Pierre de Fermat (ur. 17 sierpnia 1601 w Beaumont-de-Lomagne, zm. 12 stycznia 1665 w Castres) – francuski prawnik i matematyk amator, fizyk matematyczny, od 1631 radca parlamentu (ówczesna nazwa sądu) w Tuluzie.
Jego główny obszar badań to teoria liczb, w której udowodnił kilka twierdzeń i sformułował znaczące hipotezy, m.in. słynne wielkie twierdzenie Fermata. Współtworzył też nowe dziedziny matematyki: on i Blaise Pascal rozwinęli podstawy rachunku prawdopodobieństwa, niezależnie od Kartezjusza opracował geometrię analityczną, a jego koncepcje w optyce geometrycznej przyczyniły się do powstania rachunku wariacyjnego.
Dorobek badawczy Wykazał, że wszystkie krzywe drugiego stopnia da się uzyskać przez odpowiednie przecinanie płaszczyzną powierzchni stożka; podał metodę znajdowania ekstremum funkcji.
Autorstwo geometrii analitycznej Większość jego prac matematycznych została opublikowana dopiero po śmierci przez syna, Samuela. Fermat nie publikował swoich odkryć, przez co pozostawały nieznane. Niektóre z nich zostały następnie niezależnie odkryte przez Kartezjusza, co wywołało spór o pierwszeństwo. Było tak m.in. z kartezjańskim układem współrzędnych i wieloma innymi zastosowaniami algebry w geometrii. Fermat już w 1636 wprowadził metodę prostokątnego układu współrzędnych, przeprowadził dowód, że równaniom pierwszego stopnia odpowiadają proste, a równaniom drugiego stopnia linie odpowiadające przecięciu stożka płaszczyzną (np. elipsy, hiperbole, parabole)Adam B. Empacher, Zbigniew Sęp, Anna Żakowska, Wojciech Żakowski Mały słownik matematyczny, Wiedza powszechna, Warszawa 1975, wydanie 6, s. 68.. Spór między Fermatem a Kartezjuszem zakończył się ostatecznie pogodzeniem obu uczonych i wzajemnym uznaniem zasług. Obecnie obaj uznawani są za ojców geometrii analitycznej.
Upamiętnienie thumb|Pomnik Fermata w Beaumont-de-Lomagne
Nazewnictwo
liczby Fermata twierdzenie Fermata o sumie dwóch kwadratów test pierwszości Fermata małe twierdzenie Fermata algorytm Fermata zasada Fermata punkt Fermata Spirala Fermata Nagroda Fermata
Sztuka
W rodzinnym Beaumont-de-Lomagne w 1881 roku postawiono Fermatowi pomnik.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Mariusz Skałba, Twierdzenia Fermata różnej wielkości, rocznik „Matematyka Poglądowa”, Ośrodek Kultury Matematycznej – Uniwersytet w Siedlcach (OKM UwS), 2018 [dostęp 2026-02-06].
Fermat, Pierre de , Encyclopedia of Mathematics, encyclopediaofmath.org [dostęp 2025-04-23].
Kategoria:Francuscy matematycy XVII wieku Kategoria:Francuscy geometrzy Kategoria:Francuscy teoretycy liczb Kategoria:Autorzy hipotez w teorii liczb Kategoria:Analiza rzeczywista – francuscy naukowcy Kategoria:Francuscy probabiliści
Kategoria:Matematycy upamiętnieni nazwami nagród Kategoria:Francuzi upamiętnieni nazwami nagród Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami twierdzeń analizy Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami hipotez matematycznych Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami krzywych płaskich Kategoria:Ludzie upamiętnieni nazwami typów liczb
Kategoria:Urodzeni w 1601 Kategoria:Zmarli w 1665