mały|Próbka jodanu amonu, Pochodne tlenowych kwasów jodu – grupa związków chemicznych obejmująca przede wszystkim sole tlenowych kwasów jodu. Estry tych kwasów są rzadsze. Sole są zwykle substancjami krystalicznymi i mają właściwości utleniające, tym silniejsze, im niższy jest stopień utlenienia jodu.

Zestawienie soli tlenowych kwasów jodu Podjodyny Podjodyny, w systemie Stocka jodany(I), to sole kwasu podjodawego (HIO) o wzorze ogólnym X oznacza kation metalu lub amonowy, n – wartościowość metalu X.. Zawierają anion podjodynowy .

Podjodyny są niestabilne zarówno w stanie czystym, jak i w roztworach wodnych. Ulegają dysproporcjonowaniu do jodków i jodanów. Można je otrzymać w reakcji jodu z wodorotlenkami:

Jodyny Jodyny, jodany(III), to sole kwasu jodawego () o wzorze ogólnym . Zawierają anion jodynowy .

Jodany

Jodany, jodany(V), to sole kwasu jodowego () o wzorze ogólnym . Zawierają anion jodanowy .

Są to substancje rozpuszczalne w wodzie. Powstają w wyniku dysproporcjonowania podjodynów:

lub w reakcjach jodu i gorących roztworów zasad.

Nadjodany

Wśród nadjonadów, w systemie Stocka jodanów(VII), wyróżnia się metanadjodany i ortonadjodany: metanadjodany – sole kwasu metanadjodowego () o wzorze ogólnym . Zawierają anion metanadjodanowy . ortonadjodany – sole kwasu ortonadjodowego (), o wzorze ogólnym . Zawierają anion ortonadjodanowy .

Nadjodany można otrzymać przez utlenienie jodanów za pomocą podchlorynów.

Zastosowanie soli tlenowych kwasów jodu Związki te stosowane są jako środki utleniające oraz odczynniki w analizie chemicznej (jodometrii). Z podjodynów można otrzymać wolny jod, gdyż po zakwaszeniu roztworu dysproporcjonują do jodanów i jodków, które z reagują następnie ze sobą zgodnie z równaniem:

Pochodne organiczne tlenowych kwasów jodu Spośród 4 tlenowych kwasów jodu opisane są organiczne pochodne tworzone przez kwas podjodawy (HIO) i jodowy ().

Pochodne kwasu podjodawego mały|Struktura podjodynu metylu Znanych jest kilkadziesiąt estrów typu , np. () lub (PhIO). Podjodyny alkilowe i arylowe pod wpływem światła UV ulegają wolnorodnikowemu rozpadowi z wytworzeniem aldehydów i ketonów.

Kwas podjodawy tworzy mieszane bezwodniki z kwasami karboksylowymi, typu , np. , (AcOI). Związki tego typu można otrzymać w reakcji jodu z bezwodnikiem kwasowym lub solą srebrową kwasu:

Bezwodniki karboksylowo-podjodynowe reagują z alkoholami tworząc estry podjodynowe:

Pochodne kwasu jodowego Opisane zostało jedynie 5 pochodnych organicznych kwasu jodowego: , (nierozpuszczalne ciało stałe otrzymane przez kwasową hydrolizę , ) jodan trifenylometylu (jodan trytylu), ():

jodan metylenu, (służący jako donor grupy metylenowej w elektrofilowej addycji do wiązania podwójnego) mieszany bezwodnik trifluorooctowo-jodanowy, (struktura niepotwierdzona) dijodan dibenzylotelluru, .

Zobacz też jodki sole tlenowych kwasów chloru

Uwagi

Przypisy