thumb|Mężczyzna czytający obwieszczenie o mobilizacji, 30 sierpnia 1939 thumb|Treść obwieszczenia o mobilizacji z sierpnia 1939 roku Wysiłek mobilizacyjny Wojska Polskiego we wrześniu 1939 r. – wykaz jednostek WP zmobilizowanych w trakcie mobilizacji niejawnej i powszechnej w 1939 r., w oparciu o plan mobilizacyjny „W” i jego wariant „W2” oraz improwizowanych w toku działań wojennych z uwzględnieniem ilości i rodzajów uzbrojenia.
Jednostki WP zmobilizowane i improwizowane Kwatery Główne Kwatera Główna Naczelnego Wodza, Grupy Armii (równorzędne) – improwizowane w oparciu o zmobilizowane dowództwa armii: Grupa Armii gen. Dąb-Biernackiego (Front Północny) Grupa Armii gen. Piskora (Front Środkowy) Grupa Armii gen. Sosnkowskiego (Front Południowy) Grupa Armii gen. Kutrzeby Grupa Armii gen. Rómmla Armie (równorzędne): zmobilizowane: Armia „Modlin” Armia „Pomorze” Armia „Poznań” Armia „Łódź” (Armia „Warszawa”) Armia „Kraków” Armia „Karpaty” (Armia „Małopolska”) Armia Odwodowa „Prusy” Samodzielna Grupa Operacyjna „Narew” Dowództwo Floty improwizowane: Armia „Lublin” Grupy operacyjne (równorzędne): zmobilizowane: Grupa Odwodów „Wyszków” (Korpus Interwencyjny) Grupa Operacyjna „Wschód” (Grupa Operacyjna gen. Bołtucia) Grupa Operacyjna „Piotrków” Grupa Operacyjna „Śląsk” (Grupa Operacyjna „Jagmin”) Grupa Operacyjna „Bielsko” (Grupa Operacyjna „Boruta”) Grupa Operacyjna Kawalerii nr 1 Grupa Operacyjna Kawalerii nr 2 Grupa Operacyjna gen. bryg. Jana Kruszewskiego Grupa Operacyjna „Jasło” Grupa Operacyjna „Koło” (GO gen. bryg. Knolla-Kownackiego) zorganizowana na bazie Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VII, improwizowane w oparciu o dowództwa okręgów korpusów oraz dowództwa wielkich jednostek: Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” zorganizowana na bazie Dowództwa Okręgu Korpusu Nr IX Grupa Operacyjna gen. bryg. Tokarzewskiego-Karaszewicza zorganizowana na bazie Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VIII, Grupa Operacyjna „Sieradz” (Grupa operacyjna gen. bryg. Dindorfa-Ankowicza improwizowana na bazie dowództwa 10 DP Dowództwo Obrony Warszawy zorganizowane w oparciu o Komendę Główną Straży Granicznej Grupa Operacyjna „Tadeusz” (utworzona 4.IX. przez dowódcę Armii „Modlin” dla koordynacji działań 8 DP, 20 DP i Nowogródzkiej BK oraz przedmość Płock i Wyszogród)
Piechota Dywizje i równorzędne 30 dywizji piechoty czynnych nr 1 – 30, 9 dywizji piechoty rezerwowych nr 33, 35, 36, 38, 39, 41, 44, 45 i 55, 2 dywizje piechoty improwizowane nr 50 i 60, Lądowa Obrona Wybrzeża, Dowództwo Odcinka „Warszawa-Zachód” Dowództwa Obrony Warszawy, Dowództwo Odcinka „Warszawa-Wschód” Dowództwa Obrony Warszawy,
Brygady (równorzędne) 3 brygady strzelców górskich nr 1, 2 i 3 Brygada KOP „Polesie”, Grupa Forteczna Obszaru Warownego „Śląsk”, 7 dowództw brygad Obrony Narodowej:Na bazie Dowództwa Górnośląskiej Brygady ON zmobilizowano Dowództwo 55 DP Rez. Morska Brygada Obrony Narodowej na jej bazie sformowano dowództwo Lądowej Obrony Wybrzeża Warszawska Brygada Obrony Narodowej jako Dowództwo Przedmościa „Zegrze” w składzie Armii „Modlin” Pomorska Brygada Obrony Narodowej jako Dowództwo Zgrupowania „Chojnice” w składzie Armii „Pomorze” Chełmińska Brygada Obrony Narodowej jako Dowództwo Oddziału Wydzielonego „Toruń” w składzie Armii „Pomorze” Poznańska Brygada Obrony Narodowej w składzie Armii „Poznań” Kaliska Brygada Obrony Narodowej w składzie Armii „Poznań” Sieradzka Brygada Obrony Narodowej jako Dowództwo Oddziału Wydzielonego Nr 2 w składzie Armii „Łódź” Zgrupowanie „Brześć”
Pułki i równorzędne (132) 84 pułki piechoty nr 1 – 45 i 48 – 86, 6 pułków strzelców podhalańskich nr 1 – 6, 2 pułki strzelców górskich nr 1 i 2, 2 pułki strzelców morskich nr 1 i 2, 28 rezerwowych pułków piechoty nr 93, 94, 95, 96, 97, 98, 114, 115, 116, 133, 134, 135, 144, 145, 146, 154, 155, 156, 163, 164, 165, 201, 202, 203, 204, 205, 206, 207, 3 dyspozycyjne dowództwa pułku piechoty nr 208, 209, 216, pułków KOP, 1 zmotoryzowany pułk piechotyDowództwa brygad pancerno-motorowych z plutonami kwatery głównej, szwadrony czołgów rozpoznawczych w dywizjonach rozpoznawczych oraz plutony czołgów rozpoznawczych w 1 psk i p. strz. piesz. były jednostkami broni pancernych; plutony regulacji ruchu, dywizjony rozpoznawcze i szwadrony łączności były jednostkami kawalerii; pułk strzelców pieszych (bez plutonu czołgów rozpoznawczych) i batalion (dywizjon) przeciwpancerny był jednostkami piechoty; dywizjony artylerii motorowej były jednostkami artylerii, a bataliony saperów jednostkami saperów: p. strz. piesz. Rejon Umocniony „Hel” półbrygady Obrony Narodowej:Na bazie Śląsko-Cieszyńskiej Półbrygady ON sformowano Dowództwo 202 pp rez., a na bazie Dowództwa Dąbrowskiej Półbrygady ON sformowano 204 pp rez. Wołyńska Brygada ON (3 bataliony ON) Dziśnieńska Brygada ON (2 bataliony ON)
Bataliony (równorzędne) 63 bataliony Obrony Narodowej 7 batalionów karabinów maszynowych i broni towarzyszących improwizowany batalion moździerzy minimum 90 marszowych batalionów pułków piechoty i strzelców podhalańskich 41 batalionów wartowniczych 8 batalionów specjalnych karabinów maszynowych/fortecznych (różnej wielkości) 17 batalionów piechoty typ specjalny 3 bataliony piechoty rezerwowe (LOWyb.) 30 batalionów KOP
18 kompanii karabinów maszynowych przeciwlotniczych typu „A” nr 1-5, 7-14, 17, 19-21 i 23 77 kompanii karabinów maszynowych przeciwlotniczych typu „B” nr 1-3, 13-19, 21-24, 31-39, 41-49, 51-59, 61-64, 71, 72, 82-84, 91-95, 97, 101-107, 110-115, 117, 118, 311, 312, 510-513 (łącznie w obu typach kompań 372 plutony i 1.488 ciężkich karabinów maszynowych Maxim wz. 1908 i Hotchkiss wz. 1914) 39 kompanii kolarzy (piechoty)
Kawaleria Dywizje (równorzędne): Brygady: 11 brygad kawalerii czynnych Pułki: 38 pułków kawalerii 3 zmotoryzowane pułki kawalerii: 1 psk, 10 psk, 24 puł. 1 pułk kawalerii KOP (6 szwadronów kawalerii) Dywizjony: 2 dywizjony rozpoznawcze brygad pancerno-motorowych 10 BK i WBPM 1 dywizjon kawalerii KOP „Niewirków” Szwadrony kawalerii: 44 szwadrony kawalerii dywizyjnej 6 szwadronów w 1 Pułku Kawalerii KOP 4 szwadrony kawalerii KOP („Dederkały”, „Bystrzyce”, „Iwieniec”, „Krasne”) 40 szwadronów marszowych pułków kawalerii kilkadziesiąt szwadronów marszowych (improwizowanych) kawalerii 17 szwadronów kolarzy (kawalerii)
Artyleria Artyleria lekka:
9 pułków artylerii lekkiej typu I w czynnych dywizjach piechoty nr 2, 4, 5, 7, 8, 17, 20, 21 i 27 (w każdym pułku jeden dywizjon 75 mm armat i dwa dywizjony 100 haubic, 19 pal, który posiadał dwa dywizjony armat i dwa dywizjony haubic przekazał swój III dywizjon stacjonujący w Lidzie, jako III dywizjon 38 pal), 20 pułków artylerii lekkiej typu II w czynnych dywizjach piechoty nr 1, 3, 6, 9-16, 18, 19, 22-26 i 28-30 (w każdym pułku dwa dywizjony 75 mm armat i jeden dywizjon 100 mm haubic), 9 pułków artylerii lekkiej w rezerwowych dywizjach piechoty nr 32, 33, 38, 40, 51, 54, 55, 61 i 65 (organizacja, jak pułku typu II), dywizjonów artylerii lekkiej (armat) w pułkach artylerii lekkiej, dywizjonów artylerii lekkiej (haubic) w pułkach artylerii lekkiej, 10 samodzielnych dywizjonów artylerii lekkiej – armat (58 dal), 10 samodzielnych dywizjonów artylerii lekkiej – haubic (78 dal), 2 dywizjony artylerii lekkiej motorowej nr 2 i 16, 3 baterie artylerii lekkiej motorowej – 75 mm armat, 1 bateria artylerii lekkiej motorowej – 100 mm haubic (2 dal mot. zamiast baterii haubic otrzymał baterię armat), 12 x 75 mm armat wz. 1897/1937St, 4 x 100 mm haubice wz. 1914/1919, Dywizjon Artylerii Lekkiej Lądowej Obrony Wybrzeża, improwizowane pododdziały artylerii lekkiej: Dywizjon Artylerii Lekkiej Zgrupowanie „Brześć” a. 3 baterie armat 75 mm, 5 bateria 11 dak w Warszawie (6 armat 75 mm), 1 bateria „Obrony Warszawy” (armaty 75 mm).
Artyleria pozycyjna:
1 dywizjon artylerii fortecznej nr 4, 3 baterie artylerii lekkiej specjalnej typ A, B i C nr 11, 12 i 13, 23 plutony artylerii pozycyjnej nr 11 – 16, 31 – 38, 51 – 58 i 111, 46 x 75 armat wz. 1902, 1 x 75 armata wz. 1902 w Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte,
Artyleria konna:
4 dywizjony artylerii konnej nr 1, 9, 11 i 13 (w każdym 4 baterie), 7 dywizjonów artylerii konnej nr 2, 3, 4, 5, 6, 7 i 14 (w każdym dywizjonie 3 baterie), 1 samodzielna bateria artylerii konnej (15 bak), 152 x 75 mm armaty wz. 1902/1926 w 38 bateriach artylerii konnej,
Artyleria górska:
3 baterie artylerii górskiej nr 151, 152 i 153 (w każdej 4 armaty), 12 x 65 mm armat górskich wz. 1906 (do 20 września 1939 r. planowano zorganizować 4 plutony artylerii górskiej dla Podhalańskiej Brygady ON i Podkarpackiej Brygady ON),
Artyleria ciężka:
8 dowództw pułków artylerii ciężkiej nr 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9 (w każdym pułku I dywizjon 105 mm armat i II dywizjon 155 mm haubic, w każdym dywizjonie 3 baterie po 4 armaty lub haubice), 1 dyspozycyjne dowództwo pułku artylerii ciężkiej nr 11, 8 dywizjonów artylerii ciężkiej (105 mm armat) typ I w pułkach artylerii ciężkiej, 8 dywizjonów artylerii ciężkiej (155 mm haubic) typ I w pułkach artylerii ciężkiej, 4 samodzielne dywizjony artylerii ciężkiej (155 mm haubic) typ I nr 60, 88, 95 i 98 (w każdym dywizjonie 3 baterie po 4 haubice), 30 dywizjonów artylerii ciężkiej typu II w czynnych dywizjach piechoty nr 1-15, 16, 17-30 (w każdym dywizjonie 1 bateria 105 mm armat i 2 bateria 155 mm haubic), 2 samodzielne dywizjony artylerii ciężkiej (120 mm armat) nr 46 i 47 (w każdym dywizjonie 3 baterie po 4 armaty), 1 samodzielny dywizjon artylerii ciężkiej motorowej (120 mm armat) nr 6 (w dywizjonie 3 baterie po 4 armaty), 24 baterie artylerii ciężkiej w dywizjonach typu I (w każdej baterii 4 armaty 105 mm), 30 baterii artylerii ciężkiej w dywizjonach typu II (w każdej baterii 3 armaty 105 mm), 186 105 mm armat wz. 1913 i wz. 1929, w 54 bateriach artylerii ciężkiej typu I i II, 9 baterii artylerii ciężkiej w dywizjonach typu I (w każdej baterii 4 armaty 120 mm), 36 x 120 mm armat wz. 1878/09/31 i wz. 1878/10/31, 36 baterie artylerii ciężkiej w dywizjonach typu I (w każdej baterii 4 haubice 155 mm), 30 baterii artylerii ciężkiej w dywizjonach typu II (w każdej baterii 3 haubice 155 mm), 234 x 155 mm haubic wz. 1917 w 66 bateriach artylerii ciężkiej, razem 456 armat 105 i 120 mm oraz haubic 155 mm w 129 bateriach artylerii ciężkiej,
Artyleria najcięższa:
3 samodzielne dywizjony artylerii najcięższej nr 11, 12 i 13, 9 baterii artylerii najcięższej w 11, 12 i 13 dan (w każdej 2 moździerze), 18 × 220 mm moździerzy wz. 1932 (ponadto 1 moździerz w Ośrodku Zapasowym Artylerii Motorowej Nr 1 w m. Góra Kalwaria, 1 moździerz w Centrum Badań Balistycznych w m. Zielonka i 7 moździerzy w Głównej Składnicy Uzbrojenia Nr 1 w m. Stawy, które w 1940 r. miały stanowić uzbrojenie czwartego dywizjonu artylerii najcięższej).
Artyleria pomiarowa:
8 baterii pomiarów artylerii nr 1 – 8 Ośrodek Zapasowy Pomiarów Artylerii Nr 1 w Wesołej
Artyleria przeciwlotnicza:
1 Morski Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej, 2 Morski Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej, 44 baterie dział plot. 75 mm 35 baterii dział plot. 40 mm 3 plutony dział plot. 40 mm
Artyleria przeciwpancerna:
ok. 110 baterii dział ppanc. po 9 dział (w pułkach piechoty) 38 baterii dział ppanc. po 4 działa (w brygadach kawalerii) 7 baterii dział ppanc. po 2 działa
Artyleria piechoty:
132 plutony dział pułkowych 75 mm
Bronie pancerne 2 brygady pancerno-motorowe: 10 Brygada Kawalerii i Warszawska Brygada Pancerno-Motorowa 3 samodzielne bataliony czołgów lekkich nr 1, 2 i 21 improwizowana Grupa Pancerno-Motorowa Obrony Warszawy 11 dywizjonów pancernych nr 11, 21, 31, 32, 33, 51, 61, 62, 71, 81, 91 2 samodzielne kompanie czołgów lekkich nr 21, 121 w składzie brygad pancerno-motorowych 3 samodzielne kompanie czołgów lekkich Renault R-17 nr 111, 112, 113 2 improwizowane kompanie czołgów lekkich w Grupie Pancerno-Motorowej