Zgrupowanie „Warta”

Zgrupowanie „Warta” – zgrupowanie oddziałów Armii Krajowej należących do Okręgu Lwowskiego AK, utworzone na początku września 1944, po wycofaniu się wojsk niemieckich, na Rzeszowszczyźnie (pomiędzy Sanokiem a Lubaczowem).

Utworzenie zgrupowania Wobec ciągłego napływu zza Sanu zarówno całych oddziałów leśnych, jak i pojedynczych żołnierzy, oddziały Zgrupowania „Warta” uformowano w 4 bataliony, które szybko osiągnęły stan do 1600 żołnierzy. Wszyscy kwaterowali po wsiach polskich w czworoboku między Leżajskiem, Rzeszowem, Brzozowem a rzeką San, często zmieniając miejsce kwaterowania.

Struktura organizacyjna Sztab Dowódcą Zgrupowania Warta został ppłk Franciszek Rekucki „Topór” (wcześniej „Bak”), zastępcą ppłk Bolesław Tomaszewski („Ostroga”, „Bat”, „Bolesław”, „Warta”).

Oficerami sztabu byli ponadto: kpt./mjr Edward Baszniak „Robert”, ppor. Władysław Śledziński „Nemo”, por. Bolesław Daniłłowicz „Jur”, kpt./mjr Witold Szredzki „Sum” (od kwietnia 1945).

Batalion „A" Pod dowództwem por/kpt. Ludwika Kurtycza „Mazurkiewicza”, poprzednio komendanta obwodu Mościska. Rozmieszczony był na terenie powiatu przemyskiego.

Składał się z:

kompanii A-1 pod dowództwem ppor. Jana Jędrachowicza „Promienia” kompanii A-2 pod dowództwem por. Mariana Niżankowskiego „Junoszy” kompanii A-3 ppor. „Chytrego” (NN)

Batalion „B” Pod dowództwem najpierw ppor. Tadeusza Żelechowskiego „Ringa”, następnie kpt Juliana Bistronia „Godziemby”, komendanta Obwodu Lubaczów, a w końcu kpt. Edwarda Baszniaka „Roberta”. Rozmieszczony był na terenie powiatu lubaczowskiego.

Batalion B obsadził posterunki milicji na terenie powiatu lubaczowskiego. Posterunki miały podwójne dowództwo, obok oficjalnego wyznaczonego przez komendanta powiatowego MO, w Lubaczowie funkcję zakonspirowanego dowódcy pełnili kolejno: kpt. Julian Bistroń /Bystroń/ „Godziemba”, ppor. Tadeusz Żelechowski „Ring” i kpt. Edward Baszniak „Orlicz”.

Batalion składał się z: kompanii B-1 pod dowództwem sierż. Michała Franusa „Sicińskiego” kompanii B-2 pod dowództwem podoficera Tadeusza Tabaczka „Chodzickiego” kompanii B-3 pod dowództwem plut. Franciszka Franusa „Oszczepskiego” kompanii B-4 pod dowództwem sierż. Tadeusza Czubryta „Zagończyka”

Batalion „C” Pod dowództwem kpt. Witolda Szredzkiego „Sulimy”, później por./kpt. Jana Lewickiego „Zawiszy”. Rozmieszczony był na terenie powiatów łańcuckiego, przeworskiego i brzozowskiego.

W skład batalionu wchodziły: kompania C-1 pod dowództwem ppor./por. Józefa Dobrowolskiego „Żuka” kompania C-2 pod dowództwem por./kpt. Tomasza Matyszewskiego „Ćwikły” kompania C-3 pod dowództwem por./kpt. Włodzimierza Białka „Zycha”

Batalion „D” Pod dowództwem rtm. Włodzimierza Białoszewicza „Dana”. Rozmieszczony był na terenie powiatów rzeszowskiego i brzozowskiego.

W jego skład wchodziły: kompania D-1 pod dowództwem por./kpt. Kazimierza Justkowskiego „Burzana” kompania D-2 pod dowództwem por./kpt. Henryka Kozińskiego „Floriana”, następnie plut. Rudolfa Semkowicza „Zaręby” kompania D-3 pod dowództwem plut. Mieczysława Semkowicza „Kruka” kompania D-14 kpt. Dragana Sotiroviča „Draży” kompania D-26 por. Józefa Bissa „Wacława”

Działalność Zgrupowanie „Warta" było przygotowane do ewentualnego pójścia na odsiecz Lwowa, gdyby miasto to ostatecznie zostało przyznane Polsce.

Ochraniano też wsie polskie przed atakami UPA, staczając także utarczki z oddziałami sowieckimi i sotniami UPA. Do większych walk jednak nie doszło. Organizowano również pacyfikacje wsi ukraińskich (m.in. Grabówka, Lalin"Ujawnienie i rozbrojenie oddziału NSZ, który był również oddziałem samoobrony przed UPA, ośmieliło Ukraińców i nasiliło ataki UPA na bezbronnych Polaków m.in. w miejscowości Lalin, gdzie zamieszkali Polacy przybyli ze Wschodu. Lalin został całkowicie spalony. Wobec zaistniałej sytuacji, wcześniej ujawnieni partyzanci na powrót zorganizowali oddział, nad którym dowództwo objął „Czarny”. Po pewnym czasie oddział został włączony w skład Samodzielnego Batalionu Operacyjnego NSZ i podporządkowany Antoniemu Żubrydowi, który już działał na tym terenie i koncentrował pod swoim dowództwem mniejsze oddziały. „Czarny” został awansowany na podporucznika i zastępcę Antoniego Żubryda. Działalność i powstanie batalionu znacznie osłabiło ataki UPA, jednak wkrótce w terenie zaczęły pojawiać się zwykłe bandy rabunkowe i grupy prowokatorów, które prowadziły swą niecną działalność na konto „żubrydowców”. Również „upowcy” ubrani w polskie mundury podszywali się pod polskich partyzantów." przedruk z „Tygodnika Sanockiego”, nr 483 z 9 lutego 2001. [w:] Andrzej Romaniak, Byłem zastępcą Żubryda, Sanok 1999, , Witryłów, Końskie, Srogów)Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944-1956. Słownik biograficzny. Tom I, IPN, Kraków-Warszawa-Wrocław 2002, s. 39, 238.

Ugrupowanie działało do 15 sierpnia 1945, kiedy to zostało rozwiązane. Pod koniec sierpnia 1945 w jednym z domów w Gniewczynie Łańcuckiej ppłk Tomaszewski zakopał pod podłogą archiwum „Warty". Tam też zostało odnalezione przez Wojciecha Stojaka wraz ze współpracownikami na antenie programu Klub Poszukiwaczy Skarbów" w marcu 1997 dzięki informacji członka zgrupowania Stanisława Ciska.

Przypisy

Literatura Jerzy Węgierski, Oddziały leśne „Warta” Obszaru Lwów na Rzeszowszczyźnie (wrzesień 1944-czerwiec 1945), w: „Zeszyty Historyczne WiN-u” nr 9, grudzień 1996

Linki zewnętrzne Żołnierze wyklęci na kresach południowo-wschodnich po 1944 r.

Kategoria:Zgrupowania Armii Krajowej