thumb|180px|Ptolemeusz I Soter, założyciel dynastii Ptolemeuszy Ptolemeusze (albo Lagidzi) – dynastia pochodzenia macedońskiego panująca w starożytnym Egipcie w latach 304–30 p.n.e., w południowej Syrii, Libanie i Palestynie w latach 301–200 p.n.e., na Cyprze do 58 p.n.e. i w latach 48–30 p.n.e. oraz w Cyrenajce do 96 p.n.e. Przejściowo do państwa Ptolemeuszów należały także południowe i południowo-zachodnie wybrzeża Azji Mniejszej i wyspy Morza Egejskiego. Nazwa dynastii pochodzi od imienia założyciela i kolejnych królów dynastii, zaś nazwa alternatywna, Lagidzi, od ojca Ptolemeusza I – Lagosa.

Historia Założycielem dynastii był jeden z wodzów armii Aleksandra Wielkiego, Ptolemeusz I Soter, który po jego śmierci objął satrapię Egiptu i stopniowo usamodzielnił się w toku wojen diadochów, a w roku 304 p.n.e. ostatecznie przyjął tytuł króla. Jego potomkowie panowali w Egipcie aż do roku 30 p.n.e., kiedy Kleopatra VII, która wdała się w rozgrywkę o władzę w Imperium rzymskim, została pokonana przez rzymskiego wodza Oktawiana (późniejszego cesarza Augusta).

Ptolemeusze używali podwójnej tytulatury greckiej i egipskiej, a przy obejmowaniu władzy odbywali intronizację w Aleksandrii według tradycji państwa macedońskiego oraz koronację w Memfis zgodnie z rytuałem staroegipskim.

Wśród uczonych zarysowują się dwie tendencje. Pierwsza przypisuje Ptolemeuszom rolę macedońskich faraonów. Druga uznaje ich za najeźdźców i dynastię obcą starożytnemu Egiptowi„Egipt Greków i Rzymian”, Książka i Wiedza, wyd. I, Warszawa 2006, str. 193-194. Dynastia Lagidów Władca Lata panowania p.n.e. Nomen Prenomen Tytuł grecki Żony/Mężowie Miejsce pochówku Ptolemeusz I Soter 304–284 Ptulmis Setepenre Meri Amon basileus Ptolemaios I Theos Soteros I Artakama, Eurydyka, Berenike I Aleksandria Ptolemeusz II Filadelfos 284–246 Ptulmis Userkare Meri Amon basileus Ptolemaios II Theos Philadelphos I Arsinoe I, Arsinoe II Aleksandria Arsinoe II Filadelfos 277–270 Arsinoat Chenemetibenmaat Meret Neczeru basilissa Arsinoe II Thea Philadelphos Ptolemeusz II Aleksandria Ptolemeusz III Euergetes 246–221 Ptulmis Anchdżetteriptah Jua-en-neczerui-senui Setepenre Sechemanchenamon basileus Ptolemaios III Theos Euergetes I Berenike II Aleksandria Berenike II Euergetis 246–221 Berenikat basilissa Berenike II Thea Euergetis Ptolemeusz III Aleksandria Ptolemeusz IV Filopator 221–205 Ptulmis Anchdżetmeriaast Jua-en-neczerui-menechui Setepenptah Userkare Sechemanchenamon basileus Ptolemaios IV Theos Philopator I Arsinoe III Aleksandria Ptolemeusz V Epifanes 205–180 Ptulmis Anchdżetmeriptah Jua-en-neczerui-merui-it Setepenptah Userkare Sechemanchenamon basileus Ptolemaios V Theos Epiphanes Kleopatra I Aleksandria Kleopatra I 194–180/176 Klupatrat basilissa Kleopatra I Ptolemeusz V Aleksandria Ptolemeusz VI Filometor 180–164 163–145 Ptulmis Jua-en-neczerui-perui Setepenptahchepri Iri Maaten Amon-Re basileus Ptolemaios VI Theos Philometor I Kleopatra II Aleksandria Ptolemeusz VII Neos Filopator 08.145–09.145 Ptulmis basileus Ptolemaios VII Theos Neos Philopator Aleksandria Ptolemeusz VIII Euergetes II Fyskon (Filologos) 170–163–131, 127–116 Ptulmis Anchdżetmeriptah Jua-en-neczerui-perui Setepenptah Iri Maatre Sechemanchenamon basileus Ptolemaios VIII Theos Euergetes II Kleopatra II, Kleopatra III Aleksandria Kleopatra II 173–170–164, 145–127 124–115 Klaupadrat basilissa Kleopatra II Thea Philometor Thea Sotejra Thea Euergetes Ptolemeusz VI, Ptolemeusz VIII Aleksandria Ptolemeusz IX Soter II Lathyros 116–110, 109–107, 88–80 Ptulmis Jua-en-neczer-menech-neczeret-meret-mut-es-nedżedet Setepenptah Iri Maatre SechemanchenAmon basileus Ptolemaios IX Theos Philometor II Theos Soteros Kleopatra IV, Kleopatra Selene Aleksandria Ptolemeusz X Aleksander I 110–88 Ptulmis Dżednef Aleksantres Anchdżetmeriptah Jua-en-neczer-menech-neczeret-menechet-Satre Setepenptah Iri Maatre Sechemanchenamon basileus Ptolemaios X Theos Aleksandros I Theos Philometor III Kleopatra Berenike III Aleksandria Kleopatra III 142–131, 127–124–116–110–109, 107–101 Klaupadrat basilissa Kleopatra III Thea Philadelphos Ptolemeusz VIII Aleksandria Kleopatra Berenike III 101–88–80 Biarenite basilissa Kleopatra Berenike III Ptolemeusz X, Ptolemeusz XI Aleksandria Ptolemeusz XI Aleksander II 09.80 (19 dni) basileus Ptolemaios XI Aleksandros II Kleopatra Berenike III Aleksandria Ptolemeusz XII Neos Dionizos 80–57, 55–52–51 Ptulmis Anchdżetmeriptahaaset Jua-en-pa-neczer-neti-nechem Setepenptah Iri Maatenre Sechemanchamon basileus Ptolemaios XII Theos Philopator II Theos Philadelphos II Theos Neos Dionysos Auletes Kleopatra V Tryfajna Aleksandria Kleopatra VI Tryfajna III i Berenike IV 57–56 i 57–55 basilissa Kleopatra VI Thea Tryphaina / basilissa Berenike IV – / Archelaos Aleksandria Kleopatra VII Filopator 52–51–47–46–44–30 Kliupadrat basilissa Kleopatra VII Nea Thea Thea Philopator Thea Philopatris Ptolemeusz XIII, Ptolemeusz XIV, Marek Antoniusz Aleksandria Ptolemeusz XIII Theos Filopator 52–51–47 basileus Ptolemaios XIII Theos Philopator III Theos Philometor IV Kleopatra VII Aleksandria Ptolemeusz XIV 47–44 basileus Ptolemaios XIV Kleopatra VII Aleksandria Ptolemeusz XV Cezarion 44–30 Ptulmis Dżedtunef Kiseres Jua-en-pa-neczer-neti-nechem Setepenptah Iri Maatre Sechemanchenamon basileus Ptolemaios XV Kaisarios Theos Philopator IV Theos Philometor V Aleksandria

Ostatnim władcą z dynastii Ptolemeuszów był Ptolemeusz XV Cezarion współrządzący z matką Kleopatrą VII, później Egipt dostał się pod panowanie Cesarstwa Rzymskiego, stając się prowincją rzymską.

Genealogia

Przypisy

Bibliografia