Kościół św. Antoniego Padewskiego i klasztor franciszkanów konwentualnych w Poznaniu

thumb|Kościół i budynek agend miejskich stojący na miejscu zburzonego skrzydła klasztoru, widok od ul. Paderewskiego|alt= thumb|Zegar mały|Wnętrze kościoła Kościół św. Antoniego Padewskiego, Sanktuarium Matki Bożej w Cudy Wielmożnej Pani Poznania i klasztor franciszkanów konwentualnych w Poznaniu Prowincji Gdańskiej mieści się u podnóża Góry Przemysła (Góry Zamkowej). Od 2017 wielkopostny kościół stacyjny.

Historia Franciszkanów do Poznania sprowadził w pierwszej połowie XVII w. biskup Andrzej Szołdrski, jednak wzbudzali oni niechęć innych zakonów (głównie bernardynów), którzy posiadali już swój kościół w mieście. Sprawiło to, że otrzymali miejsce przy dzisiejszej ul. Grobla, gdzie wznieśli w 1646 drewniany kościółek (na jego miejscu stoi dziś Kościół pw. Wszystkich Świętych w Poznaniu). Dziesięć lat później świątynia spłonęła, a mnisi otrzymali nieistniejący już kościół św. Rocha w osadzie Miasteczko, przy którym wznieśli klasztor. Mimo to nadal starali się o miejsce na świątynię w obrębie murów miejskich. Udało im się to w 1668, gdy uzyskali plac pod budowę u podnóża Góry Zamkowej. W 1674 franciszkanie zawarli umowę na projekt i wykonanie z mistrzem murarskim Janem Końskim. Budowa przeciągała się; zakończono ją dopiero w 1728.

W 1832 zakon skasowano, a władze pruskie przekształciły kościół w magazyn. Następnie zburzono skrzydła klasztoru od ul. Sierocej i Nowej (dziś Paderewskiego) a kościół przekazano katolikom niemieckim. Zakonnicy odzyskali budynki w 1921. 4 października 1937 zakończyły się 10-dniowe obchody 700-lecia zakonu franciszkanów w Polsce.

W czasie II wojny światowej kościół służył katolikom – Niemcom. Podczas walk w 1945 zawaliło się sklepienie nawy głównej, niszcząc część wyposażenia. Świątynia została odbudowana jako pierwszy kościół w Poznaniu. Wnętrze odrestaurowano w latach 1963–1965 pod kierunkiem T. Szukały i H. Kota. Odnowiono wówczas zamalowaną w poprzednim okresie pierwotną polichromię.

Architektura Kościół św. Antoniego Padewskiego jest trójnawową bazyliką z transeptem. Nawa główna przykryta jest sklepieniem kolebkowym z lunetami, podczas gdy nawy boczne przykrywają sklepienia krzyżowe. We wnętrzu zwraca uwagę bogate zdobienie stiukowe oraz polichromie wykonane w latach 1702–1735 przez czeskiego franciszkanina Adama Swacha. Jego brat, Antoni Swach, wykonał ołtarz główny, ołtarz w kaplicy Matki Boskiej w Cudy Wielmożnej Pani Poznania oraz bogate dębowe stalle.

Architektoniczny, bogato złocony ołtarz główny w centralnej części dolnej kondygnacji, zawiera obraz Widzenie św. Antoniego, po bokach którego znajdują się rzeźby przedstawiające św. Augustyna i św. Franciszka z Asyżu.

W Kaplicy Najświętszej Marii Panny znajduje się obraz Matki Bożej w Cudy Wielmożnej Pani Poznania, będący kopią obrazu z kościoła na Zdzieżu koło Borku Wielkopolskiego, wykonaną w 1666 przez malarczyka Marcina ze Śródki, a zakupioną przez brata Tomasza Dybowskiego, zwanego "Bożą Duszą". W dwa lata później, w 1668, obraz zasłynął jako cudowny. Niewielki obraz znajduje się w pokrytej srebrnymi plakietami ramie. Ołtarz wieńczy Archanioł Michał w towarzystwie aniołów. Wystroju kaplicy dopełniają bogate ornamenty stiukowe, w tym plastyczne przedstawienie Jezusa i apostołów, a także freski, również wykonane przez braci Swachów.

Po przeciwnej stronie znajduje się kaplica św. Franciszka, w której najcenniejsze są obrazy przedstawiające św. Franciszka i św. Szczepana oraz figury św. Augustyna i św. Jana Ewangelisty. Również ta kaplica ma bogatą polichromię.

W kościele znajduje się bogata kolekcja XVII–XVIII w. portretów, wykonanych głównie w warsztatach lokalnych (na lewo od wejścia zgodnie ze wskazówkami zegara): Jadwigi Rogalińskiej (zm. 1652); czternaście portretów trumiennych (ponad portretem J. Rogalińskiej); Katarzyny Skrzetuskiej (zm. 1701); Doroty Kołaczkowskiej (zm. 1719); Wojciecha Rydzyńskiego, kasztelana lądzkiego (zm. 1735) (przy nagrobku); Anny Rydzyńskiej (zm. 1736) (przy nagrobku); Jana Radolińskiego, podkomorzego wschowskiego (zm. 1696) (w prezbiterium); Jana Korzbok Łąckiego, kasztelana kaliskiego (w prezbiterium); ks. Ludwika Miskiego, gwardiana w tutejszym klasztorze, profesora teologii i filozofii (zm. 1768) (w kaplicy św. Franciszka, na nagrobku); ks. Wojciecha Zawadzkiego, gwardiana i inicjatora budowy kościoła i klasztoru (zm. 1680) (w kaplicy NMP).

Bezpośrednio przy zabudowaniach klasztornych stoi pomnik 15. Pułku Ułanów Poznańskich.

Sanktuarium Matki Bożej w Cudy Wielmożnej Pani Poznania Kościół posiada status sanktuarium maryjnego, nadany mu w związku z łaskami doznawanymi przed obrazem Matki Bożej w Cudy Wielmożnej Pani Poznania. W roku 1968 wizerunek Matki Bożej został ukoronowany przez Prymasa Tysiąclecia, kard. Stefana Wyszyńskiego. Uroczystość miała miejsce przed katedrą poznańską i zgromadziła cały Episkopat Polski, w tym ówczesnego metropolitę krakowskiego, kard. Karola Wojtyłę, późniejszego papieża Jana Pawła II.

Gwardianowie Od 1936 do 1939 gwardianem klasztoru był o. Korneli Czupryk. Od 9 maja 2024 do 2 marca 2026 r. gwardianem klasztoru był o. Robert LeżohupskiFranciszkanie Prowincja Gańska: Wybory na Kapitule Prowincjalnej. Od 2 marca 2026 r. jest br. Robert Kozielski.

Nagrody i upamiętnienie Zespół klasztorny przedstawiono na rewersie monety dwuzłotowej wybitej w 2011 roku przez Narodowy Bank Polskihttps://nbp.pl/wp-content/uploads/2022/11/2011_11a___POZNAN_Klasztor_Franciszkanow.pdf. W 2007 kościół zdobył nagrodę Generalnego Konserwatora Zabytków Zabytek Zadbany w kategorii "Zabytki sakralne"Jolanta Goszczyńska, Wielkopolscy laureaci konkursu Generalnego Konserwatora Zabytków: ZABYTEK ZADBANY (za lata 2006-2009), w: Wielkopolski Biuletyn Konserwatorski, tom IV/2010, s.215, .

Poznańska Droga św. Franciszka W październiku 2025 r. odbyła się pierwsza wycieczka nowym szlakiem pielgrzymkowym, nazwanym Poznańską Drogą św. Franciszka. Łączy ona dwa franciszkańskie kościoły: św. Franciszka Serafickiego na Placu Bernardyńskim z kościołem franciszkanów konwentualnych na Górze Przemysła. Szlak ten powstał dla upamiętnienia 800-lecia Pieśni słonecznej św. Franciszka oraz 10-lecia encykliki Laudato si’ papieża Franciszka w Roku Jubileuszowym 2025, by zachęcać do modlitwy o pokój.

Zobacz też Makieta dawnego Poznania

Linki zewnętrzne- Franciszkanie w Poznaniu - św. Antoniego Padewskiego i klasztor franciszkanów konwentualnych w Poznaniu

Przypisy

Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie) Kategoria:Zabytkowe klasztory katolickie w województwie wielkopolskim Antoniego Padewskiego Antoniego Padewskiego Kategoria:Kościoły i klasztory franciszkanów konwentualnych w Polsce Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Antoniego Padewskiego Kategoria:Stare Miasto (Poznań) Kategoria:Sanktuaria maryjne w archidiecezji poznańskiej