thumb|Tereny działania pułku w 1920 thumb|Gen. Gustaw Orlicz-Dreszer, patron 16 pułku Ułanów Wielkopolskich 16 Pułk Ułanów Wielkopolskich imienia generała dywizji Gustawa Orlicz-Dreszera (16 puł) – oddział kawalerii Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Pułk sformowany został w 1919 jako 2 pułk Ułanów Wielkopolskich. W sierpniu dwa szwadrony liniowe pułku zostały użyte w działaniach na Froncie Przeciwniemieckim. W styczniu 1920 pułk wziął udział w operacji zajmowania Pomorza. Od marca 1920 walczył na frontach wojny polsko-bolszewickiej. Wziął udział w zagonie na Koziatyn oraz w późniejszych walkach na Ukrainie. Walczył pod Beresteczkiem i Brodami. W operacji warszawskiej osłaniał lewe skrzydło zgrupowania 1 Dywizji Piechoty Legionów, 4 Brygady Jazdy i Brygady Jazdy Ochotniczej mjr. Jaworskiego. W trzeciej dekadzie sierpnia, pod Milejczycami, rozbił sowiecką grupę artylerii ciężkiej. Następnie walczył z Litwinami na Suwalszczyźnie. W bitwie niemeńskiej wykonywał manewr obejścia sowieckiej 3 Armii w rejonie Druskiennik. W październiku w składzie Grupy „Mir" wykonywał zagon na Krzywicze.

Formowanie - pułk w powstaniu wielkopolskim

W dniu 29 grudnia 1918 w miasteczku Lwówek i w majątku Posadowo, z inicjatywy plutonowego Wojciecha Świerczyka, hrabiego Stanisława Korzboka-Łąckiego i hrabiego Mieczysława Kwileckiego, powstał oddział jazdy złożony z Polaków, byłych kawalerzystów armii niemieckiej. Dnia 5 stycznia 1919 oddział w sile 33 szabel pod dowództwem plutonowego Wojciecha Świerczyka zameldował się u dowódcy Frontu Zachodniego, pułkownika Michała Milewskiego. W dniu 29 stycznia 1919 został przemianowany na szwadron jazdy Okręgu II. Stał się on kadrą dla formowanego od 29 maja w Biedrusku pod Poznaniem 2 pułku Ułanów Wielkopolskich.

Dnia 18 listopada 1919 przed poznańskim ratuszem ppłk Roman Pasławski otrzymał sztandar pułku, przedstawiający z jednej strony wizerunek Matki Boskiej oraz napis „Biały Sztandar – wzniosłe czyny”, a z drugiej – czerwony krzyż z białym orłem pośrodku. Sztandar ten, zakopany w czasie II wojny światowej, znajduje się obecnie w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

W dniu 24 stycznia 1920 pułk w pełnym składzie wkroczył do Bydgoszczy, która stała się dla niego miastem garnizonowym aż do końca jego istnienia. Stacjonował w koszarach przy ul. Szubińskiej. W związku z połączeniem Wojsk Wielkopolskich z Siłami Zbrojnymi Rzeczypospolitej pułk otrzymał nową numerację 16/2 pułk Ułanów Wielkopolskich. Dnia 9 marca 1920 pułk wyruszył na front wschodni, gdzie brał udział w walkach pod Bereźnem, Brodami, Jazłowczykiem i Szczurowicami, a w ostatniej fazie wojny - pod Białymstokiem, Wisznicami i Baszami.

Mapy walk pułku

Kawalerowie Orderu Virtuti Militari 40x40px|left Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920mjr Ludwik Kmicic-Skrzyńskimjr lek. Bajoński Janrtm. Stefan Czarneckirtm. Jan Slaskirtm. Papara Kazimierzpor. Chojecki Edmundpor. Kazimierz Kosiarskipor. Wiktor Mirnyppor. Jan Bączkowskippor. Górski Wincentyppor. Juliusz Roman Heinzelppor. Lubecki Stanisławppor. Nieszkowski Edmundppor. Jerzy Piaskowskippor. Stefan Stablewskippor. Józef Sułockippor. Wasiutyński Antonippor. Marceli Żółtowskichor. Teodor Morywachm. Juliusz Chłapowskiwachm. Kołodziejski Edmundwachm. Walenty Poznańskiwachm. Bilski Ignacyplut. Witkowski Stefanplut. Szulc Franciszekplut. Pioszyk Józefplut. Handle Janplut. Burghardt Maksymiliankpr. Cieszyński Szczepankpr. Detlaff Józefkpr. Dyczek Józefkpr. Kalota Kazimierzkpr. Przybył Jankpr. Rakoczy Stanisławkpr. Sprinter Franciszekkpr. Wojciechowski Janst. uł. Knopp Januł. Banasiak Andrzejuł. Opaliński Feliksuł. Garstka Józefuł. Przybył Bolesław

Pułk w okresie międzywojennym 200px|left thumb|Wręczenie prezydentowi RP Ignacemu Mościckiemu odznaki pułkowej przez delegację 16 puł. 2 kwietnia 1935 25 listopada 1920, po zakończeniu działań wojennych, pułk wrócił do Bydgoszczy. Po przejściu na stopę pokojową wszedł w skład VII Brygady Jazdy. Od 1924, wraz ze zmianą terminu „jazda” na „kawaleria", podlegał dowódcy XIV Brygady Kawalerii, a następnie Brygady Kawalerii „Toruń". Od 24 kwietnia 1934 sztab brygady przeniósł swoją siedzibę do Bydgoszczy; zmieniła nazwę na Brygada Kawalerii „Bydgoszcz". Wiosną 1937 brygada ta została przeformowana w Pomorską Brygadę Kawalerii, a 16 pułk Ułanów Wielkopolskich pozostał w jej składzie.

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 26 lipca jako datę święta pułkowegoDz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę boju pod Szczurowicami, stoczonego w 1920 roku.

31 grudnia 1937 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki nadał pułkowi nazwę „16 Pułk Ułanów Wielkopolskich imienia generała dywizji Gustawa Orlicz-Dreszera”Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 18 z 31 grudnia 1937 roku, poz. 225..

Koszary Na miejsce formowania 2 pułku Ułanów Wielkopolskich wyznaczony został garnizon w Biedrusku. Tu z frontu przybył zorganizowany jeszcze w grudniu 1918 w Lwówku i Posadowie oddział konny, przemianowany w 1 szwadron nowo powstającego pułku. Na początku sierpnia dwa szwadrony wysłano na front, a w Biedrusku pozostały pododdziały złożone w większości z rekrutów. Wydzielone szwadrony powróciły do Biedruska 10 października, a 6 listopada sformowany już całkowicie pułk przekwaterowano do Poznania. W Poznaniu 2 pułk ułanów zajął koszary opuszczone przez 1 pułk Ułanów Wielkopolskich i zajmował je do 30 listopada, czyli do czasu kiedy to wyruszył na Pomorze celem objęcia ziem przyznanych Polsce traktatem wersalskim. 29 stycznia 1920 przeszedł do Bydgoszczy, gdzie zajął poniemiecki kawaleryjski kompleks koszarowy. Przejęte budynki były w dobrym stanie, a jedynym poważniejszym mankamentem była niewykończona kuchnia stacjonarna, a większość pododdziałów musiała korzystać z kuchni polowych. Po odtworzeniu zdolności bojowej, 9 marca pułk odjechał na front do Małopolski Wschodniej. Do swojego garnizonu powrócił po zakończeniu działań bojowych 25 listopada 1920 i do 1939 kwaterował całością sił w jednym kompleksie koszarowym. Kwatery dzielił z 10 szwadronem pionierów i 8 szwadronem łączności.

Koszary przy ul. Szubińskiej 2 wybudowane zostały w 1884 dla 11 pułku dragonów. Po I wojnie światowej kompleks przejęło Wojsko Polskie. Głównymi obiektami były dwa, wykonane z muru pruskiego, bliźniacze bloki koszarowe usytuowane równolegle do ul. Szubińskiej. W pierzei tej ulicy znalazły się również dom mieszkalny dla podoficerów i wozownia. W głębi znajdowała się kuchnia ze stołówką-świetlicą i budynek biurowy, magazyn i wolnostojące ustępy. Plac apelowy otaczał zespół stajni i trzy kryte ujeżdżalnie. Za stajniami znajdował się ambulans weterynaryjny, kuźnia, stajnia kontumacyjna oraz strzelnica i boisko. Na wschód od koszar znajdowało się kasyno oficerskie. Już w połowie lat 20. XX w. nieoficjalnie koszary nazywano imieniem księcia Józefa Poniatowskiego. 21 maja 1921 przy bramie głównej koszar wzniesiony został pomnik zaprojektowany przez ppor. rez. Ryszarda Jurkiewicza, a upamiętniający poległych w walkach żołnierzy pułku. 19 marca 1934, przed kasynem oficerskim, odsłonięto umieszczone na granitowym cokole brązowe popiersie marsz. Józefa Piłsudskiego, dłuta Olgi Niewskiej.

We wrześniu 1939 w Koszarach Poniatowskiego Niemcy urządzili obóz internowania. Od 1940 kwaterowało tu wojsko niemieckie. Po wojnie koszary przejęło Wojsko Polskie, ale pogarszający się stan techniczny skutkował wyburzaniem kolejnych obiektów i wznoszeniem nowych w ich miejsce. Do dziś (2019) kompleks im. księcia Poniatowskiego przetrwał w stanie szczątkowym. Pozostał magazyn i budynek biurowy (być może budynek dowództwa i kwatermistrzostwa pułku), Budynek mieszkalny przekazany władzom cywilnym, natomiast w kasynie oficerskim (pl. Poznański 9) mieści się żłobek. Zniszczony w czasie wojny pomnik poległych zrekonstruowano. Stoi on przy bloku mieszkalnym przy ul. Romana Dmowskiego 2.

Mobilizacja 24 sierpnia 1939 w 16 pułku ułanów w Bydgoszczy rozpoczęła się mobilizacja alarmowa w grupie żółtej w czasie od A+24 do A+42, 16 puł do etatów wojennych. Oprócz własnych pododdziałów w oparciu o pułk zmobilizowano też należące do Pomorskiej Brygady Kawalerii:

szwadron pionierów nr 10, 8 szwadron łączności, pluton sanitarny konny typ II nr 88.

Nadwyżki kadry i rezerwistów zostały odesłane 26 sierpnia do formującego się Ośrodka Zapasowego Pomorskiej BK w Garwolinie.

Pułk w planie mobilizacyjnym „S”Nazwa pododdziałuTerminMiejsce mobilizacjidowódca pułku z drużynąalarmBydgoszczpluton łączności1÷4 szwadronyszwadron karabinów maszynowychszwadron pionierów nr 108szwadron kawalerii nr 457pluton ckm nr 45szwadron samochodów pancernych nr 104alarmszwadron samochodów pancernych nr 1144dowódca brygady nr 14alarmKwatera Główna nr 108 (I eszelon)Kwatera Głowna nr 108 (II eszelon)4poczta polowa nr 60sąd polowy nr 108uzupełnienie do czasu „W”5kolumna taborowa nr 867kolumna taborowa nr 8686szwadron marszowy 1/156 puł18pluton marszowy nr 1/45szwadron zapasowydo 15 Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939StanowiskoStopień, imię i nazwiskodowódca pułkupłk Edmund Wacław Tarnasiewicz-HeldutI zastępca dowódcyppłk Julian Edwin Arnoldt-Russockiadiutantrtm. Józef Cetnerowski *naczelny lekarz medycynymjr dr Józef Feliks Jonscherlekarz weterynariikpt. Henryk JaskulskiII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Witold I Jabłońskioficer mobilizacyjnyrtm. Czesław Dmochowskizastępca oficera mobilizacyjnegopor. Tadeusz Leonard Jaworskioficer administracyjno-materiałowypor. Jerzy Walenty Woszczyńskidowódca szwadronu gospodarczegortm. Józef Cetnerowski (*)oficer gospodarczykpt. int. Fryderyk Andrzej Honzatkooficer żywnościowychor. Teodor Morydowódca plutonu łącznościpor. Józef Irzeńskidowódca plutonu kolarzyppor. Stanisław Szczepkowski (*)dowódca plutonu ppanc.por. Franciszek Wilhelm Liczmańskidowódca 1 szwadronurtm. Józef Przeniewskidowódca plutonupor. Jerzy Marian Bukowskidowódca 2 szwadronurtm. Henryk Grudzieńdowódca plutonupor. Henryk Konstantynowiczdowódca plutonuppor. Stanisław Szczepkowski (*)dowódca 3 szwadronurtm. Marian Wojaczekdowódca plutonupor. Zbysław Piotr Żaczekdowódca plutonuppor. Antoni Antoniewiczdowódca plutonuppor. Jarosław Kazimierz Salmonowiczdowódca 4 szwadronupor. Aleksander Zarębickidowódca plutonupor. Zbigniew Józef Gieradowódca plutonupor. Zbigniew Izydor Trzebuchowskidowódca plutonuppor. Zenon Franciszek Alfred Rakowskidowódca szwadronu kmrtm. Zygmunt Dulskidowódca plutonupor. Zygmunt Władysław Bieganowskidowódca plutonupor. kontr. Aleksander Kuźmińskidowódca szwadronu zapasowegortm. Tadeusz II Jankowskizastępca dowódcyvacatna kursiepor. Roman Teodor Pigłowskina kursieppor. Ludwik Dembek

16 puł. w kampanii wrześniowej thumb|Pułk walczył w składzie PBK

Działania bojowe