thumb|250px|Tablica informacyjna o patronie ulicy na warszawskiej Woli. Edward Michał Gibalski, ps. „Franek” (ur. 13 września 1886 w Czystej Dębinie, zm. 13 września 1915 pod Stobychwą) – działacz niepodległościowy, jeden z najwybitniejszych bojowców Organizacji Bojowej PPS, podporucznik Legionów Polskich, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Urodził się 13 września 1886 w Czystej Dębinie, w rodzinie Aleksandra, robotnika – powstańca z 1863, i Joanny z Michalskich. Od najmłodszych lat życia musiał pracować zarobkowo ze względu na trudną sytuację ekonomiczną w domu. Początkowo pracował jako ślusarz w Lublinie, a później jako telegrafista na Kolei Nadwiślańskiej. W 1904 wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej, gdzie był znany pod pseudonimem „Franek” (w początkowym okresie także „Mały”).
Gibalski szybko rozpoczął organizowanie bojówek. Już w 1905 zorganizował pod kierownictwem Józefa Mireckiego pierwszą piątkę bojową na terenie Lubelszczyzny. Pierwszą akcją bojową Gibalskiego było wykonanie – na początku 1905 – wyroku śmierci na policjancie w Lublinie. Wydział bojowy PPS oceniając działania Gibalskiego podjął decyzję o wysłaniu go w 1906 do szkoły instruktorskiej. Po jej ukończeniu objął funkcję kierownika Wydziału Bojowego okręgu płockiego PPS. Na terenie okręgu płockiego Gibalski zorganizował wiele grup bojowych i przeprowadził szereg akcji bojowych. Jedną z bardziej znaczących i udanych akcji wymierzonych w administrację carską był przeprowadzony w 1906 pod dowództwem Gibalskiego napad na konwój pocztowy wiozący pieniądze do Łowicza. W walce zdobyto około 30 000 rubli. Pod koniec 1906 roku Gibalski został aresztowany w Warszawie – podczas kontroli dokumentów legitymował się fałszywym paszportem. Po kilku miesiącach śledztwa został zwolniony z powodu braku dowodów winy. W tym okresie był już jednak intensywnie poszukiwany na terenie Lubelszczyzny. W 1907 został komendantem Wydziału Bojowego w okręgu kieleckim PPS. W czasie pełnienia tej funkcji przeprowadził udane akcje ekspropriacyjne: na pocztę w Rejowcu, na pociąg pod Tumlinem i w listopadzie 1907 na ambulans pocztowy w Ostrowcu Świętokrzyskim. Każda z tych akcji przyniosła partii pokaźne ilości pieniędzy. 26 kwietnia 1908 w czasie strzelaniny (ukrywając się w domu przy ulicy Kamiennej w Ostrowcu) zastrzelił trzech żandarmów rosyjskich i pomimo że został ranny, zdołał zbiecJerzy Daniel, Kalendarz Świętokrzyski 2005. Wydawnictwo Jedność Kielce 2014, s. 236.. W 1908 brał udział m.in. w uwieńczonej sukcesem tzw. akcji pod Bezdanami. W latach 1909–1911 brał udział – w dalszych akcjach bojowych Organizacji Bojowej PPS Frakcji Rewolucyjnej: pod Sierpcem (9 czerwca 1910), pod Krasnymstawem (styczeń 1911) i pod Turkiem (pierwsza połowa 1911). Był przeciwnikiem oddzielenia Związku Walki Czynnej od PPS. W kwietniu 1911 na znak protestu przeciw uniezależnianiu ZWC, wraz z Tomaszem Arciszewskim złożył rezygnację z Wydziału Bojowego i związał się z PPS-Opozycja.
W 1912 wyjechał do Krakowa, a później jako stypendysta Muzeum Polskiego w Rapperswilu do Szwajcarii, gdzie osiedlił się wraz z żoną – towarzyszką partyjną Bronisławą Opatołowiczówną w Winterthurze. Tamże Gibalski został słuchaczem szkoły technicznej „Technicum”. Instruktor tamtejszego Związku Strzeleckiego. W sierpniu 1913 odbył kurs wojskowy Letniej Szkoły Instruktorskiej Związku Strzeleckiego w Stróży.
Na wieść o wybuchu wojny powrócił do Polski i 6 sierpnia 1914 wstąpił do Legionów Polskich. Rozpoczął służbę wojskową jako podporucznik w 1 pułku ułanów pod dowództwem Beliny-Prażmowskiego, w którym przebył kampanię 1914 i 1915. Jesienią 1915 walczył na Wołyniu. 13 września 1915 oddział Gibalskiego dostał się pod Stobychwą w zasadzkę. W czasie walk Gibalski poległ. Został pochowany w Kowlu. Pośmiertnie został awansowany na porucznika ze starszeństwem z 3 lipca 1915, a później zweryfikowany w stopniu kapitana.
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 5298 – pośmiertnie, 17 maja 1922Tu jako Edward Michał ur. 16 września 1886. . Krzyż Niepodległości z Mieczami – pośmiertnie, 19 grudnia 1930 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”, poz. 34 jako śp. por. Gibalski Edmund „Franek”.... Krzyż Walecznych czterokrotnie
Upamiętnienie Imię Edwarda Gibalskiego noszą: ulica na warszawskiej Woli, na osiedlu Młynów; ulica w Łodzi.
We wsi Zbójno na skraju lasu przy drodze z Sierpca do Płocka w miejscu bitwy oddziału OB PPS pod dowództwem Gibalskiego w 1938 został ustawiony pamiątkowy pomnik. Podczas okupacji niemieckiej pomnik został zniszczony, zaś zachowane fragmenty zostały ukryte przez okolicznych mieszkańców. Zostały odnalezione po czterdziestu latach. 6 listopada 1988 odbudowano pomnik z nową tablicą o treści: 17 listopada 2005 pomnik został odnowiony i umieszczono na nim nową tablicę z napisem Drugi napis zawiera błąd rzeczowy. Imię Franek jest pseudonimem, a imię bojowca brzmi Edward.
Przypisy
Bibliografia
Polski Słownik Biograficzny t. VII, Kraków 1948-58. Słownik Biograficzny Działaczy Polskiego Ruchu Robotniczego, Tom 2, Warszawa 1987. W. K. Cygan, Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich. Gryf, Warszawa 1992.
Linki zewnętrzne
Kategoria:Członkowie Organizacji Bojowej PPS Kategoria:Członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej – Opozycja Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Członkowie Związku Walki Czynnej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Politycy Polskiej Partii Socjalistycznej (1892–1906) Kategoria:Polscy ślusarze Kategoria:Zamachowcy Polskiej Partii Socjalistycznej Kategoria:Urodzeni w 1886 Kategoria:Zmarli w 1915 Kategoria:Żołnierze I Brygady Legionów Polskich Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich polegli w I wojnie światowej