biurowy „La Fortezza”, Maastricht, Holandia 1991–1998 Centrum komercyjno-mieszkaniowe, Mendrisio, Ticino, Szwajcaria 1992–1993 Scenografia dla Opery w Zurychu, Zurych, Szwajcaria 1992–1996 Dom jednorodzinny w Monte Carasso, Ticino, Szwajcaria 1992–1997 Dom opieki w Novazzano, Ticino, Szwajcaria 1993–1996 Muzeum Jean Tinguely w Bazylei 1993–1998 Centrum serwisowe, Piotta, Ticino, Szwajcaria 1993–2000 Liceum Naukowe, Pieve, Włochy 1994–2004 Kościół w Seriate, Włochy 1995–1999 Biblioteka Miejska, Dortmund, Niemcy 1995–2001 Przebudowa Muzeum Vela w Ligornetto, Ticino, Szwajcaria 1995–2004 Leeum – Muzeum Sztuki Samsung, Seul, Korea Południowa 1996–1998 Synagoga Cymbalista, Tel Awiw, Izrael 1996–2003 Kompleks biurowy TCS Noida, New Delhi, Indie 1997–2000 Stacja kolejki, Cardada, Ticino, Szwajcaria 1997–2000 Centrum Dürrenmatt Neuchâtel, Neuchâtel, Szwajcaria 1998–1999 Dom jednorodzinny w Konigsberg, Niemcy 1998–2001 Narodowe Centrum Sportu w Tenero, Ticino, Szwajcaria 1998–2003 Muzeum Fundacji Martina Bodmera w Cologny, Szwajcaria 1998–2004 Tour de Moron, Malleray, Szwajcaria 1998–2004 Zespół mieszkaniowy w Deventer, Holandia 1999 Restauracja Placu Manzoni w Lugano, Ticino, Szwajcaria 1999–2001 Kompleks biurowy Harting w Minden, Niemcy 1999–2003 Cantina Petra w Suvereto, Włochy 2000 San Carlino, jezioro Lugano, Ticino, Szwajcaria 2000–2002 Dwa domy weekendowe w Cardada, Ticino, Szwajcaria 2000–2006 Kościół parafialny Santo Volto w Turynie, Włochy 2001–2002 Terminal autobusowy w Lugano, Ticino, Szwajcaria 2001–2006 Towarzystwo ubezpieczeniowe Ethinki w Atenach, Grecja 2002–2004 Restauracja Teatru la Scala w Mediolanie, Włochy 2003–2006 Tschuggen Grand Hotel w Arosa, Szwajcaria 2004 Dom jednorodzinny w Bernareggio, Włochy 2004–2010 Zespół biurowo-mieszkaniowy Campari w Sesto San Giovanni, Włochy 2005–2010 Budynek mieszkalny w Gallarate, Włochy 2005–2011 Palazzo Fuoriporta w Mendrisio, Szwajcaria 2006 Werner Oechslin Library w Einsiedeln, Szwajcaria 2006–2009 Piwnice win w Clos de Faugieres, Francja 2006–2008 Agora club house w Jeju Island, Korea 2007 Phoenix Island Villa Condo & Club House w Seogwipo-si, Korea 2007–2010 Nowy Szpital w Vimercate, Włochy 2007–2010 Muzeum Bechtlera w Charlotte, Stany Zjednoczone 2007–2010 Area Appiani w Treviso, Włochy 2008–2011 Biblioteka naukowa Uniwersytetu Tsinghua w Pekinie, Chiny 2008–2012 Centrum uzdrowiskowe w Rigi Kaltbad, Rigi, Szwajcaria 2009–2012 Hotel Twelve at Hengshan w Szanghaju, Chiny] 2010–2014 Wydział Biologii i Biomedycyny Uniwersytetu w Padwie, Włochy 2011 Lu Xun Academy of Fine Arts w Shenyang, Liaoning, Chiny 2011–2013 Kaplica Granato, Penkenjoch, Zillertal, Austria
Publikacje Mario Botta, Etica del costruire, Editori Laterza, Bari 1996, Mario Botta, Modelli di architettura, Alinea, 2000, Mario Botta, Quasi un diario. Frammenti intorno all'architettura, Le Lettere, Firenze 2003, Mario Botta, Elisabetta Fabbri, Franco Malgrande, Il Teatro alla Scala. Restauro e ristrutturazione, Skira, Milano 2005, Mario Botta, La chiesa del Santo Volto a Torino, Skira, Milano 2007, Mario Botta, Paolo Crepet, Giuseppe Zois, Dove abitano le emozioni, Einaudi, Torino 2007,
Odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Gwiazdy Rumunii (Rumunia, 1999)
Przypisy
Bibliografia Battisti, Emilio, Mario Botta: architetture e progetti negli anni 70, Electa, Milano 1981 Botta, Mario, Bauten und Projekte – DVA, Stuttgart 1982,
Zardini, Mirko, Mario Botta, GA Architect, A.D.A. EDITA, Tokyo 1984,
Bee, Harriet S., Mario Botta exhibition – MOMA, New York 1987, Botta, Mario, Una casa – Electa, Milano 1989, Disch, Peter, Mario Botta. La ricerca negli anni ottanta, ADV Advertising Company SA, Lugano 1990
Pizzi, Emilio, Mario Botta. Works and Projects, Editorial Gustavo Gili, Barcelona 1991, Botta, Mario, Ethik des Bauens – Birkhäuser, Bazylea 1997, Pozzi, Giovanni, Mario Botta, Santa Maria degli Angeli sul Monte Tamaro, Edizioni Casagrande, Bellinzona 2001, Sakellaridou, Irena, Mario Botta Poetica dell’architettura, Rizzoli, New York 2002, Cappellato, Gabriele, Mario Botta. Light and gravity. Architecture 1993–2003, Prestel Verlag, Monachium 2003, (in pdf) Cappellato, Gabriele, Mario Botta. 10 architetture del sacro, Editrice Compositori, Bologna 2005, Cappellato, Gabriele, Mario Botta. Luce e gravità: architetture 1993–2007, Editrice Compositori, Bologna 2008, Breitschmid, Markus, Architecture and the Ambient – Mario Botta, Virginia Tech Architecture Publications, 2014,
Linki zewnętrzne Studio Mario Botta, Lugano Mario Botta w ARCHIGUIDE Katedra Zmartwychwstanie w Évry RTS.ch Champs magnétiques – 11.03.1986 You Tube Mario Botta – TVN You Tube Mario Botta – La Cathédrale d'Evry You Tube Experience Ticino: Culture, Art and Architecture
Kategoria:Odznaczeni Orderem Gwiazdy Rumunii Kategoria:Szwajcarscy architekci Kategoria:Ludzie związani z Università Iuav di Venezia Kategoria:Urodzeni w 1943 Kategoria:Członkowie Akademii Świętego Łukasza w Rzymie Kategoria:Laureaci Medalu Per Artem ad Deum Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Federalnej w Lozannie