Osiemnaście elementów istnienia – jedna z teorii wczesnej buddyjskiej psychologii. Termin sanskrycki to aṭādaśadhātavah – czyli dosłownie osiemnaście krain.
Określenie to wiąże w jedną całość zmysły, przedmioty zmysłów i świadomości zmysłów. Sześć zmysłów to indrija (skt. indriya) czyli sześć korzeni. Sześć świadomości zmysłów to widźniana (skt. vijñāna). Sześć przedmiotów zmysłów to guna lub wiśaja (skt. viśaya) czyli sześć kurzy.
Z tych sześciu organów zmysłów, pięć jest zewnętrznych (oczy, uszy, nos, język i ciało) i jeden, czyli umysł (skt manas), jest wewnętrzny. Są one konfrontowane z danymi zmysłowymi (barwo-kształt, dźwięk itd.). Zejście się razem dwóch odpowiednich elementów wywołuje rezultat widzenia i inne rodzaje poznania. Oko widzi kolor i kształt, ucho słyszy dźwięk itd.
Funkcję organów zmysłowych można uważać za czynnik aktywny, przez który rzeczy, zjawiska itd. są postrzegane.
Poniższa tabelka przedstawia 12 ajatan, czyli grupę 6 organów zmysłów (indriya) i 6 ich przedmiotów (guna) oraz 6 świadomości zmysłów (vijñāna).
organzmysłów przedmiotzmysłów świadomośćzmysłów oczy widzenie świadomość widzenia uszy dźwięki świadomość słyszenia nos zapachy świadomość węchu język smaki świadomość smaku ciało dotyk świadomość dotyku umysł koordynacja danych itd. świadomość umysłu
skt aṭādaśadhātavah;
Pięć narządów zmysłów (bez umysłu) - skt pañcāindriya; chiń. wugen (五根), wuzhigen; kor. ogŭn, ojigŭn (오근); jap. gokon, gojikon; wiet. ngu căn, ngu tri căn
Szósty zmysł zw. z umysłem - skt. manoindriya; yigen; kor. ŭigŭn; jap. ikon; wiet. i căn
Świadomość umysłu - skt manovijñāna; chiń. yishi; kor. ŭisik; jap. ishiki; wiet. i thu'c
Przedmioty zmysłów - skt guna; chiń. chen (塵); kor. chin (진); jap. jin; wiet. trân
Przedmioty zmysłów - skt guna; chiń. yuchen; yokjin; jap. yokujin; wiet. duc trân
Przedmioty zmysłów - skt guna; chiń. qiuna; kor. kuna; jap. guna; wiet. câu na
Wewnętrzne guna (zw. z umysłem) - chiń. neichen; kor. naejin; jap. neijin; wiet. ne trân
Kategoria:Filozofia buddyjska