thumb|Grób Jana Samsonowicza na cmentarzu Powązkowskim Jan Samsonowicz (ur. 14 września 1888 w Ostrowcu Świętokrzyskim, zm. 3 listopada 1959 w Warszawie) – polski geolog i paleontolog, profesor uniwersytetów we Lwowie i Warszawie, wieloletni kierownik Katedry Geologii Historycznej Uniwersytetu Warszawskiego, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk.
Życiorys Pochodził z rodziny pieczętującej się niegdyś herbem Lis. Był synem Tomasza Adama Samsonowicza (1858–1928), urzędnika kolejowego, i Antoniny z Konarzewskich (zm. 1891). W Ostrowcu ukończył szkołę powszechną, a następnie uczęszczał do gimnazjum rosyjskiego w Kielcach, którego nie ukończył z powodu strajku szkolnego w 1905 r. Maturę uzyskał jako ekstern w Petersburgu w 1905 r. Tam też podjął studia geologiczne, które w 1914 r. ukończył z dyplomem I stopnia.
Po powrocie z Petersburga w 1915 r. podjął pracę jako asystent w Zakładzie Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Kierownikiem był wówczas profesor Jan Lewiński. W latach 1915–1918 wykładał paleontologię na Wydziale Przyrodniczym Towarzystwa Kursów Naukowych w WarszawieDziesięciolecie Wolnej Wszechnicy Polskiej TKN: sprawozdanie z działalności Towarzystwa Kursów Naukowych, 1906–1916, opracowali Ryszard Błędowski, Stanisław Orłowski, Henryk Mościcki, Warszawa 1917, s. 96, Podkarpacka BC – wersja elektroniczna.. Prowadził wówczas badania geologiczne w Górach Świętokrzyskich, korzystając z zasiłków Kasy Mianowskiego.
Po utworzeniu w 1919 r. Państwowego Instytutu Geologicznego podjął pracę jako redaktor wydawnictw instytutu. Prowadził też badania geologiczne w Górach Świętokrzyskich, na Niżu Polskim i na Wołyniu. W 1920 r. podczas wojny polsko-bolszewickiej ochotniczo służył w 5 Pułku Piechoty Legionów. W 1922 r. odkrył złoże hematytu i syderytu w Rudkach k. Nowej Słupi, na którym otwarto kopalnię Staszic. Na niższych poziomach kopalnia dotarła do niżej zalegającego złoża pirytu. W 1922 (19 lipca) r. wraz S. Krukowskim odkrył neolityczną kopalnię jurajskich krzemieni pasiastych w Krzemionkach. Odkrył również fosforyty w Rachowie nad Wisłą. Ich eksploatacja rozpoczęła się w 1924. Złoże to jest obecnie już wyczerpane. W tym samym roku odkrył w Rachowie złoża krzemienia turońskiego, później nazwanego świeciechowskim.
W 1929 r. opublikował pracę Cechsztyn, Trias i Lias na północnym zboczu Łysogór, na podstawie której uzyskał habilitację. Po habilitacji objął katedrę geologii regionalnej Polski na Uniwersytecie Warszawskim. W 1932 r. ukończył arkusz Opatów mapy geologicznej Polski w skali 1:100 000. W okresie międzywojennym ukazały się tylko cztery arkusze tej mapy.
W 1935 r. został powołany na stanowisko profesora i kierownika Zakładu Paleontologii na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Został wybrany dziekanem Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego UJK na rok 1937/1938. Podczas pracy we Lwowie, w latach 1935–1938, prowadził badania geologiczne Wołynia, finansowane przez Uniwersytet Lwowski oraz przez Wołyńskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Łucku. W tym czasie odkrył nadbużańskie zagłębie węglowe. W 1939 r. objął kierownictwo Zakładu Geologii na Uniwersytecie Warszawskim.
W czasie wojny mieszkał w Warszawie. Czynnie udzielał się w tajnym nauczaniu. W powstaniu warszawskim zginął jego syn Andrzej. On sam, ranny, przeniósł się do Starachowic, gdzie pozostał do końca okupacji.
Po powrocie do Warszawy, powrócił na Uniwersytet Warszawski. Wraz z Marianem Książkiewiczem wydał Zarys geologii Polski, pierwszy podręcznik geologii regionalnej Polski.
Jan Samsonowicz był członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk i przewodniczącym Komitetu Geologicznego PAN w latach 1952–1958 oraz redaktorem „Acta Geologica Polonica” w latach 1953–1958. Był organizatorem i w latach 1956–1959 kierownikiem Zakładu Nauk Geologicznych PAN. Był też członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Geologicznego, członkiem zagranicznym Szwedzkiego Towarzystwa Geologicznego w Sztokholmie i członkiem Towarzystwa Mineralogiczno-Geologicznego w Pradze.
Od 1919 r. był mężem Henryki z Korwin-Krukowskich (1892–1987). Ojciec Hanny, Andrzeja i Henryka.
Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (Aleja Zasłużonych-1-103,104,105).
Materiały archiwalne Jana Samsonowicza znajdują się w PAN Archiwum w Warszawie pod sygnaturą III-94Spis inwentarzy, Polska Akademia Nauk Archiwum w Warszawie, [dostęp 2024-02-28]..
Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy (1958) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (16 lipca 1954) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za wybitne zasługi w dziedzinie nauki”. Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (20 września 1951) „za wybitną działalność naukową”. Złoty Krzyż Zasługi (16 stycznia 1930) „za zasługi na polu badań geologicznych Polski”. Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/201 - na wniosek Ministra Szkolnictwa Wyższego.
Nagrody Nagroda Państwowa I stopnia za działalność w zakresie poznania struktur wgłębnych Niżu Polskiego (1955)
Upamiętnienie Jego imieniem nazwano jedną z ulic w Lublinie (dzielnica Wrotków) Ulica Jana Samsonowicza w Lublinie w Targeo, Kielcach Ulica Jana Samsonowicza w Kielcach w Targeo i w Ostrowcu Świętokrzyskim Ulica Jana Samsonowicza w Ostrowcu Świętokrzyskim w Targeo oraz w Katowicach (dzielnica Murcki) Ulica Jana Samsonowicza w Katowicach w Targeo. Jest patronem Zespołu Szkół nr 14 w Warszawie oraz osiedle mieszkaniowe i Gimnazjum nr 2 w Łęcznej. Jego imię nosi Jaskinia Samsonowicza w rezerwacie „Węże” na Wyżynie Wieluńskiej niedaleko Działoszyna, skąd wydobył ok. 11 ton brekcji kostnej.
Wybrane publikacje J.Samsonowicz, Utwory dewońskie wschodniej części Gór Świętokrzyskich (Les dépôts dévoniens dans la partie orientale des montagnes de Święty Krzyż. Pologne ), Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Warszawa 1917. Jan Lewiński, J. Samsonowicz, Ukształtowanie powierzchni, skład i struktura podłoża dyluwjum wschodniej części Niżu Północno-Europejskiego (Oberflächengestaltung, Zusammensetzung und Bau des Untergrundes des Diluviums im östlichen Teile des nord-europäischen Flachlandes) wyd. z zapomogi Kasy pomocy dla osób pracujących na polu naukowem im. Józefa Mianowskiego, Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Warszawa 1918. J. Samsonowicz, Odkrycie kambru dolnego w Górach Świętokrzyskich, Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Warszawa 1918. J. Samsonowicz, Odkrycie pierwotnych złóż krzemienia “szarego biało nakrapianego”, „Wiadomości Archeologiczne”, t. 9 : 1924 z. 1 – 2, s. 99–101. J. Samsonowicz, Űber das wahrscheinliche Vorkommen von Karbon in westlichen Teil Wolhyniens, Bull. Inter. Acad. Pol. A, 1932. J. Samsonowicz, Gotland, ordowik i skały wylewne na wschodnim Wołyniu, Wydawnictwo Wołyńskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Prace Przyrodnicze Nr 1, Łuck 1939. J. Samsonowicz, Historia geologii w Polsce, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 1948. J. Samsonowicz, Geologia z początkami mineralogii, z 98 rycinami i mapką geologiczną Polski PZWS, Warszawa 1948.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Geologicznego Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Ludzie urodzeni w Ostrowcu Świętokrzyskim Kategoria:Ochotnicy w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy odkrywcy Kategoria:Polscy paleontolodzy Kategoria:Polska szlachta Kategoria:Pracownicy Państwowego Instytutu Geologicznego Kategoria:Uczestnicy strajków szkolnych w Królestwie Kongresowym (1905–1908) Kategoria:Urodzeni w 1888 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Towarzystwa Kursów Naukowych (1905–1918) Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Zmarli w 1959