Przeciążenie informacją () – nazywane również: niepokojem informacyjnym, nadmiarem informacyjnym lub szumem informacyjnym – jest to negatywne zjawisko związane z natłokiem informacji, w wyniku którego zdolność rozumienia przekazu i podejmowania racjonalnych decyzji zostaje ograniczonaW. Fyrmanek, Zagrożenia wynikające z rozwoju technologii informacyjnych, w: Dydaktyka Informatyki, T. 9 (2014), s. 30.. Termin przeciążenie informacją został po raz pierwszy użyty przez Bertrama Grossa w książce Zarządzanie organizacjami z 1964 rokuB. Gross, The Managing Organizations: The Administrative Struggle, New York 1964.. Rozpowszechnił go natomiast Alvin Toffler w Szoku przyszłości z 1970 rokuA. Toffler, Future Shock, New York 1970..

Często przyczyną przeciążenia informacjami jest nieumiejętność ich doboru oraz spędzanie zbyt wiele czasu w środowisku sieciowymW. Czerski, Przeciążenie informacyjne wyzwaniem dla edukacji doby cyfrowej, „Przegląd Pedagogiczny” 2020, nr 2, s. 74–84.. Na przestrzeni dziejów zwiększała się liczba kanałów komunikacji. Pomimo napływu większej ilości informacji możliwości poznawcze człowieka się nie zwiększyłyW. Czerski, Przeciążenie informacyjne wyzwaniem dla edukacji doby cyfrowej, „Przegląd Pedagogiczny” 2020, nr 2, s. 74–84..

Przeciążenie informacją może dawać symptomy zarówno fizyczne, jak i psychiczne, są to np.: poczucie bezradności, lęku, niepokoju, chaosu, dezorientacji, a nawet zagrożenia. To z kolei może wydłużyć wyszukiwanie pożądanych informacji lub doprowadzić do depresji informacyjnej, w wyniku której użytkownik podaje w wątpliwość sens istnienia informacji, jej wiarygodność i wartośćZarządzanie informacją i komunikacją. Zagadnienia wybrane w świetle studiów i badań empirycznych, red. Z. Martyniak. Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej, Kraków 2000, s. 421..

Przyczyny przeciążenia informacją niewiarygodność i wzajemne wykluczanie się informacji; powszechny dostęp do tworzenia, przekazywania i pozyskiwania informacji przez osoby nieposiadające odpowiednich kwalifikacji; fake newsy; manipulacja informacją; brak świadomości informacyjnej u użytkowników informacjiJ. Światowiec-Szczepańska, Zjawisko przeciążenia informacyjnego w procesach decyzyjnych menedżerów, „Studia Oeconomica Posnaniensia” 2018, Vol. 6, nr 11, s. 64..

Sposoby ochrony przed przeciążeniem informacją zmniejszenie liczby przychodzących informacji poprzez np. wypisanie się z subskrypcji; ograniczenie czasu spędzanego w sieci; zwiększenie świadomości informacyjnej poprzez lekturę publikacji poruszających kwestię ochrony infosfery; codzienne przygotowywanie planu zadań; odpoczynek od Internetu; regularny odpoczynek; unikanie wielozadaniowościW. Babik, Ekologia informacji, Kraków 2014..

Przeciążeniem informacją i sposobami ochrony ludzkiej infosfery zajmuje się ekologia informacji, będąca stosunkowo nową dyscypliną wiedzy, która bada wzajemne oddziaływanie informacji na ludzi i odwrotnieW. Babik, Ekologia informacji, „Zagadnienia Informacji Naukowej” nr 2, 2001, s. 64–70..

Historia Wczesna historia Chociaż przeciążenie informacją postrzegane jest często jako współczesny problem, okazuje się, że ludzie mierzyli się z nim już dawno. Każdorazowy postęp technologiczny wpływał na zwiększenie produkcji informacji. W IV wieku p.n.e. w Księdze Koheleta 12,12 padają słowa „(...) synu, przyjmij przestrogę: pisaniu wielu ksiąg nie ma końca, a nadmierne rozmyślanie męczy ciało”Koh 12, 12.. W podobnym tonie w I wieku n.e. wypowiedział się Seneka Starszy – „obfitość ksiąg jest rozproszeniem”. W XII wieku dominikanin Wincenty z Beauvais skarżył się na „mnogość książek, krótki czas i śliskość pamięci”A. Blair, Information Overload’s 2300-Year Old History [artykuł internetowy], https://hbr.org/2011/03/information-overloads-2300-yea.html [dostęp 2022-01-24]..

Renesans Wynalezienie w 1453 roku przez Gutenberga prasy drukarskiej było przełomowym odkryciem, które jednak wywarło także skutki na ludzką infosferę. Dzięki wynalezieniu druku możliwe stało się przyspieszenie i obniżenie kosztów produkcjiA. Blair, Information Overload’s 2300-Year Old History [artykuł internetowy], https://hbr.org/2011/03/information-overloads-2300-yea.html [dostęp 2022-01-24].. Konrad Gessner – naukowiec pochodzący ze Szwajcarii stwierdził, że ilość informacji dostępnej po wynalezieniu prasy drukarskiej staje się niemożliwa do odpowiedniego zarządzania niąV. Bell, Don’t Touch That Dial! [artykuł internetowy], https://slate.com/technology/2010/02/a-history-of-media-technology-scares-from-the-printing-press-to-facebook.html [dostęp 2022-01-24]..

XX/XXI wiek Znaczący postęp w technologii komputerowej i powstanie w drugiej połowie XX wieku Internetu można uznać za główny powód wystąpienia zjawiska przeciążenia informacyjnego. Wpływ na jego globalizację ma również zwiększająca się z roku na rok dostępność do urządzeń teleinformatycznych, jak i Internetu. Rozproszeniu i trudnościom w zarządzaniu informacjami sprzyjają: tweety, wiadomości błyskawiczne, newslettery, spam, i wszelkiego rodzaju powiadomieniaP. Hemp, Death by Information Overload [artykuł internetowy], https://hbr.org/2009/09/death-by-information-overload [dostęp 2022-01-24]..

Badania Oprócz wspominanej wcześniej ekologii informacji zjawisko przeciążenia informacją badają również specjaliści z następujących dziedzin: ekonomia, informatyka, inżyniera czy psychologiaA. Piecha, W. Hacker, Informationsflut am Arbeitsplatz – Umgang mit großen Informationsmengen vermittelt durch elektronische Medien, Dortmund 2020..

Wielu naukowcówE. Briant, Propaganda and counter-terrorism: Strategies for global change, Manchester 2014. wskazuje również, że przeciążenie informacyjne może mieć związek z propagandą. Emma Briant stwierdza, że zbyt duża ilość informacji może mieć taki sam efekt jak jej utajnienie, i być skutecznym narzędziem propagandowym dla dzisiejszych demokracji w krótkoterminowej perspektywie. Podobnie uważa , według którego istnieje związek między przeciążeniem informacyjnym a szybkim rozprzestrzenianiem się fake newsówR. Klepka, H. Batorowska, O. Wasiuta, Media jako instrument wpływu informacyjnego i manipulacji społeczeństwem, Kraków 2019.. Propaganda polega także na dostarczeniu odbiorcy wielu sprzecznych, niejasnych, a nawet zmyślonych informacjiR. Mausfeld, Warum schweigen die Lämmer? Wie Elitendemokratie und Neoliberalismus unsere Gesellschaft und unsere Lebensgrundlagen zerstören, Frankfurt 2018, s. 32–42..

Richard Sennett uważa z kolei, że zwiększenie liczby dostępnych informacji prowadzić może do bierności adresatów i zakłóceń w komunikacjiR. Sennett, Die Kultur des neuen Kapitalismus, Berlin 2005, s. 136..

Niektórzy naukowcy, odwołując się do pojęcia wielowarstwowych sieci złożonych sugerują, że zjawisko przeciążenia informacyjnego może mieć odmienny charakter na różnych poziomach: indywidualnym, grupowym czy całego społeczeństwa (wielopoziomowe przeciążenie informacyjne, ), a także, że występujące pomiędzy tymi poziomami oddziaływania mogą prowadzić do gwałtownych zmian, opisywanych przez teorię przejść fazowych.

Zobacz też teoria informacji redundancja ekologia informacji

Przypisy

Kategoria:Teoria informacji Kategoria:Społeczeństwo informacyjne