Gamera (jap. ガメラ) – fikcyjny gigantyczny latający żółw z serii japońskich filmów science-fiction wyprodukowanych przez wytwórnię Daiei. Został wykreowany w 1965 r. jako odpowiedź wytwórni Daiei na cieszące się w tym czasie ogromną popularnością filmy wytwórni Toho z serii o Godzilli. Gamera pojawił się łącznie w 12 filmach i jest jednym z najsłynniejszych japońskich filmowych potworów.
Historia Seria Shōwa Po raz pierwszy Gamera pojawił się w filmie Daikaijū Gamera z 1965 r. W tym filmie (będącym ostatnim czarno-białym japońskim filmem o potworach) jest on prehistorycznym żółwiem, który w wyniku walki między amerykańskimi i radzieckimi myśliwcami w Arktyce zostaje przez przypadek obudzony ze snu przez wybuch jądrowy. Gamera jest tu jeszcze niebezpiecznym dla ludzi, niszczycielskim potworem, który po przebudzeniu rusza, by zniszczyć Japonię. Jednak w jednej ze scen filmu Gamera ratuje małego chłopca Toshio Sakurai przed śmiercią; w filmie nie zostaje wyjaśnione, dlaczego to zrobił. Ostatecznie udaje się uwolnić Japonię od zagrożenia, wystrzeliwując Gamerę na Marsa przy użyciu potężnej rakiety.
Gamera powrócił jednak już rok później w filmie Daikaijū kessen: Gamera tai Barugon, a potem do 1971 r. wystąpił jeszcze w 5 kolejnych filmach. Były one jednak utrzymane w innym tonie niż oryginalny film, adresowane raczej do dzieci. Gamera w tych filmach nie był niszczycielskim potworem, lecz przeciwnie – obrońcą Japonii, chroniącym ją przed atakami innych potworów; gigantyczny żółw zyskał nawet przydomek „przyjaciela wszystkich dzieci”. Filmy te spotykały się z różnymi reakcjami; zyskały sobie wielu fanów, ale bywały też przedmiotem kpin (np. aż 5 z 8 filmów o Gamerze z serii Shōwa zostało wykorzystanych w serialu komediowym Mystery Science Theater 3000, wykpiwającym filmy fantastyczno – naukowe klasy B; dla porównania – w tym samym serialu zostały wykpione tylko 2 z 15 filmów z Godzillą z serii Shōwa).
W 1971 r. karierę Gamery na kilka lat przerwało bankructwo wytwórni Daiei. W 1974 r. wykupiła ją Tokuma Shoten Publishing Co., Ltd. Nowy zarząd, próbując poprawić sytuację finansową firmy, zdecydował o wyprodukowaniu jeszcze jednego filmu o Gamerze. W 1980 r. na ekrany kin wszedł Uchu Kaijū Gamera, ostatni film o olbrzymim żółwiu w serii Shōwa. Gamera tym razem musiał bronić Ziemi przed całą hordą potworów znanych z poprzednich filmów z serii, wysłanych do ataku przez kosmitów. W istocie wszystkie sceny walk potworów w tym filmie to wykorzystane raz jeszcze fragmenty poprzednich filmów; takie rozwiązanie wymusiły ogromne trudności finansowe wytwórni Daiei. Po pokonaniu wszystkich potworów, w finale filmu Gamera oddaje życie niszcząc statek kosmitów. To jak dotąd jedyny film z serii o Gamerze, który trafił na ekrany polskich kin (w latach 80., pod tytułem Superpotwór). Nie okazał się sukcesem kasowym, w rezultacie czego kariera Gamery została przerwana na kolejnych 15 lat.
Seria Heisei Dopiero w 1994 r., gdy dobiegała końca seria Heisei filmów o Godzilli (1984–1995), wytwórnia Daiei postanowiła wskrzesić swojego najsłynniejszego wielkiego potwora. Wytwórnia zdecydowała się też powierzyć pieczę nad nową serią reżyserowi Shusuke Kaneko; w rezultacie w latach 1995–1999 na ekrany kin weszły 3 filmy zdecydowanie różniące się od adresowanych do dzieci filmów z serii Shōwa. Spotkały się one generalnie z bardzo przychylnym przyjęciem ze strony fanów, ze względu na dobrej jakości, poprawiane z filmu na film efekty specjalne (w filmie Gamera 3: Iris Kakusei z 1999 r. niektóre sceny z Gamerą i jej przeciwnikiem – Iris – były już nawet wygenerowane komputerowo, a nie – jak w poprzednich filmach z serii – odegrane przez ludzi w kostiumach) i mroczny klimat. Szczególnie ostatni film trylogii, Gamera 3: Iris Kakusei, przedstawia Gamerę wręcz jako antybohatera; choć broni Japonii przed atakami innych potworów, walcząc z nimi gigantyczny żółw nie zwraca uwagi na to, że sam powoduje gigantyczne zniszczenia i śmierć setek ludzi. W tej serii (całkowicie ignorującej wydarzenia z filmów z serii Shōwa) Gamera jest potworem stworzonym tysiące lat temu przez zaginioną cywilizację Atlantydy dla ochrony przed latającymi potworami – Gyaosami.
Seria Heisei o Gamerze zainspirowała powstanie nieoficjalnego ciągu dalszego – nakręconego przez fanów trylogii filmu Gamera 4: The Truth. Film zyskał pewne wsparcie od wytwórni Daiei, z zastrzeżeniem, że twórcy nie mogą czerpać zysków z jego wyświetlania. Jako film nakręcony przez fanów, nie był on wyświetlany poza Japonią.
Seria Millennium W 2002 r. wytwórnię Daiei wykupiła Kadokawa Shoten Publishing Co., Ltd. Raz jeszcze zmiana zarządu pociągnęła za sobą decyzję o wskrzeszeniu najsłynniejszego potwora wytwórni. W 2006 r. wszedł na ekrany japońskich kin jak dotąd ostatni film z serii o Gamerze – Gamera: Chīsaki Yūsha Tachi. Raz jeszcze zignorowane zostają wydarzenia ze wszystkich poprzednich filmów. W latach 70. XX wieku Gamera stoczył walkę z hordą Gyaosów w obronie wioski na wybrzeżu Japonii. Olbrzymi żółw dla ratowania ludzi poświęcił własne życie, eksplodując i tym samym niszcząc zarówno swoich przeciwników, jak i siebie. 30 lat później chłopiec o imieniu Toru w miejscu, gdzie zginął Gamera, odnajduje jajo, z którego wykluwa się mały Gamera – Toto. Film skupia się następnie na losach Toto, od jego wyklucia się z jaja i przyjaźni z Toru, do finałowej walki w obronie Japonii z olbrzymim morskim jaszczurem Zedusem.
Filmografia Seria Shōwa 1965 – Daikaijū Gamera (ang. Gamera lub Gamera, the Invincible) 1966 – Daikaijū kessen: Gamera tai Barugon (ang. Gamera vs. Barugon) 1967 – Daikaijū Kuchu Kessan: Gamera tai Gyaosu (ang. Gamera vs. Gyaos lub Gamera vs. Gaos) 1968 – Gamera tai Uchu Kaijū Bairasu (ang. Gamera vs. Viras lub Destroy All Planets) 1969 – Gamera tai Daiakujū Giron (ang. Gamera vs. Guiron lub Gamera vs. Guillon) 1970 – Gamera tai Daimajū Jaigā (ang. Gamera vs. Jiger lub Gamera vs. Monster X) 1971 – Gamera tai Shinkai Kaijū Jigura (ang. Gamera vs. Zigra) 1980 – Uchu Kaijū Gamera (ang. Super Monster Gamera lub Gamera: Super Monster; pol. Superpotwór)
Seria Heisei 1995 – Gamera: Daikaijū Kuchu Kessen (ang. Gamera: Guardian of the Universe) 1996 – Gamera 2: Region Shūrai (ang. Gamera 2: Attack of Legion lub Gamera 2: Advent of Legion) 1999 – Gamera 3: Iris Kakusei (ang. Gamera 3: Incomplete Struggle, Gamera 3: Awakening of Iris lub Gamera 3: Revenge of Iris)
Seria Millennium 2006 – Gamera: Chīsaki Yūsha Tachi (ang. Gamera the Brave)
Planowane, ale nie nakręcone filmy 1972 – Gamera vs. Garasharp – film, w którym Gamera miał stoczyć walkę z podobnym do kobry potworem Garasharpem. Nie został nakręcony z powodu bankructwa wytwórni Daiei w 1971 r.
Inne 2003 – Gamera 4: The Truth (film nakręcony przez fanów)
Dane podstawowe Wymiary: 1965–1980 – wysokość – 60 m; masa – 80 ton 1995–1999 – wysokość – 80 m; masa – 120 ton
Cechy charakterystyczne: w odróżnieniu od wszystkich żółwi chodzi na dwóch, a nie na czterech nogach; ze szczęk zamiast typowego dla żółwi bezzębnego dzioba wyrastają ostre zęby, w tym dwa ogromne kły wyrastające z żuchwy; jego ciało chroni bardzo mocny pancerz, do którego może też schować głowę i kończyny; jego krew jest koloru zielonego.
Moce: We wszystkich filmach Gamera potrafi zionąć z paszczy ogniem – ciągłym płomieniem lub łatwo wybuchającą kulą ognia. Potrafi też czerpać z ognia energię i do pewnego stopnia kontrolować ogień. Schowawszy bądź dwie tylne, bądź wszystkie kończyny i głowę do skorupy, Gamera może wyrzucić przez otwory w skorupie strumienie energii, dzięki którym potrafi latać z prędkością 1 – 3,5 macha w sposób podobny do odrzutowca. Pływa z dużą szybkością (150 węzłów w serii Shōwa, 180 w serii Heisei). Potrafi przeżyć pod wodą i w próżni. W serii Heisei miał na łokciach wysuwane kolce, którymi mógł ranić wrogów. W filmie Gamera 2: Region Shūrai Gamera potrafił wchłonąć część naturalnej energii Ziemi („many”), a następnie – po rozstąpieniu się płytek jego pancerza na brzuchu – wystrzelić przez ten otwór w skorupie niszczycielski promień o ogromnej mocy. (Jednak użycie tej broni powoduje zakłócenia energii Ziemi, które w dłuższej perspektywie stwarzają znakomite warunki dla rozwoju Gyaosów.) W serii Heisei Gamera nawiązał duchową więź z młodą dziewczyną o imieniu Asagi Kusanagi; dzięki tej więzi mógł czerpać od niej energię potrzebną do walki.
Przeciwnicy W 11 z 12 filmów z serii o Gamerze gigantyczny żółw broni Ziemi przed atakami innych potworów. Potwory, z którymi walczył to:
Barugon (jap. バルゴン) – czworonożny gad z wielkim rogiem na nosie. Przypomina wielką jaszczurkę. Według legendy wspomnianej w filmie Daikaijū kessen: Gamera tai Barugon taki potwór przychodzi na świat raz na tysiąc lat. Moce: emituje z języka podobny do mgły, zamrażający promień; emituje niszczycielski promień podobny do tęczy.
Gyaos (jap. ギャオス; w języku angielskim czasem nazywany Gaos) – jedyny przeciwnik Gamery, który pojawił się w filmach ze wszystkich trzech serii. To latający potwór przypominający nietoperza lub pterozaura, z charakterystyczną, spłaszczoną głową w kształcie grotu strzały.W serii Shōwa Gyaos był prastarym potworem, przebudzonym ze snu przez aktywność wulkanu Fudżi. Wygłodniały, zaatakował Japonię, chcąc posilić się krwią jej mieszkańców; kilkakrotnie stoczył przy tym walkę z Gamerą i ostatecznie zginął, wepchnięty przez olbrzymiego żółwia do wulkanu.W filmie Gamera tai Daiakujū Giron pojawiły się również podobne potwory – Space Gyaosy, potwory żyjące na planecie Terra. W istocie do stworzenia tych potworów twórcy filmu wykorzystali kostium „ziemskiego” Gyaosa, po prostu przemalowując go na kolor srebrny; jednak mimo uderzającego podobieństwa w filmie nie jest wyjaśnione, czy Space Gyaosy mają cokolwiek wspólnego ze swym ziemskim odpowiednikiem.Gyaos powrócił w serii Heisei; tym razem Gyaosy były potworami stworzonymi przez pradawną cywilizację Atlantydy. Jednak rozmnażające się bezpłciowo latające potwory szybko wyrwały się spod kontroli swych twórców i zwróciły się przeciwko nim. Atlanci dla ochrony stworzyli żółwia Gamerę; udało mu się zniszczyć wszystkie Gyaosy, lecz nie zdążył ocalić cywilizacji Atlantydy przed zagładą. Co gorsza, Gamera nie zniszczył gniazd z jajami Gyaosów, w rezultacie czego niektóre przetrwały do czasów współczesnych. Z jaj zaczęły się wykluwać młode, które szybko zagroziły ludzkości. W filmie Gamera: Daikaijū Kuchu Kessen jeden z Gyaosów przekształcił się w swą większą i silniejszą formę – Super Gyaosa; natomiast w filmie Gamera 3: Iris Kakusei liczne wykluwające się Gyaosy dzięki sprzyjającym warunkom szybko przekształciły się w swoją najpotężniejszą formę – Hyper Gyaosy.Gyaosy pojawiły się też w najnowszym filmie z serii, Gamera: Chīsaki Yūsha Tachi, gdzie pierwszy Gamera bronił przed atakiem chmary tych potworów wioskę na wybrzeżu Japonii.Moce:- We wszystkich filmach Gyaosy były znakomitymi lotnikami, zdolnymi latać z dużą szybkością i manewrować w locie.- Także we wszystkich filmach Gyaosy potrafiły emitować z pyska skoncentrowaną wiązkę dźwięku, zdolną przeciąć nawet bardzo twarde przedmioty i poważnie zranić przeciwnika.- Choć jako istoty nocne były wrażliwe na światło słoneczne (nie dotyczy to tylko Space Gyaosów), Gyaosy potrafiły na różne sposoby się przed nim zabezpieczyć. W serii Shōwa Gyaos potrafił emitować gaz, który chronił go przed słońcem, a także gasił ogień. W serii Heisei Super Gyaos dzięki przyspieszonej ewolucji wykształcił ochronę swej wrażliwej skóry i oczu przed promieniami słonecznymi.- W serii Shōwa Gyaos potrafił regenerować utracone części ciała.