mały|upright=1.3|W 2013 roku z Davidem Duchovnym, przy swoich podobiznach z 1993 Gillian Leigh Anderson (ur. 9 sierpnia 1968 w Chicago) – amerykańska aktorka filmowa, telewizyjna i teatralna, także reżyserka, aktywistka i autorka powieści. Znana głównie z ról agentki FBI Dany Scully w serialu Z Archiwum X (The X-Files), nadinspektorki policji Stelli Gibson w serialu Upadek (The Fall), seksuolożki Jean Milburn w serialu Sex Education oraz premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher w serialu The Crown.
Życiorys Studiowała w Goodman Theater School w DePaul University w Chicago. Gdy przeniosła się do Nowego Jorku, występowała początkowo w teatrze, m.in. w spektaklu The Philanthropist Christophera Hamptona. Za rolę w Absent Friends Alana Ayckborne’a otrzymała Theater World Award. W 1993 roku zyskała międzynarodową popularność jako agentka FBI Dana Scully w serialu Z Archiwum X (The X-Files). Wielokrotnie nominowana do wielu prestiżowych nagród, otrzymała m.in., 2 Złote Globy, 2 nagrody Emmy i 4 Screen Actors Guild Awards. W roku 2000 mówiło się o jej kandydaturze do nominacji do Oscara 2001 za rolę w Świecie zabawy (The House Of Mirth).
W październiku 2014 roku ukazała się jej debiutancka powieść Saga końca ziemi, tom 1: Nadchodzi ogień (A Vision of Fire), napisana wspólnie z Jeffem Rovinemwww.amazon.com.www.empik.com.. W grudniu 2015 wydana została jej kontynuacja, zatytułowana A Dream of Icewww.amazon.com., a we wrześniu 2016 część trzecia The Sound of Seaswww.amazon.com..
Życie prywatne Dwukrotnie zamężna – w 1994 roku poślubiła Clyde’a Klotza. Kilka miesięcy po ślubie okazało się, że jest w ciąży. Twórca Z Archiwum X; Chris Carter, wymyślił historię porwania przez kosmitów, która pozwoliła Anderson nie grać podczas widocznej już ciąży, porodu i dziesięciodniowego urlopu macierzyńskiego. Córka, Piper Maru (stąd nazwa jednego z odcinków serialu – „Piper Maru”) urodziła się w 1994 roku. Carter jest jej ojcem chrzestnym. W grudniu 2004 roku Anderson ponownie wyszła za mąż za Juliana Ozanne’a. Po 16 miesiącach para ogłosiła separację. W 2006 Anderson urodziła syna Oscara, będącego owocem jej nieformalnego związku z Markiem Griffithsem. Blisko dwa lata później, w 2008 roku, przyszedł na świat ich drugi syn – Felix. Para rozstała się w 2012 roku.
Filmografia thumb|W 2008 roku, na konwencji SF; WonderCon thumb|W 2011 roku, z Rowanem Atkinsonem, na premierze filmu „Johnny English” thumb|upright=1.3|W 2016 roku, z Billem Nighy’em, na urodzinowym memoriale ku czci zmarłej polityk Jo Cox thumb|upright=1.3|W 2017 roku, na Festiwalu Filmowym w Berlinie, podczas promocji filmu „Viceroy’s House” thumb|W 2017 roku, na Festiwalu Filmowym w Berlinie
Aktorka Filmy kinowe i telewizyjne 1986: Three at Once (film krótkometrażowy) jako kobieta na przyjęciu 1988: A Matter of Choice (film krótkometrażowy) jako kobieta w ciąży 1992: The Turning jako April Cavanaugh 1997: Księżniczka Mononoke (Princess Mononoke, głos w wersji angielskiej) jako Moro 1997: Diabelna taksówka (Chicago Cab) jako dziewczyna 1998: Z Archiwum X: Pokonać przyszłość (The X Files Movie: Fight the Future) jako agentka Dana Scully 1998: Potęga przyjaźni (The Mighty) jako Loretta Lee 1998: Gra w serca (Playing by Heart) jako Meredith 2000: Świat zabawy (The House of Mirth) jako Lily Bart 2005: Waleczny Celt (The Mighty Celt) jako Kate 2005: Tristram Shandy: Wielka bujda (A Cock and Bull Story) jako wdowa Wadman 2006: Ostatni król Szkocji (The Last King of Scotland) jako Sarah Merrit 2007: W odwecie (Straightheads) jako Alice 2007: Robbie the Reindeer in Close Encounters of the Herd Kind (TV, krótkometrażowy, głos) jako królowa Vorkana 2008: Z Archiwum X: Chcę wierzyć (The X-Files: I Want to Believe) jako dr Dana Scully 2008: Jak stracić przyjaciół i zrazić do siebie ludzi (How to Lose Friends & Alienate People) jako Eleanor Johnson 2009: Boogie Woogie jako Jean Maclestone 2010: 10:10 No Pressure (krótkomerażowy) jako Gillian Anderson 2011: Makowe wzgórze (From Up On Poppy Hill, głos w wersji angielskiej) jako Miki Hokuto 2011: Johnny English Reaktywacja (Johnny English Reborn) jako agentka Pamela ‘Pegasus’ Thornton 2012: Kryptonim: Shadow Dancer (Shadow Dancer) jako Kate Fletcher 2012: Twoja siostra (L’enfant d’en haut) jako Kristin Jansen 2012: Room on the Broom (TV, krótkomerażowy, głos) jako czarownica 2013: Ostatnia miłość pana Morgana (Mr. Morgan’s Last Love) jako Karen Morgan 2013: I’ll Follow You Down jako Marika 2014: Imperium robotów: Bunt człowieka (Robot Overlords) jako Kate 2014: National Theatre Live: A Streetcar Named Desire jako Blanche DuBois 2014: The Departure (krótkometrażowy) jako Blanche DuBois 2017: Pałac wicekróla (Viceroy’s House) jako lady Edwina Mountbatten 2017: Dom zbrodni (Crooked House) jako Magda Leonides 2018: Szpieg, który mnie rzucił (The Spy Who Dumped Me) jako Wendy 2018: UFO jako profesor Hendricks 2019: National Theatre Live: All About Eve jako Margo Channing 2019: The Sunlit Night jako Olyana Gregoriov 2021: Rudzik Rudzia (Robin Robin, krótkomerażowy, głos) jako Kot 2022: Bielmo (The Pale Blue Eye) jako Julia Marquis 2023: Cudowny chłopiec. Biały ptak (White Bird) jako Vivienne 2024: Mocny temat (Scoop) jako Emily Maitlis 2024: Ścieżki życia (The Salth Path) jako Raynor Winn 2025: Tron: Ares jako Elisabeth Dillinger 2026: Miłość, śmierć i dojrzewanie w Camp Miasma
Seriale i miniseriale – występy regularne
1993–2002, 2016, 2018: Z Archiwum X (The X-Files) jako agentka Dana Scully 2005: Samotnia (Bleak House, miniserial) jako lady Honoria Dedlock 2010: Any Human Heart (miniserial) jako księżna Windsoru Wallis Simpson 2011: Szkarłatny płatek i biały (The Crimson Petal and the White, miniserial) jako pani Castaway 2011: Moby Dick (miniserial) jako Elizabeth 2012: Wielkie nadzieje (Great Expectations, miniserial), jako panna Havisham 2013-2015: Hannibal jako dr Bedelia Du Maurier 2013–2016: Upadek (The Fall) jako Stella Gibson 2014: Stan kryzysowy (Crisis) jako Meg Fitch 2014–2015: Ronja – córka zbójnika (Ronja the Robber’s Daughter, głos w wersji angielskiej) jako narrator 2016: Wojna i pokój (War and Peace, miniserial) jako Anna Pavlovna Scherer 2017: Amerykańscy bogowie (American Gods) jako Media 2019-2023: Sex Education jako Jean Milburn 2020: The Crown jako Margaret Thatcher 2022: The First Lady jako Eleanor Roosevelt 2025: The Abandons jako Constance Van Ness 2025 Trespasses (miniserial) jako Gina
Seriale – występy gościnne 1993: Class of '96 (1 odcinek) jako Rachel 1995: Eek! the Cat (1 odcinek, głos) jako agentka Scully 1996: ReBoot (1 odcinek, głos) jako Data Nully 1997: Simpsonowie (The Simpsons, 1 odcinek, głos) jako Dana Scully 1999: Frasier (1 odcinek, głos) jako Jenny 1999: Ryzykowna gra (Harsh Realm,1 odcinek – nie wymieniona w czołówce, głos) jako narratorka 2014: Robot Chicken (1 odcinek, głos) jako wróżka chrzestna/ Fiona/ baronowa 2021: Wielka (The Great, 2 odcinki) jako Joanna
Inne (wybrane) 1996: Hellbender (gra komputerowa, głos) jako Ship’s Computer 1996: Why Planes Go Down (film TV, dokumentalny) jako gospodarz programu 1996: Nasza fantastyczna przyszłość (Future Fantastic, serial TV, dokumentalny) jako gospodarz programu 1996: Spies Above (film TV, dokumentalny) jako gospodarz programu 1997: Extremis (teledysk, głos) 1998: The X-Files Game (gra komputerowa, głos) jako agentka Scully 2004: The X-Files: Resist or Serve (gra komputerowa, głos) jako agentka Scully 2020: Squadron 42 (gra komputerowa, głos) jako kapitan MacLaren
Reżyser 2000: Z Archiwum X (The X-Files) – odcinek All Things 2014: The Departure (film krótkometrażowy)
Teatr 1991: Absent Friends 1992: The Philanthropist 1999–2000: The Vagina Monologues 2002–2003: What the Night is For 2004: The Sweetest Swing in Baseball 2009: A Doll’s House 2014: A Streetcar Named Desire 2019: All About Eve
Publikacje 2014: Nadchodzi ogień (A Vision of Fire. The EarthEnd Saga #1) (wraz z Jeffem Rovinem) 2015: A Dream of Ice. The EarthEnd Saga #2 (wraz z Jeffem Rovinem) 2016: The Sound of Seas. The EarthEnd Saga #3 (wraz z Jeffem Rovinem) 2017: WE: A Manifesto for Women Everywhere (wraz z Jennifer Nadel) 2024: Want
Nagrody Złoty Glob Najlepsza aktorka w serialu dramatycznym: 1997 Z archiwum X, Najlepsza aktorka drugoplanowa w serialu dramatycznym: 2021 The Crown Nagroda Emmy Najlepsza aktorka w serialu dramatycznym: 1997 Z archiwum X, Najlepsza aktorka drugoplanowa w serialu dramatycznym: 2021 The Crown
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Amerykańskie aktorki telewizyjne Kategoria:Amerykańskie aktorki filmowe Kategoria:Amerykańskie aktorki teatralne Kategoria:Amerykańscy prozaicy XXI wieku Kategoria:Amerykańscy reżyserzy filmowi Kategoria:Amerykańscy autorzy thrillerów Kategoria:Artyści związani z Chicago Kategoria:Aktorki związane z Nowym Jorkiem Kategoria:Laureaci nagrody Emmy Kategoria:Laureatki Złotego Globu dla najlepszej aktorki w serialu dramatycznym Kategoria:Laureatki Złotego Globu dla najlepszej aktorki drugoplanowej w serialu, miniserialu lub filmie telewizyjnym Kategoria:Ludzie urodzeni w Chicago Kategoria:Urodzeni w 1968