thumb|350px|Bastion Żubr, jeden z bastionów Twierdzy Gdańsk X Korpus Wielkiej Armii – jeden z korpusów Wielkiej Armii I Cesarstwa Francuskiego.
Oblężenie Gdańska w 1807 thumb|150px|Marsz. François Joseph Lefebvre, dowódca X Korpusu WA w 1807 thumb|150px|Marsz. Étienne Macdonald, dowódca X Korpusu WA w 1812
Po nierozstrzygniętej bitwie pod Pruską Iławą (7/8 lutego 1807) Napoleon Bonaparte skierował pod Gdańsk X Korpus Wielkiej Armii pod komendą marszałka Lefebvre'a. W jego skład wchodziła 7,5-tysięczna Legia Poznańska gen. Henryka Dąbrowskiego. O gdańską twierdzę walczyła też złożona w większości z polskich dezerterów z armii pruskiej Legia Północna dowodzona w tym okresie m.in. przez ks. Michała Gedeona Radziwiłła. Wydawało się, że jak wiele twierdz pruskich, Gdańsk nie będzie stawiał oporu, a jego kapitulacja, odpowiednio wykorzystana propagandowo, mogłaby zatrzeć iławskie niepowodzenie.
Pruskim garnizonem dowodził początkowo gen. Manstein, a następnie doświadczony żołnierz, sędziwy i waleczny gen. Friedrich Adolf von Kalkreuth. Z pomocą Prusakom przyszli Rosjanie. Twierdza miała być broniona do końca - taki był rozkaz króla Fryderyka Wilhelma III.
X Korpus Wielkiej Armii zajął wreszcie Gdańsk i wyparł z tego rejonu oddziały pruskie.
Skład w 1807 dowódca - Marszałek François Joseph Lefebvre 32 000 ludzi 42 armaty
Wojna z Rosją w 1812 Podczas wojny z Rosją wraz z I, II i III Korpusem tworzył lewe skrzydło Wielkiej Armii. Przeprawił się w rejonie Tylży, ponieważ miał inne zadanie niż reszta Wielkiej Armii - miał zająć Rygę. Przez resztę kampanii X Korpus oblegał nieskutecznie Rygę a w wyniku pogromu sił głównych wycofał się do Prus (z dość małymi stratami).
Skład w 1812 Dowódca korpusu: marszałek Jacques-Etienne Macdonald, książę Tarentu Szef sztabu: adiutant-komendant Jacques Terrier Dowódca artylerii : generał dywizji Albert Taviel Dowódca wojsk inżynieryjnych : generał dywizji J. de Campredon
7 Dywizja Piechoty: dowódca: generał dywizji baron Charles Louis Grandjean szef sztabu dywizji: płk Józef Nowicki 1 brygada - generał brygady baron Etienne Pierre Ricard 5 polski pułk piechoty - płk Stefan Oskierko (4 bataliony) 13 pułk piechoty bawarskiej: płk Franz Baron Schlossberg (2 bataliony) 2 brygada - generał brygady książę Michał Radziwiłł 10 polski pułk piechoty - płk. Henryk Kamienski (4 bataliony) 3 brygada - generał brygady baron Gilbert Bachelu 11 polski pułk piechoty - płk Aleksander Chlebowski (4 bataliony) 1 westfalski pułk piechoty - płk. Georg Ferdinand von Plessmann (2 bataliony)
27 pruska Dywizja Piechoty: dowódca: generał piechoty Julius von Grawert szef sztabu: płk Friedrich von Roeder zastępca dowódcy dywizji: gen. porucznik Johann David Ludvig von Yorck (potem von Wartenburg). 1brygada - płk Hans Franz von Below 1 pułk piechoty: major Friedrich Wilhelm von Sjoholm I (3 bataliony) 2 pułk piechoty - major Ludwig von Sjoholm II (5 batalionów) 2 brygada - płk Heinrich Wilh. von Horn 3 pułk piechoty - major Karl von Steinmetz (3 bataliony) 4 pułk pichoty major von Tippelskirch (3 bataliony) 3 brygada - płk Eugen von Raumer 5 pułk piechoty - major Ludwig von Schmalensee (3 bataliony) 6 pułk piechoty - major Arwed von Carnall (5 batalionów)
Dywizja Kawalerii (wydzielona z 27 Dywizji): dowódca: gen. dywizji Karl von Hunerbein 1pruski kombinowany pułk huzarów - major Dietrich von Cosel (2 szwadrony) 1 pułk huzarów gwardii - major (?) (2 szwadrony) 2 pułk huzarów gwardii - major (?)
Kawaleria rezerwowa korpusu - dowódca - gen. brygady Friedrich von Massenbach szef sztabu - major Ludwig von Kyckpusch brygada - płk Wilhelm Jeannert 1 kombinowany pułk dragonów - major Karl von Treskow (2 szwadrony) 2 kombinowany pułk dragonów - płk Alexander von Wahlen-Jurgass (2 szwadrony) 3 kombinowany pułk huzarów - major Ernest von Eicke (4 szwadrony)
Dywizja Artylerii i Saperów: pruska artyleria piesza: major Johann Friedrich von Fiebig I - (4 1/2 baterii) pruska artyleria konna - major Gustav von Feibig II (3 baterie) 6 kompania polskiej artylerii pieszej - kpt. Turdeski 1 kompania polskiej artylerii konnej - kpt. Władysław Tomasz Ostrowski Garde d'Artie. (polska) 4 polska kompania saperów - kpt. Józef Dobrzyński 12 batalion ((1 kompania) 1batalion (1 kompania) Saperzy Elby (2 kompanie) dwie pruskie kompanie
Minierzy korpusu: 1 batalion (2 kompanie) 2 batalion (1 kompania)
Flota: 17 eskadra floty batalion marynarzy (2 kompanie)
Oblężenie Gdańska w 1813 W czasie odwrotu Napoleona spod Moskwy, zaczęto przygotowania do obrony Twierdzy Gdańsk. Siły gubernatora gdańskiego Rappa liczyły w końcu stycznia 1813 ok. 36 tys. żołnierzy i 19 generałów (X Korpus marszałka Macdonalda), 22 narodowości, w tym 4071 żołnierzy i 196 oficerów polskich. Faktycznie jednak Alzatczyk miał zdolnych do walki nie więcej niż 15 tys., reszta wymagała szpitalnej kuracji. Do obrony "bałtyckiego Gibraltaru" potrzebował co najmniej 30 tys. ludzi.
X Korpus WA pod dowództwem hr. Rappa bronił Twierdzy Gdańsk, jeszcze przez rok od odwrotu Napoleona z Rosji. Po poddaniu twierdzy, Rapp trafił do niewoli rosyjskiej. Wrócił do Francji dopiero w 1814.
Skład w sierpniu 1813 Kwatera główna X Korpusu mieściła się w Gdańsku.
dowódca - gubernator Gdańska gen. Jean Rapp (1771–1821)
Bibliografia
Allgemine Deutsche Biographie, 56 tomów, Leipzig, 1875-1912 Almanach Royal de Wesphalie, Kassel, 1812-1813 Almanach Imperial 1812-13, Paris, 1812-13 Auriol, Charles: Retraite du 10e Corps de la Grande-Armee de la Dwina sur Dantzig (1812), Documents Inedits. w: „La Spectateur Militaire“ 42, Paris 1888, s. 226-296 Baltische Monatsschrift, 1910-1912 Beihefte zum Militär-Wochenblatt Nr. 8-9. Berlin, 1894. s. 268-298 Bogdanovič, Modest I: Istorija Otečestvennoj vojny 1812 goda. 3 tomy, St. Petersburg 1859-60 Charbanier, Jean: La Grande Armee en Lithuanie et en Courland, w: „Revue Historique de l'Armee“ No. 2, 1973, s. 29-47 Chełmiński, Jan; A. Malibran: L'Armee du Duche de Varsovie, Paris 1913 Costantini, A.: Le Marechal Macdonald, Chef du 10e Corps Juin 1812 - Janvier 1813, w: „Revue Historique de l'Armee“ No. 2, 1971, s. 58-78 Janusz Staszewski (wyd.): Dziennik działań wojennych 7 Dywizji (Gdańskiej) w 1812 r., w: „Rocznik Gdański“ 11, Gdańsk 1937 Charles Auriol: Defense de Dantzig en 1813. Journal de Siege. Journal Personnel et Notes du General du Division de Campredon Commandant le Genie du Xe Corps. Lettres Diverses, Paris 1888 Droysen: Das Leben des Feldmarschalls Grafen York von Wartenberg, 2 tomy, Leipzig 1913 Eckardt. York; Paulucci: Aktenstücke und Beiträge zur Geschichte der Convention von Tauroggen, Leipzig 1865 Fabry, Gabriel Joseph: Campagne de 1812. Documents Relatifs a l'Aile Gauche 20 Aout - 4 Decembre, Paris 1912 Fabry, Gabriel Joseph: Campagne de Russie, 1812, 5 tomów. Paris 1900-03 Hartwich, Julius von: 1812. Der Feldzug in Kurland. Nach den Tagbüchern und Briefen des Leutnants Julius von Hartwich zusammengestellt von Rügiger von Schoeler, Berlin 1910 Gembarzewski, Bronisław: Wojska Polskie. Księstwo Warszawskie 1807-1814, Warszawa 1912 Kirkor, Stanisław: Pod sztandarami Napoleona, London 1982 Kreuzwendedich von der Borne. Geschichte des Infanterie-Regiments Prinz Louis Ferdinand von Preußen 2. Magdeburgisches Nr. 27 von 1815-1895, Berlin 1896 Lossberg, Friedrich Wilhelm von: Briefe in die Heimat, Kassel 1844 Loza, Stanisław: Legia Honorowa w Polsce 1803-1923, Zamość 1923 Lunsmann, Fritz: Die Armee des Königreichs Westfalen 1807-1813, Berlin 1935 Marco de Saint-Hilaire, Emile: Histoire de la Campagne de Russie pendant l'Annee 1812..., 2 tomy, Paris, [1846-1848] Margueron, Cmdt.: Campagne de Russie, 3 tomy w 4, Paris b.r. Martinien, A.: Tableaux par corps et par batailles des officiers tues et blesses pedant les guerres de l'Empire (1805-1815), Reprint edition, Paris, Editions Militaires Europeennes, S.d. Nafziger, George et al. Poles and Saxons of the Napoleonic Wars, Chicago 1991 Nekrolog of Georg Plessmann in „Frankfurther patriotisches Wochenblatt“ 10, 1817 Ostrowski, Ant.: Żywot Tomasza Ostrowskiego, Lwów 1872 Otečestvennaja vojna 1812 goda, część I, 21 tomów (w 22); część II, 1 tom, St. Petersburg, Tipografia Berežlivost, 1900-1914 Polocko-vitebskaja starina, Vitebsk 1911-1916 Poniatowski, Józef, książę: Korrespondencya księcia Józefa Poniatowskiego z Francyą, 5 tomów, Poznań 1921-29 Das Preußische Heer der Befreiungskriege, Berlin 1912 (Reprint 1982) Priesdorf, Kurt von: Soldatisches Führertum, 10 tomów, Hamburg 1936-45 Quintin, Danielle et Bernard: Dictionnaire de Colonels de Napoleon, S.P.M., Paris 1996 Rangliste der Königlich-Bayerischen Armee für das Jahr 1811, Neudruch der Ausgabe 1811, Osnabrück 1982 Rang- und Quartierliste der Preußischen Armee von 1812, Unveränderter Faksimiledruck mit einer Einleitung von Werner Hahlweg, Osnabrück 1968 Rousset, Camille (wyd.): Souvenirs du Marechal Macdonald, duc de Tarente, Paris 1892 Schöning, Kurt Wolfgang v.: Historisch-biographische Nachrichten zur Geschichte der Brandenburgisch-Preußischen Artillerie, 3 tomy, Berlin 1845 Schubert, Franz; Hans Vara: Geschichte des K. B. 13. Infanterie-Regiments Kaiser Franz Joseph von Österreich, München 1910 Seraphim: Der Feldzeug in Kurland 1812, Riga 1910 Seydlitz: Tagebuch des Königlich-Preußischen Armeecorps im Feldzuge 1812, Berlin 1823 10e Corps d'Armee - Situation au 20. Juin 1812, w: Marshal Davout's archive at the S. H. A. T. Six, Geoges: Dictionaire Biographique des Generaux & Admiraux Francais de la Revolution et de l'Empire (1792-1814), 2 tomy (Reprint: Paris, Georges Saffroy, 1974) Stalins, Jean-Luc: Ordre Imperial de la Reunion, Paris 1958 Strotha, von: Die Königlich-Preußische Reitende Artillerie vom Jahre 1759 bis 1816, Berlin 1861 (Reprint: Wiesbaden 1981) Staszewski, Janusz: Dywizja Gdańska w walkach nad Dźwiną i w obronie Gdańska (1812-13), w: „Rocznik Gdański” 11. Gdańsk 1933-34 Staszewski, Janusz: Z dziejów garnizonu polskiego w Gdańsku w latach 1808-1812, w: „Rocznik Gdański” 7/8. Gdańsk 1937 Die Theilnahme des Preußischen Hülfscorps an dem Feldzuge gegen Rußland im Jahre 1812, w: „Kriegsgeschichtliche Einzelschriften” 4, Heft 24, Berlin 1898, s. VII, 433-566, 5 map Vojenno-istoričeskij sbornik, St. Petersburg 1911-16 Voigt, Günter: Deutschlands Heere bis 1918. Ursprung und Entwicklung der eizelnen Formationen, 1 - Die Garde- und die Grenadier-Regimenter 1-12 der preußischen Armee, Osnabrück 1980 Wesołowski, Zdzisław P.: The Order of the Virtuti Militari and its Cavaliers 1792-1992 (sic), Miami 1992 Zych, Gabriel: Armia Księstwa Warszawskiego 1807-1812, Warszawa 1961
Linki zewnętrzne Struktura organizacyjna X Korpusu w 1812
Zobacz też Wielka Armia Księstwo Warszawskie
Kategoria:Wolne Miasto Gdańsk (1807–1814) Kategoria:Korpusy Wielkiej Armii Kategoria:Wojsko w Gdańsku