thumb|Łacińska inskrypcja poświęcona Stanisławowi Reszce ponad wejściem do dawnego szpitala św. Ducha w Buku, ufundowanego przez Stanisława Reszkę thumb|Tablica z krótkim biogramem patrona placu w Buku Stanisław Reszka inna forma nazwiska: Rescius, anagram: Sanis recta salus, (ur. 14 września 1544 w Buku, zm. 3 kwietnia 1600 w Neapolu) – opat jędrzejowski (in commendam) w 1585 roku, kanonik warmiński w 1571 roku, dziekan warszawski w 1583 roku, sekretarz królewski w 1573 rokuKlerycy z ziem polskich, litewskich i pruskich święceni w Rzymie (XVI – pocz. XX w.), opracował Stanisław Jujeczka, Wrocław 2018, s. 42., protonotariusz apostolski, dyplomata, pamiętnikarz, polemista piszący głównie po łacinie, przedstawiciel dyplomatyczny Rzeczypospolitej w Państwie Kościelnym w 1588 rokuRocznik Służby Zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej według stanu na 1 kwietnia 1938, Warszawa 1938, s. 143..
Życiorys Wywodził się z rodziny mieszczańskiej. Kształcił się w Collegium Lubranscianum w Poznaniu, we Frankfurcie nad Odrą a także w Wittenberdze i Lipsku. Doktorat uzyskał w Perugii. W roku 1559 został sekretarzem biskupa Stanisława Hozjusza. Był założycielem i fundatorem jedynego w Buku szpitala, opatem jędrzejowskim, kanonikiem kilku kapituł, a także był sekretarzem króla Stefana Batorego i wychowawcą przyszłego biskupa warmińskiego Andrzeja Batorego. W 1565 roku przyjął w Rzymie święcenia diakonatu. W roku 1571 został kanonikiem warmińskim. Od 1592 roku przebywał w Neapolu jako poseł Rzeczypospolitej. W Kurii Rzymskiej był protonotariuszem apostolskim. Ogłosił pisma polemiczne przeciwko innowiercom, wydał dzieła wszystkie Hozjusza (Opera omnia, 1-2, Kolonia 1584). Opracował pierwszą biografię kardynała Hozjusza. Utrzymywał kontakty z wybitnymi przedstawicielami kultury europejskiej. Był osobą cenioną i szanowaną w społeczeństwie. O jego zasługach przy założeniu szpitala w Buku mówi m.in. wypis z 1737 roku, autorstwa Kaczkowskiego: Szpital ten założonym jest kosztem Wielebnego niegdy Stanisława Reszki, opata jędrzejowskiego, murowany wraz z kaplicą dotąd nie poświęconą. Znajduje się w nim dwanaście izdebek i jedna wielka izba ogrzewana z obszerną kuchnią. Po śmierci Stanisława Reszki papież Klemens VIII wystawił w Neapolu pomnik z jego wizerunkiem wykutym w marmurze. W rodzinnym Buku jego imieniem nazwano plac Plac Stanisława Reszki w Buku w Targeo, przy którym znajdował się ufundowany przez niego szpital.
Twórczość Ważniejsze utwory De obitu magni Stanislai Hosii cardinalis ode lugubris, Kraków 1580, drukarnia Łazarzowa; przedr. w Stanislai Hosii... vita De rebus gestis Stephani I regis Poloniae...contra magnum Moschorum ducem narratio, Rzym 1582 Diarium. 1583-1589, wyd. krytyczne J. Czubek Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce, t. 15 (1915) Przestroga pastyrska do miasta warszawskiego, Poznań 1585, drukarnia J. Wolrab Stanislai Hosii... vita, Rzym 1587, wyd. następne: pt. Vita D. Stanislai Hosii..., Oliwa 1690; przy M. Sander De origine ac progressu schismatis anglicani libri tres, Gdańsk 1698; przy "Stanislai Hosii epistolae", t. 1, Kraków 1879, Acta Historica Res Gestas Poloniae Illustrantia, t. 4; wyd. J. Smoczyński, Pelplin 1938 (antydatowany 1937), Wydawnictwa Teologiczne Diecezji Chełmińskiej nr 2; przekł. niemiecki: J. Fickler pt. Gründliche und ausfürliche Beschreibung der Geschichten gantzen Lebens und Sterbens... Stanislai Hosii, Ingolstadt 1591 Spongia, qua absterguntur convitia et maledicta Equitis Poloni contra Iesuitas, Kraków 1590, drukarnia A. Piotrkowczyk, wyd. następne: Ingolstadt 1591, Neapol 1592, (przeciw: Equitis Poloni in Iesuitas actio prima, zob.: t. 1) Ministromachia, Kraków 1591, drukarnia Łazarzowa, wyd. następne: Kolonia 1592 Piarum meditationum progimnasmata, Neapol 1594 De atheismis et phalarismis Evangelicorum, Neapol 1596, drukarnia J. Carlinus i A. Pacis(?) Paszkwile łacińskie: De articulo confederationis haereticorum; Dialogus de turbulenta haereticorum pace in Polonia, quam confoederationem vocant; wyd. T. Wierzbowski "Wiersze polityczne i przepowiednie, satyry i paszkwile z XVI wieku", Warszawa 1907, Biblioteka Zapomnianych Poetów i Prozaików Polskich XVI-XVIII w., zeszyt 24; rękopis znajdował się w Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego
Przekłady S. Hozjusz Konfederacyjej w Warszawie r. 1573... rozbieranie, wyd. J. Czubek "Pisma polityczne z czasów pierwszego bezkrólewia", Kraków 1906
Prace edytorskie S. Hozjusz Opera omnia, t. 1-2, Kolonia 1584, drukarnia M. Cholinus
Listy i materiały Epistolarum liber unus, Neapol 1594, drukarnia H. Salvianus; Epistolarum pars posterior, Neapol 1598, drukarnia J.J. Carlinus, (tu m.in. listy do: Andrzeja Batorego, Stefana Batorego, W. Goślickiego, J. Szczęsnego Herburta, S. Karnkowskiego, M. Kromera, J. Lipsiusa, A.P. Nideckiego, H. Powodowskiego, S. Sokołowskiego, J.D. Solikowskiego, S. Szymonowica, T. Tretera, K. Warszewickiego); 2 listy do S. Szymonowica, dat. z: Rzymu 28 marca 1590, z Neapolu 1594 oraz od S. Szymonowica, dat. ze Lwowa 25 kwietnia 1591, przedr. A. Bielowski "Szymon Szymonowic", Pamiętniki AU Wydział Filologiczny i Historyczno-Filozoficzny, t. 2 (1875) i odb.; fragm. listu do S. Szymonowica, dat. z Neapolu 1594, w przekł. polskim podał M. Wiszniewski Historia literatury polskiej, t. 6, Kraków 1844, s. 279-282 Listy z lat 1574-1595 do: Stefana Batorego, B. Kosa, Latiniusa, O. Łaskiego, J. Młodziejowskiego, kardynała W. Sirleto, Zygmunta III Wazy oraz nieznanej z nazwiska osoby, wyd. T. Wierzbowski Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego, t. 1, Warszawa 1900 List do Jana Hozjusza (brata Stanisława), zawierający opis śmierci S. Hozjusza, dat. z Rzymu 16 sierpnia 1579, wydane pt. Epistola de transitu S. Hosii 1579 w: S. Hozjusz Opera omnia, t. 2, Kolonia 1584, s. 485-491; przekł. polski A.S. pt. "Zgon Stanisława Hozjusza", Miesięcznik Diecezji Chełmińskiej 1936 Listy z lat 1582-1585 do: W. Baranowskiego, Stefana Batorego, A. Bolognettiego, kardynała K. Boromeusza, kardynała Comensis, M. Kromera, M.A. Mureto, A. Possewina, J. Zamoyskiego; wyd. E. Kuntze Monumenta Poloniae Vaticana, t. 6 (1938) – t. 7 (1939/1948-1950) 17 listów polskich z lat 1584-1590 do: Anny Jagiellonki, Stefana Batorego, W. Baranowskiego, J. Firleja, J. Młodziejowskiego, J. Tarnowskiego, J. Zamoyskiego, Zygmunta III; ogł. w całości i fragm. A. Grabowski Starożytności historyczne polskie, t. 2, Kraków 1840 Listy do J. Zamoyskiego z roku 1588, wyd. K. Lepszy w: Archiwum Jana Zamoyskiego, t. 4, Kraków 1948 Listy do S. Reszki z lat 1573-1583, m.in. od A.P. Nideckiego, wyd. M. Wiszniewski Historia literatury polskiej, t. 6, Kraków 1844, s. 279-282 Listy od J. Zamoyskiego z lat 1580-1584, wyd. J. Siemieński w: Archiwum Jana Zamoyskiego, t. 2, Warszawa 1909; t. 3, Warszawa 1913 Listy i pisma urzędowe z lat 1581-1585 od: Stefana Batorego, A. Bolognettiego, S. Karnkowskiego, J. Łempickiego; wyd. E. Kuntze Monumenta Poloniae Vaticana, t. 6 (1938) – t. 7 (1939/1948-1950) Listy z lat 1582-1599 od: A. Bolognettiego, Andrzeja Batorego, papieża Grzegorza XIV, S. Suchorzewskiego, J. Zamoyskiego, Zygmunta III Wazy oraz nieznanej z nazwiska osoby, wyd. T. Wierzbowski Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego, t. 1, Warszawa 1900 Listy z lat 1584-1590 od: Anny Jagiellonki, W. Baranowskiego, jezuity Bernarda, W. Goślickiego, J. Zamoyskiego, Zygmunta III Wazy; ogł. w całości i fragm. A. Grabowski Starożytności historyczne polskie, t. 2, Kraków 1840 Acta legationis meae apud Sixtum V, pontificem maximum, Rempublicam Venetam et Ferdinandum, magnum ducem Florentinum et ducem Ferrariae, a. d. 1588, 1589, 1590; rękopis (w dużej części autograf): Biblioteka Jagiellońska nr 159 Pokwitowanie pieniężne, dat. w Niepołomicach 22 marca 1586, ogł. T. Wierzbowski Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego, t. 1, Warszawa 1900 Paszport do Włoch, dat. w Krakowie 31 stycznia 1588, ogł. T. Wierzbowski Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego, t. 1, Warszawa 1900 3 pisma królewskie z lat 1588-1597, dotyczące S. Reszki jako opata jędrzejowskiego, ogł. T. Wierzbowski Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego, t. 2, Warszawa 1904 Pismo Zygmunta III do klasztoru jędrzejowskiego w sprawie wyjazdu S. Reszki do Włoch, dat. z Krakowa 23 lutego 1592, ogł. T. Wierzbowski Materiały do dziejów piśmiennictwa polskiego, t. 1, Warszawa 1900 Dedykacja (oktawa) T. Tassa na egz. La Gerusalemme conquistata, ogł.: tekst włoski: S. Windakiewicz "Polacy w Padwie", Przegląd Warszawski 1922, t. 3, s. 14; także w przekł. włoskim artykułu pt. "I Polacchi a Padova", Omaggio dell' Accademia Polacca di Scienze e Lettere all' Università di Padova nel settimo centenario della sua fondazione, Kraków 1922, s. 20; L. Locatelli "L' autografo dell' ottava che T. Tasso scrisse per Mons. Reszka", Bergomum 1925; A. Cronia "La conoscenza del Mondo Slavo in Italia. Bilancio storico-bibliografico di un millennio", Padwa 1958, Instituto di Studi Adriatici Venezia, s. 160-161; przekł. polski: S. Windakiewicz "Tasso i Reszka", Czas 1890, nr 212, (wiadomość z korespondencji S. Reszki podają też m.in.: K. Lepszy Rzeczpospolita Polska w dobie sejmu inkwizycyjnego (1589-1592), Kraków 1939 passim; P. Savio "De actis Nuntiaturae Poloniae quae partem Archivi Secretariatus Status constituunt", Watykan 1947, Studia Teologiczne XIII, s. 136-137; H. Barycz "Wiedeń a Polska w epoce Renesansu i Reformacji", Przegląd Zachodni 1953, nr 11/12, s. 749, przypis 212; H. Barycz "Dokumenty i fakty z dziejów reformacji. IV. Historia zburzenia zboru krakowskiego z roku 1587", Reformacja w Polsce 1953/1955, wyd. 1956, s. 234, przypis 31)
Przekład o autorstwie niepewnym S. Hozjusz Księgi o jasnym a szczyrym Słowie Bożym... Item Rozmowa o tym, godzili się laikom kielicha, księżej żon dopuścić, w Kościele służbę Bożą językiem przyrodzonym sprawować, Kraków 1562, drukarnia Łazarz Andrysowic, (hipotezę, że tłumaczył ją S. Reszka, wysunął K. Mecherzyński Historia wymowy w Polsce, t. 2, Kraków 1858, s. 59)
Przypisy
Bibliografia Jan Chłosta, Słownik Warmii, Wydawnictwo Littera, Olsztyn 2002, s. 291-292 Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 3 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965, s. 173-176
Linki zewnętrzne
Dzieła Stanisława Reszki w bibliotece Polona Obiekty powiązane ze Stanisławem Reszką w bazie Urus: Techniques and Reception of Prints in Central and Eastern Europe (15th–18th c.)
Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Lubrańskiego w Poznaniu Kategoria:Dziekani kapituły kolegiackiej św. Jana Chrzciciela w Warszawie Kategoria:Kanonicy warmińscy Kategoria:Ludzie urodzeni w Buku (województwo wielkopolskie) Kategoria:Opaci jędrzejowscy (komendatoryjni) Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników XVI wieku Kategoria:Polscy działacze kontrreformacji Kategoria:Polscy pisarze nowołacińscy XVI wieku Kategoria:Posłowie I Rzeczypospolitej w Królestwie Neapolu Kategoria:Przedstawiciele dyplomatyczni Polski przy Stolicy Apostolskiej (I Rzeczpospolita) Kategoria:Sekretarze Stefana Batorego Kategoria:Urodzeni w 1544 Kategoria:Zmarli w 1600