thumb|300px|Mapa polityczna Kaukazu thumb|250px|W górach Północnej Osetii thumb|250px|Krajobraz Północnej Osetii Osetia Północna (oficj. Republika Osetii Północnej – AlaniaZmiany wprowadzone na 78. posiedzeniu Komisji (27 marca 2013 roku)., , Riespublika Siewiernaja Osietija – Ałanija, ) – jedna z autonomicznych republik wchodzących w skład Federacji Rosyjskiej, położona na Kaukazie Północnym.

Geografia Osetia Północna, zwana także Alanią, należy do Federacji Rosyjskiej. Leży na północnym skraju dużego kaukaskiego grzbietu górskiego, oddzielającego Kaukaz Północny od Kaukazu Południowego. Po drugiej stronie gór leży Osetia Południowa, należąca de iure Gruzji, ale będąca separatystycznym państwem nieuznawanym. Osetia Północna ma powierzchnię ok. 8 tys. km² i liczy około 700 tys. mieszkańców, z czego ok. 25% stanowią Rosjanie. Prawie połowa ludności mieszka w stolicy, Władykaukazie, która w czasach radzieckich nosiła nazwę Ordżonikidze.

Republika graniczy na południu z Gruzją i wchodzącą formalnie w jej skład separatystyczną Osetią Południową, na zachodzie z Kabardo-Bałkarią, na wschodzie z Czeczenią i Inguszetią. Rosja leży na północy. Prawie 2 tysiące kilometrów dzieli Władykaukaz od Moskwy.

Stolicą Osetii Północnej jest Władykaukaz. Inne miasta to Ardon, Ałagir, Digora, Mozdok i Biesłan.

Strefa czasowa Osetia Północna należy do moskiewskiej strefy czasowej (MSK). UTC +3:00 przez cały rok. Wcześniej, przed 27 marca 2011 roku, obowiązywał czas standardowy (zimowy) strefy UTC+3:00, a czas letni – UTC+4:00.

Demografia Statystyki demograficzne Ludność ogółem: 710 275 (2002) Ludność miejska: 464 875 (65,5%) Ludność wiejska: 245 400 (34,5%) Mężczyźni: 336 035 (47,3%) Kobiety: 374 240 (52,7%) Liczba kobiet przypadająca na 1000 mężczyzn: 1114 Średnia wieku w całej populacji: 33,8 lat Średnia wieku w miastach: 34,2 lat Średnia wieku na wsiach: 32,9 lat Średnia wieku mężczyzn: 30,4 lat Średnia wieku kobiet: 36,9 lat Liczba gospodarstw domowych: 200 191 (z 690 806 mieszkańcami) Liczba gospodarstw domowych w miastach: 143 397 (z 447 884 mieszkańcami) Liczba gospodarstw domowych na wsiach: 56 794 (z 242 922 mieszkańcami) Przyrost naturalny (2005) Liczba urodzeń: 7894 (współczynnik urodzeń 1,12%) Liczba zgonów: 8654 (współczynnik zgonów 1,23%) Ubytek naturalny: 760 (współczynnik przyrostu naturalnego – 0,11%)

Narodowości thumb|200px|Osetyjka w stroju ludowym (początek XX wieku) Struktura narodowościowa (2002): Osetyjczycy: 445,3 tys. (62,7%) Rosjanie: 164,7 tys. (23,2%) Ingusze: 21,4 tys. (3,0%) Ormianie: 17,2 tys. (2,4%) Ukraińcy: 5,2 tys. (0,7%) Czeczeni: 3,4 tys. (0,5%) Kabardyjczycy: 2,8 tys. (0,4%) Turcy: 2,8 tys. (0,4%) Azerowie 2,4 tys. (0,3%) Grecy 2,3 tys. (0,3%) Tatarzy 2,1 tys. (0,3%) Koreańczycy 1,8 tys. (0,3%) Cyganie 1,6 tys. (0,2%) Białorusini 1,0 tys. (0,1%) Pozostali i o nieustalonej narodowości: 56,4 (5,1%)

Zmiany struktury narodowościowej Zmiany struktury narodowościowej Osetii Północnej na podstawie danych spisowych:

1926 1939 1959 1970 1979 1989 20022010 Osetyjczycy 139 120 (60,3%) 165 616 (50,3%) 215 463 (47,8%) 269 326 (48,7%) 299 022 (50,5%) 334 876 (53,0%) 445 310 (62,7%)459 688 (65,1%) Rosjanie 50 272 (21,8%) 122 614 (37,2%) 178 654 (39,6%) 202 367 (36,6%) 200 692 (33,9%) 189 159 (29,9%) 164 734 (23,2%)146 090 (20,8%) Ingusze 1 540 (0,7%) 6 106 (1,9%) 6 071 (1,3%) 18 387 (3,3%) 23 663 (4,0%) 32 783 (5,2%) 21 442 (3,0%)28 336 (4%) Ormianie 6 921 (3,0%) 8 932 (2,7%) 12 012 (2,7%) 13 355 (2,4%) 12 912 (2,2%) 13 619 (2,2%) 17 147 (2,4%)16 235 (2,3%) Ukraińcy 14 282 (6,2%) 7 063 (2,1%) 9 362 (2,1%) 9 250 (1,7%) 10 574 (1,8%) 10 088 (1,6%) 5 198 (0,7%)3 251 (0,4%) Inni 18 646 (8,1%) 18 874 (5,7%) 29 019 (6,4%) 39 896 (7,2%) 45 139 (7,6%) 51 903 (8,2%) 56 444 (7,9%)49 832 (7,4%)

Religie thumb Zdecydowana większość mieszkańców kraju wyznaje prawosławie. Istnieje także mniejszość muzułmańska, którą tworzą głównie Ingusze oraz przedstawiciele innych kaukaskich mniejszości narodowych. Także wśród Osetyjczyków, w zdecydowanej większości prawosławnych istnieje kilkuprocentowa mniejszość wyznająca islam sunnicki.

Języki Status języka urzędowego na terenie Osetii posiadają na równi język rosyjski i osetyjski.

Język rdzennych mieszkańców kraju – Osetyjczyków posiada dwa główne dialekty: zachodnioosetyjski digoron oraz wschodnioosetyjski iron, który stał się podstawą opracowania języka literackiego i do którego zalicza się także dialekt tual, którym posługuje się ludność Osetii Południowej. Język osetyjski zachował wiele archaicznych cech, charakterystycznych dla języków irańskich (m.in. zachowanie przypadków), natomiast jego fonetyka jest pod silnym wpływem sąsiednich języków kaukaskich. W słowniku widoczne są silne wpływy języka rosyjskiego.

Historia thumb|left|250px Alanowie, przodkowie dzisiejszych Osetyjczyków, osiedlili się w Osetii Północnej prawdopodobnie już w IV w. po Chr., gdy spokrewnione z nimi plemiona Sarmatów zostały podbite przez Hunów. W następnym okresie rozwinęli system feudalny i w IX w. przyjęli chrześcijaństwo.

W XIII w. w wyniku najazdów Mongołów Alanowie przenieśli się w odległe doliny i góry Kaukazu. Świadectwem tych wojen do dzisiaj są wysokie baszty obronne, w których ludność chroniła się przed wrogami. W późniejszym czasie Osetia coraz bardziej zwracała się ku Rosji, szukając wsparcia w konfliktach z muzułmańskimi Turkami Osmańskimi, Tatarami Krymskimi, a także z Czeczenami i Inguszami.

Ostatecznie w drugiej połowie XVIII w. do Rosji udali się wysłannicy, którzy w drodze rokowań doprowadzili do przyłączenia Osetii do Rosji. thumb|125px|Godło Północnoosetyjskiej ASRR Po rewolucji październikowej Północna Osetia najpierw stanowiła część Górskiej ASRR, a po jej rozwiązaniu otrzymała autonomię jako Północnoosetyjski Obwód Autonomiczny. W 1936 autonomię poszerzono i powstała Północnoosetyjska ASRR.

Po rozpadzie ZSRR i proklamowaniu niepodległej Rosji, Północnoosetyjska ASRR jako Osetia Północna-Alania uzyskała status podmiotu Federacji Rosyjskiej.

Osetia Południowa Osetia Południowa w okresie ZSRR stanowiła obwód autonomiczny w ramach Gruzińskiej SRR. Po dojściu do władzy w Gruzji nacjonalistycznego prezydenta, Zwiada Gamsachurdii, który domagał się Gruzji dla Gruzinów, Osetia Południowa uchwałą osetyjskiej Rady Najwyższej proklamowała niepodległość. W odpowiedzi na to Gruzja anulowała autonomiczny status Osetii Południowej i uznała to terytorium za część Gruzji, wskutek czego doszło do brutalnych zamieszek, a w latach 1992–1993 – gdy odwołano pospiesznie wysłane w ten rejon oddziały specjalne rosyjskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych – do wojny. Ta zakończyła się 24 czerwca 1992 zawieszeniem broni, którego realizację nadzorował obserwator Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE), jak również rosyjskie siły pokojowe. Status Osetii Południowej do dziś nie jest wyjaśniony i nie ma perspektyw na rozwiązanie tego problemu.

Problem graniczny z Inguszetią Na początku lat 90. Osetia Północna i Inguszetia wplątały się w konflikt zbrojny o wschodnią część rejonu prigorodnego, który obydwa narody traktowały jako należący do ich kraju. Problem dotyczący przynależności tego rejonu zaczął się w 1944, kiedy to po likwidacji Czeczeńsko-Inguskiej ASRR zamieszkujący dotychczas ten rejon Ingusze zostali w ramach stalinowskich represji deportowani do Kazachstanu, a obszar ten włączono do ówczesnej Północnoosetyjskiej ASRR. Mimo reaktywowania Czeczeńsko-Inguskiej ASRR (1957) i powrotu większości Inguszy do dawnych domów, tereny te pozostawiono w składzie Osetii. W konsekwencji konfliktu z lat 90. kilka tysięcy Inguszy, mieszkających dotąd w rejonie prigorodnym i w innych częściach Osetii Północnej, została wypędzona, a ich domy przydzielono uciekinierom z Osetii Południowej. Do dzisiaj kwestia ta nie została rozwiązana, zaś wypędzeni Ingusze żyją w większości w obozach dla uchodźców.

Prezydenci Osetii Północnej Achsarbek Gałazow 1994–1998 Aleksander Dzasochow 1998–2005 Tajmuraz Mamsurow 2005–2015 Tamerlan Aguzarow 2015–2016 Wiaczesław Bitarow 2016-2021 Siergiej Meniajło 2021-obecnie

Miasta thumb|mapa kraju Na terenie republiki znajdują się następujące miasta i osiedla typu miejskiego Miastonazwa rosyjskaLiczba mieszkańców(01.01.2006)AłagirАлагир 20 281ArdonАрдон 16 930BiesłanБеслан 35 716DigoraДигора 11 398MozdokМоздок 41 270WładykaukazВладикавказ 314 073ZawodskojЗаводской 14 837

Podział administracyjny Obszar Osetii Północnej podzielony jest na 8 rejonów i jedno miasto wydzielone. rejonOśrodek administracyjnyLiczba mieszkańców(w tys.)(stan na 1 stycznia 2006)Powierzchnia (w tys. km²)Gęstość zaludnienia(os./km²)AłagirskiAłagir 36,6 2,01 18,2ArdońskiArdon 27,9 0,36 77,5DigorskiDigora 20,4 0,64 31,9IrafskiCzykoła 15,4 1,37 11,2KirowskiElchotowo 26,9 0,36 74,7MozdockiMozdok 87,6 1,08 81,1PrawobierieżnyBiesłan 55,6 0,38 146,3PrigorodnyOktiabrskoje 102,3 1,46 70,0miasto wydzieloneWładykaukaz 314,5 0,22 1432,1

thumb|200px|podział administracyjny Osetii z zaznaczeniem położenia ośrodków administracyjnych poszczególnych rejonów

Tablice rejestracyjne Tablice pojazdów zarejestrowanych w Osetii Północnej mają oznaczenie 15 w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i literami RUS.

Zobacz też Osetia i Osetia Południowa Osetyjczycy, język osetyjski atak na szkołę w Biesłanie Kosta Chetagurow

Przypisy

Linki zewnętrzne

Bieżące wydarzenia w Osetii

Kategoria:Osetia Kategoria:Kaukaz Północny