Eponimy medyczne – terminy używane w medycynie, określające przede wszystkim jednostki i objawy chorobowe oraz pojęcia anatomiczne i fizjologiczne, biorące swoją nazwę od nazwisk ludzi, najczęściej lekarzy, którzy opisali je po raz pierwszy. Rzadziej eponimy pochodzą od nazwisk pacjentów (np. choroba Lou Gehriga, zespół Cowden) albo postaci mitologicznych (np. zespół Proteusza) bądź literackich (np. zespół Otella). Tworzenie eponimów medycznych jest praktyką od wieków stosowaną w zachodniej medycynie. W czasach, gdy nauka nie potrafiła określić przyczyny większości chorób, często o zbliżonym obrazie klinicznym, nadanie im charakterystycznych nazw pozwalało uporządkować gromadzoną wiedzę medyczną.
Obecnie w medycynie odchodzi się od tworzenia nowych eponimów medycznych. Ujednolicenie mianownictwa anatomicznego sprawiło, że wiele eponimów anatomicznych zostało zarzuconych; postęp wiedzy w wielu specjalnościach klinicznych sprawił też, że niektóre choroby, opisywane dotąd jako odrębne jednostki nozologiczne, okazały się mieć tę samą przyczynę. W XX wieku stopniowo zmienił się też styl uprawiania nauki, także medycyny, i coraz mniej odkryć, w tym nowych chorób, zależało od jednego naukowca. Międzynarodowy zasięg czasopism medycznych także wymagał ujednolicenia mianownictwa, a w wielu krajach funkcjonowały (i nadal funkcjonują) zwyczajowe nazw chorób, nieużywane poza jego granicami. Przykładem może być nazwa choroby Leśniowskiego-Crohna, stosowana jedynie w Polsce, albo zespół Szereszewskiego-Turnera, używana w krajach dawnego ZSRR na określenie zespołu Turnera. Niektóre eponimy powoli tracą na znaczeniu i idą w zapomnienie, podczas gdy inne są dalej bardzo powszechne (np. zespół Downa, choroba Alzheimera).
Argumenty zwolenników eponimów medycznych są następujące: ułatwiają zapamiętanie nazwy choroby, nierzadko są krótsze od pełnej nazwy choroby niebędącej eponimem niekiedy zastępują powszechną, ale niepoprawną nazwę choroby zespół może mieć złożoną etiologię, trudną do uwzględnienia w opisowej nazwie używanie eponimów medycznych jest wyrazem pamięci o lekarzach zasłużonych dla medycyny.
Argumenty przeciwników eponimów medycznych: nie niosą żadnej informacji o chorobie, poza historyczną nazwy faworyzują medycynę zachodnią często pierwszeństwo w odkryciu choroby przypisano innej osobie eponimy mogą honorować osoby niegodne tego zaszczytu w wielu krajach funkcjonują „narodowe” eponimy, niezrozumiałe dla lekarzy innych narodowości.
Eponimy medyczne a Holocaust Nieodosobnione są głosy nawołujące do zarzucenia eponimów honorujących lekarzy, którzy sprzeniewierzyli się swojej profesji, mając swój udział w Holocauście (czynny, jako lekarze obozowi, albo mniej dobitny, ograniczający się do popierania nazistów) oraz popierając ruch eugeniczny. Na 18. Międzynarodowym Spotkaniu Izraelskiego Towarzystwa Medycznego w 2007 roku przedstawiono referat wskazujący osoby uhonorowane „niesłusznie”, a także lekarzy, którzy zginęli w obozach koncentracyjnych lub czynnie sprzeciwiali się nazizmowi PDF.. Do pierwszej grupy zaliczono Hansa Eppingera, Juliusa Hallervordena, Jussufa Ibrahima, Eduarda Pernkopfa, Hansa Conrada Juliusa Reitera, Hansa-Joachima Scherera, Hugona Spatza, Waltera Stoeckela, Friedricha Wegenera; grupa lekarzy popierających eugenikę była większa, autorzy wskazali nazwiska Eugene Charlesa Aperta, Wilhelma Hisa Jr, Roberta Foster Kennedy’ego i Madge Thurlow Macklin. Do drugiej grupy lekarzy więzionych lub zamordowanych w obozach koncentracyjnych należą Abraham Buschke, Simon van Creveld, Łucja Frey-Gottesman, Karl Herxheimer, Ludwig Pick, Jenö Alexander Pólya, Arthur Simons.
Część z tych eponimów budziła kontrowersje już wcześniej; proponowano zastąpić nazwę zespołu Reitera w połowie lat 90, ziarniniakowatość Wegenera również, aczkolwiek wina Wegenera nie jest oceniana tak jednoznacznie. Podważono też zasadność honorowania nazwą zespołu Rene Leriche’a.
Forma dzierżawcza i mianownikowa W literaturze anglojęzycznej spotyka się niekonsekwencję w stosowaniu formy dzierżawczej i formy mianownikowej nazwisk w nazwach eponimicznych. Niektóre czasopisma (np. New England Journal of Medicine) konsekwentnie stosują formę dzierżawczą (np. Duchenne’s dystrophy), natomiast czasopisma American Medical Association, twórcy katalogu Mendelian Inheritance in Man, członkowie Council of Science Editors i redaktorzy części podręczników (m.in. Neurologii Merritta) opowiadają się za formą mianownikową (Duchenne dystrophy)Przedmowa, [w:] Neurologia Merritta. Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2008, ss. XI-XII. ..
Liczba eponimów medycznych Nie wiadomo ile dokładnie eponimów medycznych powstało. W internetowej bazie danych WhoNamedIt założonej przez Ole Daniela Enersena w 1994 roku według stanu na kwiecień 2008 znajdowało się 8086 eponimów opisanych w 3990 osobnych hasłach, którym odpowiada 3189 biogramów uhonorowanych lekarzywww.whonamedit.com.. Drugie wydanie słownika eponimów medycznych Stedman’s Medical Eponyms (Lippincott Williams & Wilkins 2005) zawiera ponad 15 000 haseł. Popularnych i używanych do dziś eponimów jest dużo mniej, jednak podręczniki medycyny nadal chętnie z nich korzystają. Dwutomowy podręcznik Choroby wewnętrzne (Medycyna Praktyczna, Kraków 2005) samych eponimicznych nazw zespołów chorobowych wymienia około 140Andrzej Szczeklik (red.) Choroby wewnętrzne, t. 1-2. Medycyna Praktyczna, Kraków 2005, ..
Lista eponimów medycznych Najliczniejsze grupy eponimów medycznych stanowią terminy określające nazwy chorób i nazwy objawów chorobowych, a także odnoszące się do anatomii człowieka. Zobacz osobne artykuły by zapoznać się z listami tych nazw i nazwisk, od których wzięły swoje nazwy. lista eponimicznych nazw chorób lista eponimicznych nazw objawów chorobowych lista eponimów anatomicznych i histologicznych __BEZSPISU__
A B C Ć D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż Przypisy Bibliografia
A test Aalsmeera – William Charles Aalsmeer reakcja Abderhaldena – Emil Abderhalden test Adama próba Addisa – Thomas Addis próba Addisa-Shevky – Thomas Addis, Marion C. Shevky próba Adlera – Oskar Adler dźwignia Albarrana metoda Aldridge'a prawo Aleksandra test Amotta-Saundersa metoda Amreicha-Richtera test Amslera – Marc Amsler objaw Amussata test Anvila skala Apgar – Virginia Apgar test Apleya wzór Areya – Leslie Brainerd Arey metoda Arlta prawo Arndta-Schulza wzór Arnetha – Joseph Arneth reakcja Arthusa – Nicolas Maurice Arthus próba Aschheima-Zondeka komórki Askanazy'ego skala Astlera-Collera współczynnik Ayali – Giuseppe Ayala
B kleszczyki Babcocka próba Babińskiego-Weilla zacisk Backhausa odruch Bainbridge’a – Francis Arthur Bainbridge operacja Baldy’ego-Frankego rozwieracz Balfoura skala Balthazara pierścień Bandla – Ludwig Bandl próba Banga – Ivar Christian Gottfried Bang uszkodzenie Bankarta okulary Bartelsa test Bauera – Julius Bauer wzór Bazetta – Henry Cuthbert Bazett tamponada Bellocqa – białko Bence Jonesa – Henry Bence Jones test Bender – Lauretta Bender próba Benedicta – Stanley Rossiter Benedict metoda Bennholda – Hans Hermann Bennhold test Bersteina reakcja Besredki – Aleksander Michaiłowicz Besredka próba Biala – Manfred Bial test Bielschowsky'ego – Alfred Bielschowsky zjawisko Bielschowsky'ego – Alfred Bielschowsky odczyn Biernackiego – Edmund Faustyn Biernacki skala Bijstervelda – O. Paul van Bijsterveld metoda Billingsów operacja Billroth I – Theodor Billroth operacja Billroth II – Theodor Billroth skala Bishopa skala Blooma-Richardsona gorset Blounta metoda Bobatha – Karel Bobath, Berta Bobath efekt Bohra operacja Bondy’ego pinceta Bonneya odczyn Bordet-Gengou podłoże Bordeta-Gengou test Bowdena śniadanie Boydena, komora Boydena zacisk Bozemana strzykawka maciczna Brauna manewr Brachta pomoc ręczna Brachta-Cowjanowa – Napoleon Cowjanow test Bragaarda skurcze Braxtona Hicksa – John Braxton Hicks hak Brauna, kranioklast Brauna wziernik Breisky’ego – August Breisky wzór Broki próba Browna cewnik Broviaca test Brujninksa-Oseretzky’ego odczyn Bujwida – Odo Feliks Kazimierz Bujwid operacja Burcha płyn Burowa haki Buscha
C pierścienie Cabota – Richard Clarke Cabot operacja Caldwella-Luca – Georg Caldwell, Henri P. Luc kikut Callandera łuk Calvego test Casoniego odczyn Castellaniego – Aldo Castellani skala Centora – Robert M. Centor objaw Chadwicka – James Read Chadwick linia Chamberlaina – W. Edward Chamberlain kryształy Charcota-Leydena – Jean-Martin Charcot, Ernst Viktor von Leyden odczyn Chediaka – Alexander Moisés Chédiak zacisk Cherona skala Childa-Pugha – C.G. Child, R.N. Pugh operacja Choparta przetoka Cimino-Brescii czynnik Christmasa – Stephen Christmas test Clarka – Peter A. Clark metoda Cobba – John Robert Cobb odczyn Coburna-Pauliego wzór Cockcrofta-Gaulta rozwieracz Collina odczyn Coombsa – Robin Coombs próba Cottle’a, test Cottle’a – Maurice Cottle test Cozena zabieg Credégo, zabieg położniczy Credégo – Carl Credé kapsułka Crosby’ego –William Holmes Crosby klamra Crutchfielda spirale Curschmanna – Hans Curschmann test Cutlera – Jacob Cutler odruch Czermaka – Johann Nepomuk Czermak
D biopsja Danielsa test Dawbarna operacja Davidowa opatrunek Desaulta imadło Deschampa odczyn Dicków – George Frederick Dick, Gladys Rowena H. Dick manewr Dix-Hallpike'a test Donatha-Landsteinera – Julius Donath, Karl Landsteiner fundoplikacja Dora – Jacques Dor wkręt Doyena hak Doyena wskaźnik de Ritisa skala Dubowitzów – Lilly Dubowitz, Victor Dubowitz metoda Duke’a – William Wedell Duke mechanizm Duncana
E Próba Ehrlicha – Paul Ehrlich trójkąt Einthovena test Eijkmana – Christiaan Eijkman metoda Esbacha zabieg Esmarcha, rękoczyn Esmarcha bateria Ewinga
F metoda Facklera test Fagerströma test Fåhræusa-Westergrena – Robert Sanno Fåhræus, Alf Vilhelm Albertsson Westergren test Fairbanka hak Farabeufa – Louis Hubert Farabeuf zacisk Feure'a metoda Feulgena, odczyn Feulgena wzór Ficka test Finkelsteina odczyn Fletchera cewnik Foleya – Frederic Eugene Basil Foley metoda Fonio operacja Fontana – Francis Fontan skala Forresta zacisk Förstera-Ballengera odczyn Foshaya test Fowlera skala Frankla odczyn Freia – Wilhelm Siegmund Frei poduszka Frejki okulary Frenzla operacja Freyera hak Fritscha
G technika Gallie test Gänsslena manewr Gaskin objaw Gaussa próba Gellé operacja Gilliama skala Glasgow skala Gleasona metoda Gmelina trójlustro Goldmanna skala Grannuma skala Greena plateau Grehanta test Grifki wymiar Groedla – Franz Maximilian Groedel wskaźnik sercowy Grollmana cewnik Groshonga metoda Grotta – Józef Wacław Grott odczyn Grubera-Widala cienie Gumprechta metoda Gustafsona zacisk Guyona
H szpatułki jelitowe Haberera wskaźnik ischemiczny Hachinskiego – Vladimir Hachinski operacja Halbana efekt Haldane’a manewr Hallpike'a zabieg Halsteda – William Stewart Halsted test Hama – Thomas Hale Ham liczba Hamburgera skala depresji Hamiltona próba Hamolsky’ego kryteria Hannifina-Rajki hak Harringtona operacja Harrisa reguła Harrisa-Benedicta bruzda Harrisona operacja Hartmanna roztwór Hartmann – Alexis Hartmann test Hawkinsa płyn Hayema rozszerzadło Hegara igłotrzymacz Hegara objaw Hegara rękoczyn Heimlicha kardiomiotomia metodą Hellera – Ernst Heller prawo Henry’ego dostęp Henry’ego nomogram Henssgego – Claus Henssge egzoftalometr Hertla próba Hessa metoda Hilgenreinera operacja antyrefluksowa Hilla – Lucius D. Hill test Hirschberga – Julius Hirschberg odczyn Hirsta próba Hoescha próba Holzera skala Hounsfielda – Godfrey N. Hounsfield komórki Hürthle’a – Karl Hürthle test Hughstona zęby Hutchinsona
I aparat Ilizarowa – Gawriił Ilizarow test Inslera metoda Irvinga tablice Ishihary – Shinobu Ishihara
J manewr Jacquemiera – Jean M. Jacquemier próba Jaffego metoda Jahhsa test Jakoba odczyn Jarischa-Herxhemera-Łukasiewicza