thumb|KOP Kleck thumb|Nauka betoniarstwa w 9 batalionie KOP „Kleck”; 1929 thumb|Brama wjazdowa do koszar 9 batalionu KOP „Kleck”.
Batalion KOP „Kleck” – pododdział piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza Wojska Polskiego w okresie międzywojennym.
Formowanie i zmiany organizacyjne Na posiedzeniu Politycznego Komitetu Rady Ministrów, w dniach 21-22 sierpnia 1924, zapadła decyzja powołania Korpusu Wojskowej Straży Granicznej. 12 września 1924 Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało rozkaz wykonawczy w sprawie utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza, a 17 września instrukcję określającą jego strukturę. W pierwszym etapie organizacji KOP sformowano 2 Brygadę Ochrony Pogranicza, a w jej składzie 9 batalion graniczny „Kleck”. Podstawą formowania był rozkaz szefa Sztabu Generalnego L. dz. 12044/O.de B./24 z dnia 27 września 1924. W skład batalionu wchodziły: cztery kompanie piechoty, drużyna dowódcy batalionu i pluton łączności. Według etatu liczy on 25 oficerów, 200 podoficerów i 603 szeregowców. Jego uzbrojenie stanowiły: 2 ciężkie karabiny maszynowe, 48 ręcznych km, 48 garłaczy, 439 karabinów, 280 karabinków i 32 pistolety. Środki transportu to 15 wozów taborowych, 1 motocykl i 7 rowerów. Długość ochranianego przez batalion odcinka granicy wynosiła 57 kilometrów, przeciętna długość pododcinka kompanijnego to 19 kilometrów, a strażnicy 5 kilometrów. Odległość dowództwa batalionu od dowództwa brygady wynosiła 45 kilometrów. W listopadzie tego batalion obsadził odcinek granicy państwowej z ZSRR na obszarze województwa nowogródzkiego. Dowództwo batalionu stacjonowało w Klecku.
W ramach 2 Brygady OP zorganizowano Szkołę Tresury Psów Meldunkowo-Śledczych KOP. Szkoła stacjonowała w Klecku przy 9 batalionie granicznym. Komendantem szkoły był chor. Wacław Markowski. Z dniem 31 stycznia 1934 szkoła została zlikwidowana, w związku z uruchomieniem Centralnej Stacji Psów Wojskowych w strukturze Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie.
Aby zapewnić macierzystej brygadzie odpowiednią ilość żołnierzy o specjalności saperskiej, z dniem 1 kwietnia 1928, przy 9 batalionie granicznym w Klecku utworzono ośrodek wyszkolenia saperów.
W lipcu 1929 2 Brygada Ochrony Pogranicza przemianowana została na Brygadę KOP „Nowogródek”. Przyjęto też zasadę, że bataliony przyjmą nazwę miejscowości będącej miejscem ich stacjonowania. Obok nazwy geograficznej, do 1931 stosowano również numer batalionu. W tym czasie batalion na uzbrojeniu posiadał 734 karabiny Berthier wz.1916, 49 ręczne karabiny maszynowe Chauchat wz. 1915 i 2 ciężkie karabiny maszynowe wz.1914.
W wyniku reorganizacji batalionu w 1931, w miejsce istniejących plutonów karabinów maszynowych, utworzono kompanię karabinów maszynowych. Rozwinięto też kadry kompanii szkolnej do pełnoetatowej kompanii odwodowej. Po przeprowadzonej reorganizacji „R.2” batalion składał się z dowództwa batalionu, plutonu łączności, kompanii karabinów maszynowych, kompanii odwodowej i trzech kompanii granicznych. W listopadzie 1936 batalion etatowo liczył 20 oficerów, 66 podoficerów, 23 nadterminowych i 572 żołnierzy służby zasadniczejWykaz stanów etatowych oficerów, podoficerów i żołnierzy KOP przesłanych przez ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna ze sztabu KOP do I oficera do zleceń GISZ płk. dypl. Kazimierza Glabisza. → .
Rozkazem dowódcy KOP z 23 lutego 1937 została zapoczątkowana pierwsza faza reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza „R.3”. Batalion otrzymał nowy etat. Był jednostką administracyjną dla szwadronu kawalerii KOP „Kleck”, posterunku żandarmerii KOP „Kleck”, komendy powiatu pw KOP „Nieśwież” i kompanii artylerii lekkiej KOP „Kleck”. W wyniku realizacji drugiej fazy reorganizacji KOP, latem 1937 przeorganizowano 2 kompanię graniczną „Chominka” na 2 kompanię graniczną „Woronino” ze strażnicami „Kuncowszczyzna” i „Helenowo” oraz 1 kompanię graniczną „Chominka” ze strażnicami „Morocz” i „Kołki”. Przesunięto strażnicę „Łozowicze” 3 kompanii granicznej „Smolicze” batalionu „Kleck” do 2 kompanii granicznej „Siełowicze” batalionu KOP „Stołpce”. Pluton odwodowy 2 kompanii granicznej „Woronino” rozmieszczono w koszarach 1 kompanii granicznej „Lubieniec”, a dowództwo tej kompanii w koszarach w Chomince wspólnie z dowództwem 1 kompanii granicznej „Chominka” baonu „Ludwikowo”. Z dniem 15 maja 1939 batalion stał się oddziałem gospodarczym. Stanowisko kwatermistrza batalionu przemianowane zostało na stanowisko zastępcy dowódcy batalionu do spraw gospodarczych, płatnika na stanowisko oficera gospodarczego, zastępcy oficera materiałowego dla spraw uzbrojenia na zbrojmistrza, zastępcy oficera materiałowego dla spraw żywnościowych na oficera żywnościowego.
Służba graniczna Batalion graniczny był podstawową jednostką taktyczną Korpusu Ochrony Pogranicza przeznaczoną do pełnienia służby ochronnej na powierzonym mu odcinku granicy polsko-radzieckiej, wydzielonym z pasa ochronnego brygady. Odcinek batalionu dzielił się na pododcinki kompanii, a te z kolei na pododcinki strażnic, które były „zasadniczymi jednostkami pełniącymi służbę ochronną”, w sile półplutonu. Służba ochronna pełniona była systemem zmiennym, polegającym na stałym patrolowaniu strefy nadgranicznej i tyłowej, wystawianiu posterunków alarmowych, obserwacyjnych i kontrolnych stałych, patrolowaniu i organizowaniu zasadzek w miejscach rozpoznanych jako niebezpieczne, kontrolowaniu dokumentów i zatrzymywaniu osób podejrzanych, a także utrzymywaniu ścisłej łączności między oddziałami i władzami administracyjnymi. Batalion graniczny KOP „Kleck” w 1934 ochraniał odcinek granicy państwowej szerokości 59 kilometrów 473 metrów.
W 1937 ustalono dla batalionu następujący podział ochranianego odcinka granicy państwowej: granica południowa: odcinek strażnicy „Helenowo” 2 kompanii granicznej „Woronino” baonu „Kleck” [wł.]. Po odtworzeniu w 1939, batalion ochraniał granicę długości 37 kilometrów 738 metrów.
Wydarzenia: W meldunku sytuacyjnym z 17 stycznia 1925 napisano: 4 stycznia 1925 do Rosji Sowieckiej przerzucono poddanego Emila Wojewodon. W nocy z 13 na 14 stycznia 1925 około północy pięciu uzbrojonych bandytów usiłowało dokonać napadu rabunkowego na mieszkańca wsi Siemiatycze niejakiego Lipińskiego. Spłoszeni przez głośno krzyczącą córkę Lipińskiego, oddali jeden strzał i zbiegli. Sowiecki najbliższy posterunek na strzał bandytów otworzył ogień na naszą czujkę. Zaalarmowany odwód 2 komp. i 10 szwadron KOP z pomocą posterunków Policji Państwowej przeszukali dokładnie okolicę, ale na ślad bandytów nie natrafiono. W meldunku sytuacyjnym z 26 stycznia 1925 napisano: 19 stycznia 1925 po sowieckiej stronie w rejonie Kukowicz zauważono kilku cywilnych konnych, którzy mieli ukryte karabiny i granaty pod wierzchnim okryciem. Jeden z nich podjechał do granicy i przez pewien czas obserwował teren Polski, a następnie cofnął się w głąb terenu sowieckiego. 19 stycznia 1925 na pododcinku kompanii 19 zatrzymano dwóch przemytników, których przekazano Policji Państwowej. 20 stycznia 1925 na pododcinku kompanii nr 20 ujęto dwóch osobników usiłujących przekroczyć granicę do Rosji i przekazano ich Policji Państwowej. W meldunku sytuacyjnym z 27 stycznia 1925 napisano: 21 stycznia 1925 pomiędzy godz. 17.30 a 19.50 na odcinku naprzeciwko Kobylej Głowy zauważono wielki pożar. Tak samo między 20.00 a 21.00 w kierunku Barakowce. Nocą z 20 na 21 stycznia 1925 usłyszano strzały we wsi Juszewicze. Patrol, który tam się udał stwierdził, że to osoby cywilne strzelały do konfidenta policji. Na miejscu u żyda Majera znaleziono rosyjski karabin. Dalsze dochodzenia prowadzi Policja Państwowa. W meldunku sytuacyjnym z 28 stycznia 1925 napisano: 23 stycznia 1925 ułan Berezin z X szwadronu OP został wysłany jako łącznik do 1 kompanii w Iwieńcu, który wiózł tajne dokumenty. Na płd. od folwarku Cepry w lesie na drodze do Zapola został napadnięty przez dwóch osobników, którzy z nienacka rzucili się na niego. W czasie walki pocięty został nożem, a napastnicy słysząc turkot uciekli. Dokumentów nie zrabowali, a ranny ułan po ich ucieczce dowiózł pocztę do miejsca przeznaczenia. Na pododcinku kompanii nr 19 aresztowano niejakiego Ksawerego Winnicza za to, że nielegalnie sprzedawał żołnierzom wódkę po wygórowanej cenie. Policja prowadzi dochodzenie. 3 lutego 1925 na pododcinku nr 19 „Rakowicze” dokonano zmiany obsady. 3 kompania została zluzowana przez 4 kompanię. Kompania 3 przeszła do odwodu batalionu. W meldunku sytuacyjnym z 30 stycznia 1925 napisano: 25 stycznia około godz. 9.00 na pododcinku strażnicy „Łozowicze” przytrzymano osobnika usiłującego przekroczyć granicę na sowiecką stronę. 26 stycznia 1925 o godz. 18.00 po stronie bolszewickiej wybuchł pożar w Nowosiółkach naprzeciwko pododcinka Jodczyce-Kaszuty. Przed pożarem jak i w jego trakcie było słychać wybuchy granatów ręcznych.
Bataliony sąsiednie: 8 batalion KOP „Stołpce” ⇔ 15 batalion KOP „Ludwikowo” thumb|Budynek dowództwa batalionu KOP "Kleck", 1925 r.
Koszary batalionu KOP „Kleck” Batalion KOP „Kleck” mieścił się w koszarach wybudowanych w latach 1924-1925 według projektu Tadeusza Nowakowskiego. W skład kompleksu wchodził budynek dowództwa batalionu, budynek koszarowy, działownia (betonowy schron na amunicję), stajnia dla 200 koni i magazyn paszy dla koni. W budynkach koszarowych znajdowały się: pokoje dla oficerów i podoficerów oraz żołnierzy, kuchnia, łaźnia, pralnia, warsztaty krawieckie i szewskie, warsztaty kowalskie i rusznikarskie, magazyny mundurowe i magazyny broni. Kierownikiem budowy z upoważnienia Ministerstwa Robót Publicznych był inż. arch. Zygmunt Wyganowski. Budynki posiadały oświetlenie elektryczne doprowadzone z miasta Nieświeża. Bieżącą wodę w koszarach zapewniała studnia głębinowa wyposażona w pompę. Do dziś zachowały się w Klecku fragmenty zabudowań koszar i budynek dowództwa batalionu, który aktualnie spełnia funkcje administracyjne. Obiekt jest wpisany do Rejestru zabytków Białorusi i podlega ochronie prawnejBudowa pomieszczeń dla Korpusu Ochrony Pogranicza i Domów dla Urzędników Państwowych w województwach wschodnich, Zeszyt III, Ministerstwo Robót Publicznych, Warszawa 1925, s. 38-42..
Działalność kulturalno oświatowa thumb|Chór "Lutnia" i orkiestra wojskowa KOP Kleck ok. 1930-1932 Działalność kulturalno-oświatowa batalionu nie ograniczała się tylko do tej typowo wojskowej. Batalion utrzymywał stałe kino, prowadził zespół teatru amatorskiego oraz patronował działalności wojskowej orkiestry dętej, która powstała 1 września 1930 i chóru mieszanego „Lutnia”, który został utworzony 15 października 1930. Założycielem i kapelmistrzem orkiestry dętej oraz chóru „Lutnia” był Józef Sokołowski„Orkiestra” nr 2 (6), marzec 1931..
Struktura organizacyjna batalionu thumb|Rozmieszczenie batalionu KOP „Kleck” w 1931 Organizacja batalionu w 1934: dowództwo batalionu pluton łączności kompania odwodowa kompania karabinów maszynowych 1 kompania graniczna KOP „Lubieniec” 2 kompania graniczna KOP „Chominka” 3 kompania graniczna KOP „Smolicze”
W 1937: W 1937, w ramach reorganizacji KOP („R.3" I Faza), rozformowane zostało Dowództwo Brygady KOP „Nowogródek”, a batalion KOP „Kleck” wraz z batalionem KOP „Stołpce” podporządkowano dowódcy nowo powstałego pułku KOP „Snów”. W tym czasie w skład batalionu wchodziły 2 kompanie i 6-7 strażnic:Rajmund Szubański w wykazie opublikowanym w 1993 nie wymienia kompanii „Chominka” natomiast w wykazie z 2000 umieścił dwa pododdziały o tej samej nazwie: 1 kompanię „Chominka” w składzie batalionu KOP „Ludwikowo” (strażnice: „Rybna” i „Jastrzębów”) i 2 kompanię „Chominka” w składzie batalionu KOP „Kleck” (strażnice: „Kuncowszczyzna” i „Helenowo”). Ostatecznie kwestię podporządkowania 1 kompanii „Chominka” (strażnice: „Helenowo” i „Rybna”) dowódcy batalionu KOP „Ludwikowo” rozstrzygnął Kazimierz Jędrych we wspomnieniach opracowanych przez Grzegorza Nowika. 1 kompania „Smolicze” strażnica „Marysin” strażnica „Połowkowicze” strażnica „Cyckowicze” 2 kompania „Lubieniec” strażnica „Korzeniowszczyzna” strażnica „Bałwań”